Wynalazek dotyczy odbiornika z prze¬ miana czestotliwosci, posiadajacego urza¬ dzenie, które w ten sposób oddzialywa na stopien dostrojenia oscylatora miejscowe¬ go, iz zmniejsza sie samoczynnie róznica miedzy uzyskiwana czestotliwoscia posre¬ dnia a czestotliwoscia, do której jest do¬ strojony wzmacniacz posredniej czestotli¬ wosci.Znane sa odbiorniki z przemiana cze¬ stotliwosci i z samoczynna korekcja do¬ strojenia. Odbiorniki takie zawieraja u- rzadzenia z opornosciami pozornymi, na których zaciskach powstaja napiecia regu¬ lacyjne o wartosciach uzaleznionych od stopnia dostrojenia odbiornika. Urzadze¬ nie takie zawiera np. dwa obwody, sprze¬ zone ze wzmacniaczem posredniej czesto¬ tliwosci i dostrojone do czestotliwosci wiekszej i mniejszej o kilka kilocyklów na sekunde od pozadanej czestotliwosci po¬ sredniej. Napiecia, powstajace na tych ob¬ wodach, sa prostowane za pomoca dwóch diod, zalaczonych wzgledem siebie prze- ciwsobnie. Róznica napiec wyprostowa¬ nych jest wykorzystana jako pozadane na¬ piecie regulacyjne i zalezy od stopnia do¬ strojenia odbiornika.Napiecie regulacyjne jest stosowane w taki sposób do zmieniania stopnia dostro¬ jenia oscylatora miejscowego za pomoca srodków mechanicznych, njp. za pomoca silnika elektrycznego, ze otrzymuje sie po¬ zadana czestotliwosc posrednia.Ponadto znana jest równiez rzecza do¬ prowadzac napiecie regulacyjne do siatkirozrzadczej lampy regulacyj nej, której przestrzen anoda — katoda jest sprzezo¬ na indukcyjnie lub pojemnosciowo z ob¬ wodem drgan oscylatora miejscowego. W tym przypadku opornosc wewnetrzna tej lampy zmienia sie w zaleznosci od napie¬ cia regulacyjnego, doprowadzanego do jej siatki rozrzadczej, wskutek czogo zmienia sie dostrojenie obwodu oscylatora. Sposób powyzszej regulacji posiada te niedogod¬ nosc, ze regulacja ta moze odbywac sie tylko w ipewnych scisle okreslonych grani¬ cach.Przedmiotem wynalazku jest ulepszony uklad polaczen urzadzenia do korekcji do¬ strojenia oscylatora miejscowego za pomo¬ ca napiecia regulacyjnego, którego war¬ tosc jest uzalezniona od stopnia dostroje¬ nia odbiornika.Wedlug wynalazku równolegle do ob¬ wodu drgan oscylatora miejscowego przy¬ lacza sie przestrzen anoda — katoda lam¬ py regulacyjnej, przy czym do jej siatki rozrzadczej doprowadza sie napiecie zmienne wielkiej czestotliwosci, przesunie¬ te w fazie w przyblizeniu o 90° wzgledem napiecia zmiennego, powstajacego w ob¬ wodzie drgan oscylatora i przylozonego do anody lampy regulacyjnej. Do siatki tej doprowadza sie jednoczesnie napiecie sta¬ le o wartosci uzaleznionej od róznicy mie¬ dzy uzyskiwana czestotliwoscia posrednia a czestotliwoscia, do której jest dostrojony wzmacniacz posredniej czestotliwosci.Anodowy prad zmienny lampy regula¬ cyjnej jest w przyblizeniu w fazie z na¬ pieciem zmiennym, dqprowadzanym do siatki rozrzadczej, a zatem prad ten jest przesuniety w fazie w przyblizeniu o 90° wzgledem anodowego napiecia zmiennego, wskutek czego lampa regulacyjna zacho¬ wuje sie tak, jak zmienna indukcyjnosc lub pojemnosc, przy czym wartosc tej o- pornosci urojonej wytwarzanej przez lam¬ pe zalezy od nachylenia charakterystyki lampy, a tym samym i od stalego napiecia regulacyjnego, doprowadzanego do siatki tej lampy.Na fig. 1 uwidoczniono odbiornik z przemiana czestotliwosci i z samoczynna korekcja dostrojenia wedlug wynalazku.Drgania wielkiej czestotliwosci, powstaja¬ ce w antenie A, sa wzmacniane we wzma¬ cniaczu 1 wielkiej czestotliwosci i nastep¬ nie doprowadzane do wejsciowego obwo¬ du 3 lampy modulacyjnej 2. Do siatki 17 tej lampy doprowadzane sa jednoczesnie drgania, wytwarzane w oscylatorze miej¬ scowym. Obwód anodowy U lampy 2 jest dostrojony do posredniej czestotliwosci i sprzezony z wejsciowym obwodem 7 lam¬ py wzmacniajacej 5 posredniej czestotli¬ wosci. Drgania posredniej czestotliwosci sa doprowadzane do drugiego detektora poprzez filtry pasmowe 8, 9 i 10, 11 oraz poprzez druga lampe wzmacniajaca 6 po¬ sredniej czestotliwosci. Napiecia posred¬ niej czestotliwosci, powstajace na anodzie lampy 5, sa doprowadzane poprzez kon¬ densator 22 do uziemionej poprzez opor¬ nik 23 siatki rozrzadczej lampy wzmacnia¬ jacej 21. Pozadane ujemne napiecie po¬ czatkowe siatki lampy 21 jest uzyskiwane przy pomocy opornika katodowego 26 tej lampy. Poniewaz anoda lampy 21 jest po¬ laczona za posrednictwem kondensatora 27 z anoda 25 diodowa, przeto na oporniku 28 powstaje spadek napiecia pradu stalego, zalezny od wartosci amplitudy drgan po¬ sredniej czestotliwosci, a zatem i od am¬ plitudy drgan odbieranych. W celu uzys¬ kania samoczynnej regulacji wzmocnienia spadek ten jest dqprowadzany do siatek rozrzadczych lamp 1, 2, 5 i 6 poprzez filtr, skladajacy sie z opornika 29 i z uziemio¬ nego kondensatora 30. Obwód anodowy lampy 21 zawiera dwie cewki równolegle Px i P2, zabocznikowane kondensatorem 2Jf. Cewki P1 i P2 sa sprzezone odpowie¬ dnio z cewkami S± i S2, dostrojonymi za pomoca kondensatorów 35 i 36 odpowie¬ dnio do wiekszej (obwód Slf 35) i do — 2 —mniejszej (obwód S2, 36) czestotliwosci od czestotliwosci posredniej. Jezeli czesto¬ tliwoscia posrednia bedzie nip. 460 kc/sek, wówczas obwód Slf 35 jest dostrojony do 462 kc/sek, a obwód S2, Stf^do 458 kc/sek.Napiecia, powstajace na zaciskach obwo^ du Slf 35, sa przylozone do anody 32 i ka¬ tody duodiody 31, a napiecia obwodu S2, 36 — do anody 33 i katody tej duodiody. Ob¬ wody pradu stalego duodiody 31 zawiera¬ ja oporniki 34, 3A', polaczone ze soba sze¬ regowo i zabocznikowane odpowiednimi kondensatorami. Róznica napiec wypro¬ stowanych, powstajacych na opornikach 34 i 34', stanowi napiecie regulacyjne, do¬ prowadzane przewodem 41 do lampy regu¬ lacyjnej 38. Napiecie to moze byc odlacza¬ ne za pomoca wylacznika 42 w przypad¬ kach, gdy zajdzie potrzeba wylaczenia sa¬ moczynnej korekcji dostrojenia. Siatka rozrzadcza lampy oscylacyjnej 12 jest u- ziemiona poprzez opornik uplywowy 1$ i polaczona poprzez kondensator 15 z obwo¬ dem drgan, zawierajacym cewke 14 oraz zmienny kondensator 13. Kondensator 18 jest strojony jednoczesnie z kondensato¬ rem 8(, stanowiacym czesc wejsciowego obwodu 3 lampy 2. Dolny zacisk obwodu drgan oscylatora jest uziemiony poprzez kondensator ^^. Obwód drgan lampy oscy¬ lacyjnej 12 jest pobudzany do drgan z ob¬ wodu anodowego tej lampy za posrednic¬ twem cewki wzbudzajacej 14'- Drgania miejseorwe wytwarzane w obwodzie 13, 14 sa doprowadzane poprzez kondensator 18 do siatki 1? lampy modulacyjnej 2, przy czym siatka ta jest polaczona z katodla tej lampy poprzez qpornik 19. Opornik 20 sluzy do dostarczania odpowiedniego na¬ piecia poczatkowego siatce rozrzadczej lampy 2. Anoda lampy regulacyjnej 38 jest polaczona przewodem 87 z obwodem 13, 14 drgan miejscowych, katoda zas tej lampy jest uziemiona poprzez qpornik 39, dostarczajacy napiecia poczatkowego siat¬ ce rozrzadczej tej lan^py regulacyjnej.W szereg z cewka 14 obwodu 13, 14 wlaczony jest opornik R, przez który ply¬ nie prad szybkozmienny, przesuniety w przyblizeniu o 90° wzgledem napiecia na zaciskach tego obwodu. Spadek napiecia pradu wielkiej czestotliwosci, powstajacy na oporniku R, jest doprowadzany po¬ przez kondensator 43 do siatki rozrzad¬ czej lampy regulacyjnej 38 niezaleznie od jednoczesnego doprowadzania do tej siat¬ ki poprzez opornik 40 stalego napiecia re¬ gulacyjnego, zaleznego od róznicy miedzy czestotliwoscia posrednia filtrów a wytwa¬ rzana faktycznie czestotliwoscia posrednia.Sposób dzialania korekcji dostrojenia jest nastepujacy.Poniewaz napiecie na oporniku R a wiec i zmienny prad anodowy lampy 38 o- póznia sie o 90° wzgledem napiecia, wy¬ stepujacego na zaciskach obwodu drgan 13, 14, przeto wewnetrzna opornosc lampy regulacyjnej 38 zachowuje sie wzgledem tego obwodu drgan tak, jak zmienna opor¬ nosc indukcyjna. Jezeli np. czestotliwosc, do której jest dostrojony odbiornik, j^st wieksza od czestotliwosci drgan odbiera¬ nych, wówczas wytwarzana czestotliwosc posrednia (w przypadku, gdy czestotli¬ wosc drgan miejscowych jest wieksza od czestotliwosci drgan odbieranych), bedzie wieksza równiez od czestotliwosci, dk kt&- rej jest dostrojony wzmacniacz posredniej czestotliwosci. W tym wiec przypadku na¬ piecie na zaciskach obwodu Slf 35 bedzie wieksze od napiecia na zaciskach obwodu S2, 36, a zatem zwiekszy sie ujemne napie¬ cie regulacyjne, czyli zmniejszy sie nachy¬ lenie charakterystyki Pampy regulacyjnej 38, co spowoduje znów zwiekszenie sie „opornosci indukcyjnej" tej lampy, dzieki czemu czestotliwosc drgan miejscowych bedzie zmniejszala sie stopniowo az do o- siagniecia prawidlowej wartosci czestotli¬ wosci posredniej.Uklad polaczen wedlug fig. 1 moze byc zmieniany w rózny sposób. Zamiast la- — 3 —czyc opornik R szeregowo z cewka lk o- pornik ten mozna wlaczyc np. w szereg z kondensatorem 13. W tym przypadku prad, przeplywajacy przez opornik R, be¬ dzie wyprzedzal o 90° napiecie na zacis¬ kach obwodu drgan 13, Ib, a lampa regu¬ lacyjna 38 bedzie zachowywala sie tak, jak kondensator zmienny.Na fig. 2 przedstawiono uklad pola¬ czen, w którym spadek napiecia na kon¬ densatorze C, lezacym w obwodzie anodo¬ wym lampy oscylacyjnej 12, jest dopro¬ wadzany do siatki lampy regulacyjnej.Lampa oscylacyjna otrzymuje napiecie a- nodowe poprzez dlawik 50. Nie jest rzecza konieczna, aby obwód anodowy lampy o- scylacyjnej byl sprzezony- przy pomocy dlawika z obwodem siatkowym lampy re¬ gulacyjnej ; mozna zastosowac w tym celu wszelkie inme rodzaje sprzezen.Na fig. 3 przedstawiono uklad pola¬ czen, w którym obwód anodowy lampy o- scylacyjnej jest sprzezony indukcyjnie z obwodem siatki rozrzadczej lampy regula¬ cyjnej za pomoca cewek L1 i L2, jakkol¬ wiek siatke rozrzadcza lampy regulacyj¬ nej mozna sprzegnac równiez bezposre¬ dnio z cewka wzbudzajaca H'.W opisanych wyzej ukladach polaczen moze sie zdarzyc niekiedy, ze na lampe re¬ gulacyjna bedzie oddzialywal oscylator miejscowy. W tym przypadku drgania miejscowe moga zmieniac czestotliwosc.Niebezpieczenstwo to zostalo usuniete w u- kladzie polaczen wedlug fig. 4, w którym do wytwarzania drgan miejscowych jest zastosowana lampa wielosiatkowa 12% której jedna z dwóch siatek, najblizej le¬ zacych katody, dziala jako siatka rozrzad¬ cza, a druga — jako anoda oscylatora miejscowego. Czwartej siatce (liczac od katody) jest nadawane wylacznie ujemne napiecie stale. Trzecia i piata siatki posia¬ daja potencjal dodatni. Obwód anodowy zawiera kondensator C. Spadek napiecia pradu szybkozmiennego, powstajacy na tym kondensatorze, jest doprowadzany do siatki rozrzadczej lampy regulacyjnej 38.Mozliwe sa rózne postacie wykonania tego ukladu. Drgania miejscowe moga byc wy¬ twarzane np. dzieki wykorzystaniu dyna- tronowych wlasnosci charakterystyki jed¬ nej z siatek tej lampy wielosiatkowej 12'.Regulacje strojenia oscylatora miej¬ scowego mozna uzyskac w wiekszym jesz¬ cze zakresie za pomoca ukladu polaczen wedlug fig. 5, zawierajacego dwie lampy regulacyjne T3 i T2. Napiecie drgan miej¬ scowych, powstajace na zaciskach obwodu drgan Z19 skladajacego sie z kondensatora C1 i cewki L19 jest doprowadzane do siat¬ ki rozrzadczej lampy regulacyjnej 2\. Ob¬ wód anodowy lampy T1 zawiera opornosc pozorna Z2, która w danym przykladzie stanowi równolegly uklad polaczen oporni¬ ka R2 i kondensatora C2. Napiecie, po¬ wstajace na opornosci Z2, jest doprowa¬ dzane do siatki rozrzadczej lampy regula¬ cyjnej T2, której opornosc wewnetrzna (a- noda — katoda), posiadajaca charakter o- pornosci urojonej, jest przylaczona rów¬ nolegle poprzez kondensator C3 do obwodu drgan Zv Zaklada sie, ze miedzy siatka rozrzadcza a katoda lampy Tx powstaje napiecie zmienne E. Nachylenia charakte¬ rystyk lamp Tx i T2 oznacza sie literami S1 i S2. Wówczas w tej lampie plynie ano¬ dowy prad zmienny S^, powodujacy na opornosci pozornej Z2 spadek napiecia zmiennego —SJHZ2. Ten spadek napiecia stanowi jednoczesnie napiecie siatki roz¬ rzadczej lampy T2, wskutek czego anodo¬ wy prad zmienny lampy T2 otrzymuje wartosc —S1EZ2S2. Od siatki rozrzadczej lampy Tx plynie zatem poprzez kondensa¬ tor C3 prad —S^SJSZ^ natomiast na tej siatce rozrzadczej powstaje napiecie E. 0- pornosc pozorna Z0 otrzymuje sie zatem jako iloraz napiecia i pradu — S182EZ2 StS^Z2m — 4 —W opisanym przykladzie opornosc pozorna Z0 tworzy zatem uklad szeregowy oporni¬ ka R0 i cewki L0. Dobierajac odpowiednio charakter i wartosc opornosci pozornej Z2 mozna uzyskac, ze charakter opornosci po¬ zornej Z0 bedzie dodatni (to jest induk¬ cyjny) lub ujemny (to jest pojemnoscio¬ wy). Regulacje wartosci opornosci pozor¬ nej Z0 mozna uskuteczniac dzieki dopro¬ wadzaniu odpowiedniego napiecia regula¬ cyjnego do siatki rozrzadczej lamipy 2\ lub lampy T2 albo obu tych lamp. Uklad wedlug wynalazku umozliwia w dowolny zupelnie sposób regulacje czestotliwosci drgan miejscowych. PL