Sposób odlewania odsrodkowego przed¬ miotów, .skladajacych sie z czesci o róz¬ nych srednicach, np. rur kielichowych, w kokilach metalowych, ewentualnie chlo¬ dzonych z zewnatrz, byl dotychczas moz¬ liwy jedynie przy zastosowaniu takich ma¬ terialów, które podczas krzepniecia i styg¬ niecia ulegaja zbyt duzemu kurczeniu sie w kierunku osiowym. Przy uzyciu zas ma¬ terialów, posiadajacych duzy skurcz, cze¬ sci odlewów o wiekszej srednicy moga odlamywac sie od czesci odlewów o sred¬ nicy zwyklej wskutek niepodatnosci meta¬ lowych kokili w kierunku osiowym.Z tego powodu rury, odlewane dotych¬ czas sposobem odsrodkowym i wyróznia¬ jace sie duza odpornoscia na nagryzanie oraz wytrzymaloscia na rozrywanie, prze¬ kraczajaca 25 kg/mm2, i dobra wytrzyma¬ loscia na uderzenie, posiadaja zwykle nie¬ znaczne wydluzenie dzieki odpowiedniemu doborowi zastosowanego zeliwa.Do wyrobu rur odlewanych sposobem odsrodkowym uzywa sie zwykle specjalne¬ go gatunku zeliwa odlewniczego o odpo¬ wiednio malej zawartosci wegla i krzemu.Ogólna zawartosc wegla i krzemu w goto¬ wym odlewie zwykle wynosi okolo 4°/o, przy czym odlane rury nastepnie poddaje sie wyzarzaniu. Rury, odlane w ten spo¬ sób, prócz duzej wytrzymalosci mechanicz¬ nej posiadaja równiez wydluzenie, wyno¬ szace w przyblizeniu 2 — 4%.Wskutek malej zawartosci wegla i znacznego skurczu powyzszego zeliwa do¬ tychczas nie mozna bylo stosowac go dowyrobu rur kielichowych w kokilach ob¬ rotowych, gdyz podczas krzepniecia i o- chladzania zeliwa kielichy rur odlamywa- ly sie jeszcze wewnatrz kokili metalo¬ wych.Wedlug wynalazku niniejszego bez wzgledu na rodzaj stosowanego materialu mozna wyrabiac w kokilach metalowych odlewy zeliwne, skladajace sie z czesci o róznych srednicach, np. rury kielichowe.Wynalazek polega na tym, ze do odlewa¬ nia czesci o wiekszej srednicy, np. kieli¬ chów, stosuje sie osobna tuleje, która pod¬ czas odlewania wzglednie krzepniecia od¬ lewu przesuwa sie w kierunku osiowym wewnatrz kokili wlasciwej. Pomiedzy ta tuleja a kokila wlasciwa umieszczony jest pierscien z materialu podatnego wzglednie dajacego isie sciskac lub tez rozpadajace¬ go sie pod dzialaniem ciepla. Do wytwa¬ rzania rur kielichowych wedlug wynalaz¬ ku moze byc uzyta osobna tuleja, sluzaca jako zewnetrzna forma kielichowa i po¬ siadajaca na swym koncu, zwróconym ku koncowi rury, pierscien, wykonany z pia¬ sku formierskiego zarobionego olejem. Tu¬ leja ta wchodzac w odpowiednie wydraze¬ nie kokili wlasciwej tworzy forme rury w przejsciu pomiedzy kielichem a rura wla¬ sciwa. Pierscien z piasku formierskiego na swych brzegach moze posiadac ksztalt po¬ dwójnego stozka i moze wchodzic w odpo¬ wiednio zbiezne wydrazenia wlasciwej ko¬ kili i tulei. Przy odlewaniu rur sposobem odsrodkowym wedlug wynalazku wlaczo¬ ny pierscien z piasku formierskiego umoz¬ liwia kurczenie sie krzepnacego zeliwa w kierunku osiowym. Kielich zas wraz z tu¬ leja w miare postepujacego kurczenia sie zeliwa moze przesuwac sie w kierunku o- siowym rury, gdyz pierscien z piasku for¬ mierskiego rozpada sie wkrótce po odlaniu rury.Wedlug wynalazku niniejszego tuleja, najlepiej skladajaca sie z dwóch lub kilku czesci, jest przymocowana do uchwytu pierscienia rdzeniowego, sluzacego do przytrzymywania rdzenia ksztaltujacego wewnetrzny profil kielicha. W celu ulat¬ wienia kurczenia isie w kierunku osiowym tuleje mozna wykonac w ten sposób, ze jest ona przyciskana do konca odlewanej rury za pomoca sprezyny lub podobnego narzadu. Korzystnie jest przy tym, gdy sprezyny dzialajac na uchwyt pierscienia rdzeniowego, a przez to i na ten pierscien wraz z przymocowana do niego tuleja, dzialaja równiez i na rdzen kielicha oraz na pierscien z piasku formierskiego prze¬ suwajac te czesci w kierunku osiowym ru¬ ry.Male zadziory, tworzace sie ewentual¬ nie na rurach w obrebie rdzenia, mozna latwo usunac przez szlifowanie. Odpo¬ wiednie wydrazenie, wykonane w kokili i sluzace do umieszczenia w nim pierscie¬ nia z piasku formierskiego, mozna latwo oczyscic za pomoca strumienia sprezonego powietrza podczas spoczyn¬ ku kokili.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania kokili wedlug wynalazku ni¬ niejszego. Cyfra 1 oznacza kokile metalo¬ wa, chlodzona najlepiej od zewnatrz i slu¬ zaca jako forma zewnetrzna rury 2 odle¬ wanej odsrodkowo. Forme zewnetrzna do ksztaltowania kielicha 8 rury 2 stanowi dwudzielna tuleja metalowa i. Jest ona przymocowana za pomoca uchwytu 5 do pierscienia rdzeniowego, polaczonego z rdzeniem 6 kielicha 3 w taki sposób, ze pierscien ten porusza sie podczas jej ru¬ chu obrotowego razem z kokila 1. Pomie¬ dzy kokila 1 i tuleja k znajduje sie piers¬ cien 7, wykonany z piasku formierskiego, zarobionego olejem, którego powierzchnie zewnetrzna stanowia dwie powierzchnie stozkowe. Jest on osadzony w odpowiednio wykonanych wydrazeniach stozkowych 10 i 11 kokili 1 i tulei i. Wskutek kurczenia sie kielicha 3 jego przesuwanie sie w kie¬ runku osiowym rury 2 moze odbywac sie — 2 —bez przeszkód, poniewaz pierscien 7 pod dzialaniem ciepla rozpada sie po odlaniu rury. Tuleja U razem z uchwytem 5 piers¬ cienia rdzeniowego i rdzeniem 6 kielicha moze bez przeszkody przesuwac sie w kie¬ runku osiowym rury podczas kurczenia sie kielicha 3. Przesuw ten moze byc ulatwio¬ ny przez ewentualne zastosowanie sprezyn 8, dzialajacych na uchwyt 5. Pierscien 7, w celu ulatwienia jego rozpadania sie, mo¬ ze byc zappatrzony w wydrazenia pierscie¬ niowe 9. PL