W urzadzeniach wstrzasowych przy kazdym wstrzasie w obie strony wzgled¬ nie w jedna strone daje sie zuzytkowac stosunkowo malo energii i celem jej wzmozenia stosuje sie rózne podatne na¬ rzady lub wytwarza bardzo duze wahania.Urzadzenie wedlug niniejszego wyna¬ lazku daje moznosc zuzytkowania znacz¬ nej ilosci energii, gdyz zawiera eliptycz¬ ny pierscien gumowy, który przy dlugo¬ sci malej osi 140 mm, duzej osi 160 mm i szerokosci 220 mm daje moznosc nagro¬ madzenia energii 210000 cm/kg.Ta zdolnosc gromadzenia znacznej ilo¬ sci energii powoduje sprawne dzialanie urzadzen wstrzasowych róznego rodzaju.Rysunek przedstawia kilka przykla¬ dów wykonania urzadzen wstrzasowych wedlug niniejszego wynalazku.W przykladach wykonania wedlug fig. 1 i 2 litera g oznacza eliptyczny lub okra¬ gly pierscien gumowy, w którym miesci sie wewnetrzna eliptyczna wkladka meta¬ lowa a i który jest otoczony zewnetrznym plaszczem eliptycznym 6; dlugie ramie h urzadzenia jest umocowane na wsporni¬ ku c, za pomoca którego urzadzenie to mo¬ ze byc przytwierdzone do podstawy lub maszyny.Dla wynalazku nie ma znaczenia pola¬ czenie wspornika c z wewnetrzna wklad¬ ka eliptyczna a lub z zewnetrznym plasz¬ czem eliptycznym b. W stanie obojetnym, to znaczy w polozeniu srodkowym, zajmu-je ramie h urzadzenia polozenie wedlug linii A—B na fig. 1. Wychylajac go w le¬ wo, powoduje sie we wnetrzu pierscienia podatnego ciagnienie, cisnienie i napreze¬ nia przesuwajace, a przeto i odpowiednie opory, przez które stosunek osi eliptyczne¬ go pierscienia lub jego rozmiary w jakim¬ kolwiek kierunku moga byc zmieniane w szerokich granicach. Szczególnie dobre dzialanie otrzymuje sie, gdy wielkosc we¬ wnetrznych oporów gumy wzrasta pro¬ porcjonalnie do odchylen ramienia. Napre¬ zenia wzrastaja tym predzej, im wiekszy jest stosunek duzej osi elipsy do malej, to znaczy drgania sa tym wiecej nieharmo- nijne, im wiekszy jest ten stosunek, przy pozostalych jednakowych warunkach. To safrio odnosi sie takze do narzadów podat¬ nych w ksztalcie soczewek lub podobnych.Wielkosc oporu zmienia sie w drugiej po¬ tedze w stosunku do szerokosci (3 piers¬ cienia gumowego wedlug fig. 1. Dalej zmienia sie opór pierscienia gumowego odpowiednio do jego grubosci scianki, to znaczy duza grubosc scianki powoduje mniejszy opór, zas mniejsza grubosc scian¬ ki wiekszy opór. Te wszystkie mozliwosci zmian pozwalaja na osiagniecie przy uzy¬ ciu pierscieni tego rodzaju zadanych wstrzasów.Ramie wedlug fig. 1 posiada na koncu dowolny przegub, ramie zas wedlug fig. 2, nadajace sie szczególnie do urzadzen wstrzasowych, posiada na koncu eliptycz¬ ny pierscien podatny, wobec czego wywo¬ luje ono skuteczniej wstrzasy i nie posia¬ da miejsc smarowanych.Na fig. 3 jest przedstawione schema¬ tycznie urzadzenie do wywolywania prze¬ ciwnych lub zgodnych wstrzasów mas alf b± zaleznie od tego, jak sa one sprzezone z napedem.To urzadzenie wyzyskuje masy i sily tylko czesciowo.Calkowite wykorzystanie moze dac na¬ tomiast urzadzenie wedlug fig. 4 pod wa¬ runkiem, ze wstrzasy odbywaja sie w kie¬ runku prostej, laczacej dwa punkty ciez¬ kosci mas av bv Sprzezenie moze byc wy¬ konane przy uzyciu eliptycznych pierscie¬ ni i dzwigni k, polaczonej na stale z wa¬ lem eliptycznym a. Wal miesci sie w srod¬ kowych eliptycznych pierscieniach gumo¬ wych dwóch dzwigni sprzegajacych h, znajdujacych sie z dwóch stron urzadze¬ nia, i powoduje wstrzasy tych dzwigni h, przenoszac ze wskazanego walu sily w kie¬ runku strzalek przez gumowe pierscienie g1 i g2 na masy at, bv Odmiana polaczenia jest uwidoczniona na fig. 4a. W tym przypadku naped z sil¬ nika M jest przenoszony za posrednictwem podatnych laczników / przez dzwignie k, wahajaca sie za posrednictwem wlaczonych eliptycznych pierscieni gumowych na sta¬ lym wale a.Na fig. 4b jest uwidocznione urzadze¬ nie wedlug fig. 4 w przekroju poprzecz¬ nym. Z tej figury widac, ze masa ax i ma¬ sa 6X jest osadzona kazda na dwóch ra¬ mionach, wahajacych sie na wale a, na sta¬ le osadzonym w lozyskach n.Urzadzenie wstrzasowe moze stanowic sito lub koryto przenosnikowe, a ramiona sa w tym celu ukosnie ustawione, aby na¬ kladany material przesuwal sie w jednym kierunku.Górne lozyska ramion h moga byc wy¬ konane jako czopowe lozyska obrotowe lub moga byc zaopatrzone w eliptyczne wklad¬ ki gumowe (fig. 4b).W obu przypadkach te lozyska sluza jako oparcie dla masy a1 wzglednie bv które zapewnia posuw materialu przeno¬ szonego. Moga one byc wiec wedlug fig. 1 wykonane stosunkowo slabe.Do uzyskania mocniejszych wstrzasów moga byc stosowane urzadzenia wedlug fig. 2. W tym przypadku opór sie podwa¬ ja i przeciwdzialanie powieksza sie odpo¬ wiednio, co w pewnych przypadkach jest pozadane. — 2 —Na fig. 5 jest przedstawione urzadze¬ nie sitowe, w którym masa jest wstrzasa¬ na w znany sposób miedzy gumowymi po¬ duszkami i jest zawieszona za pomoca ra¬ mion h przy zastosowaniu bardzo miek¬ kich eliptycznych pierscieni gumowych.Poduszki gumowe powoduja wstrzasy nieharmonijne i przenosza duze sily na masy wstrzasane, narzady zas prowadni¬ cze utrzymuja masy av b± w zadanych po¬ lozeniach.Urzadzenie wedlug fig. 5 jest w wyko¬ naniu i w uzyciu drozsze i bardziej zlozone, niz urzadzenie wedlug fig. 6. W tym przy¬ padku narzady gumowe sa wykonane tak mocno, iz moga calkowicie przejmowac wstrzasy mas av 6X i jednoczesnie je pro¬ wadzic.Poszczególna dzwignia tego urzadzenia jest uwidoczniona na fig. 6a. Moze ona byc wykonana z dwóch czesci i polaczona za pomoca nitów lub srub. Jesli chodzi o prze¬ noszenie wiekszych sil, nalezy elipse wyko¬ nac niedzielona jako jedna calosc. Srodko¬ wy pierscien gumowy moze byc przy tym umieszczony na umocowanym czopie lub wale przechodzacym przez wsporniki r.Urzadzenia tego rodzaju dzialaja spra¬ wnie pod wyzej wspomnianym warunkiem, ze prosta laczaca punkty ciezkosci oby¬ dwóch mas jest zgodna z kierunkiem wstrzasów; urzadzenia te sa wyrównane odnosnie do sil i mas oprócz momentu ob¬ rotu, dzialajacego na wewnetrzne piers¬ cienie gumowe, na bardzo krótkim pro¬ mieniu. Calkowite wyrównanie osiaga sie, jak wspomniano, za pomoca urzadzen we¬ dlug fig. 4, 4a, 4b.Fig. 6b, 6c, 6d przedstawiaja rózne urzadzenia wstrzasowe z eliptycznymi pierscieniami gumowymi. Przewaznie cho¬ dzi o to, aby na eliptycznym pierscieniu gumowym dzwignia sprzegajaca k wyko¬ nywala wahania, przenoszone odpowiednio do sil jedno lub dwustronnie na mase av bv Na fig. 7 litera ax oznacza mase, wstrzasana za pomoca wahadla k. Litera h1 oznacza cztery pionowe ramiona z elip¬ tycznymi gumowymi pierscieniami, litera h2 — cztery poziome ramiona z eliptyczny¬ mi gumowymi pierscieniami, litera c1 — cztery wsporniki, za pomoca których ra¬ miona h1 sa jednostronnie polaczone z fun¬ damentem, litera zas c2 — laczniki, za po¬ moca których ramiona h2 sa polaczone z masa av Jest zrozumiale, iz taki podatny uklad h19 h2 jest ruchomy tak w kierunku pozio¬ mym, jak i pionowym. Z tego wynika, ze masa a1 przy odpowiednim rozruszeniu moze wykonywac wstrzasy koliste o wzgle¬ dnie duzej srednicy, to znaczy wahania, przy których kazdy punkt masy ax zakre¬ sla zamkniete kolo.Wykonywujac wkladki gumowe w ra¬ mionach h2 tak, iz one posiadaja mniejszy opór, niz w ramionach h19 masa wstrzasa sie wedlug elipsy, której duza os jest pio¬ nowa.Wykonywujac to samo z ramionami h19 wskutek czego ramiona h2 maja wiekszy opór, powstaja wstrzasy wedlug elipsy, której duza os jest pozioma.Gdy ramiona h2 polaczyc bezposrednio z czterema wspornikami cv osiaga sie wstrzasy w kierunku pionowym (fig. 9), przy polaczeniu zas ramion h1 bezposred¬ nio z wspornikami c2 nastepuja wstrzasy poziome (fig. 10).Te wszystkie wstrzasy maja w porów¬ naniu ze znanymi te wlasciwosc, ze moga sie odbywac z dowolnie mala lub duza am¬ plituda, zaleznie od dlugosci ramion i wzbu¬ dzajacych sil, wobec czego moga byc prze¬ noszone dowolne ilosci energii, obojetnie czy chodzi o wstrzasy wedlug linii za¬ mknietej albo wedlug linii prostej lub krzywej.Szczególna zaleta, jaka posiada urza¬ dzenie wskutek zastosowania eliptycznych pierscieni gumowych, polega na tym, ze — 3 —granica zastosowania jest rozszerzona, tak iz mozna okreslac latwo wielkosc wstrza¬ sów odpowiednio do kazdego zapotrzebo¬ wania, przy czym wstrzasy te sa przeno¬ szone bez niebezpieczenstwa dla którego¬ kolwiek z narzadów i zaleznie od zadane¬ go efektu.Dotychczas wszystkie te mozliwosci by¬ ly nieosiagalne z powodu niedostatecznego gromadzenia energii przez narzady ela¬ styczne.Znaczenie przedmiotu wynalazku pole¬ ga na tym, ze narzady gumowe umozliwia¬ ja zastosowanie dowolnie duzych sil i do¬ wolnie duzych wstrzasów, wobec czego mozna urzadzenia dostosowac calkowicie do wykonania wymaganej pracy. Nastep¬ na zaleta polega na tym, ze stopniowo wzrastajacy opór narzadów gumowych mo¬ ze byc dostosowany do rozporzadzalnego zródla sily. PL