Wynalazek dotyczy sposobu przesyla¬ nia komunikatów droga radiowa lub prze¬ wodowa oraz urzadzenia do porozumiewa¬ nia sie tym sposobem z wykluczeniem moz¬ liwosci podsluchu.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze nadawanie komunikatów odbywa sie przy wspólpracy stacji odbierajacej komunikat, która nadaje fale nosna, mo¬ dulowana czestotliwoscia o stalej amplitu¬ dzie, która z kolei moduluje stacja nada¬ jaca komunikat, tak ze niesynchronizowa- na stacja odbierajaca nie moze ujawnic zmian energii elektrycznej, gdyz odbiera jedynie fale nosna, modulowana stala cze¬ stotliwoscia o niezmieniajacej sie amplitu¬ dzie, lecz zmiennych przesunieciach fazo^ wych, powstalych wskutek wlaczania klu¬ cza telegraficznego lub dzialania mikrofo¬ nu na stacji nadajacej.Urzadzenie wedlug wynalazku przed¬ stawiono na rysunku, przy czym na fig. 1 uwidoczniono schematycznie telekomuni¬ kacyjna stacje radiowa, w której nadajnik jest zaopatrzony w zwykla antene, a odbior¬ nik w antene ramowa, na fig. 2 — apa¬ rat do komunikacji przewodowej, a na fig. 3 — wykres wektorowy, uwydatniajacy w sposób graficzny przesuniecia fazowe cze¬ stotliwosci modulacyjnej na stacji nada-jacej i odbierajacej oraz zmieniajaca sie wartosc napiecia w odbiorniku stacji od¬ bierajacej.Dzialanie urzadzenia wedlug fig. 1 jest nastepujace.Stacja nadajaca i odbierajaca posiada¬ ja podwójna identyczna aparature dla te¬ lekomunikacji zwyklej i tajnej. Aparatura dla zwyklej telekomunikacji nie jest tu ko¬ nieczna, jednak ulatwia stacji nadajacej porozumiewanie sie ze stacja odbierajaca przed nadaniem komunikatu tajnego.Klucz K i mikrofon M sluza do nadawania komunikatów zwyklych. W tym przypad¬ ku fale, wytwarzane w generatorze G, sa modulowane w zwykly sposób przez naci¬ skanie klucza telegraficznego K, który wlacza zródlo pradu malej czestotliwosci Z, lub tez sa modulowane dzieki drganiom mikrofonn M (przy zamknietym wylaczni¬ ku W i kluczu K), przy czym dwubieguno¬ wy przelacznik f\ powinien byc nastawio¬ ny na obwód klucza i wtórne uzwojenie transformatora mikrofonowego.Przy nadawaniu komunikatów tajnych stacja nadajaca zawiadamia stacje odbie¬ rajaca przy pomocy zwyklej aparatury o tajnosci nadawania. W tym przypadku stacja odbierajaca przelacza przelacznik Px w obwód zródla malej czestotliwosci Z i antena stacji odbierajacej wypromienio- wuje bez przerwy fale, modulowane jed¬ nakowa amplituda i czestotliwoscia. Fale te odbiera antena ramowa istacji nadaja¬ cej, przy czym przelacznik P1 zostaje przy¬ laczony do obwodu odbiornika stacji na¬ dajacej T4 — M1 i fale modulowane stacji odbierajacej, odbierane na istacji nadaja¬ cej po wzmocnieniu i detekcji w zespole lamp H, moduluja fale w generatorze G, promieniowane bez przerwy w ciagu na¬ dawania calego komunikatu. Naciskanie klucza K1 lub dzialanie mikrofonu Mx nie zmienia wartosci amplitudy ani czestotli¬ wosci modulacji, a jedynie przesuwa jej faze wzgledem fazy modulacji tej samej czestotliwosci, wytwarzanej na stacji od¬ bierajacej.Przesuwanie fazy odbywa sie dzieki temu, ze napiecie modulacji, dostarczane siatce lampy elektronowej modulatora N stacji nadajacej, jest pobierane z zacisków obwodu, skladajacego sie z opornosci rze¬ czywistej M1 i indukcyjnosci wtórnego u- zwojenia transformatora T4. Spadek na¬ piecia modulacji na opornosci M1 i induk- cyjnosci sa przesuniete wzgledem siebie fazowo o 90°, a wartosc tego napiecia wy¬ padkowego równa sie \/W + E\, gdzie E oznacza napiecie na zaciskach opornosci Mlf a E1 — napiecie na zaciskach wtórne¬ go uzwojenia transformatora T4.Wykres wektorowy (fig. 3) przedsta¬ wia napiecie wypadkowe OG, skladajace sie z dwóch napiec OB i OC przesunietych fazowo wzgledem siebie o 90°. Przy naci¬ skaniu klucza K1 zwiera sie opór mikrofo¬ nu M19 dzieki czemu napiecie wypadkowe przy wlaczaniu klucza przesuwa sie od ka¬ ta B O G do kata B O E, sl przy dzialaniu mikrofonu M19 napiecie wypadkowe prze¬ suwa sie od kata BO G do róznych punk¬ tów lezacych miedzy katami B O G i B O E, np. do B O F, stosownie do drgan mikro¬ fonu, dzieki czemu faza modulacji zostaje przesunieta, przy czym wartosc amplitu¬ dy nie zmienia sie dzieki zmiennemu opor¬ nikowi i£3, który mozna doregulowac tak, aby wartosc amplitudy uniezaleznic od przyciskania klucza lub dzialania mikro¬ fonu.Przy dzialaniu mikrofonu wystepuja stosunkowo bardzo male wahania napiecia wypadkowego, które nie nadaja sie do od¬ bierania mowy, poniewaz nie odpowiadaja wahaniom oporu w mikrofonie i z te¬ go powodu nie odtwarzaja mowy, lecz szmer.Ponizsza tabelka przedstawia zmia¬ ny napiecia wypadkowego w zalezno¬ sci od zmian oporu mikrofonu, miano¬ wicie — 2 —Wartosc oporu w mikrofonie 22 3 2 5 2 7 2 8 2, Wartosc nap. wypadk. | /21,06 V. j/20^1 v. 1 }/20 V. 1 /20^9 V. 1 ^21^25 V. | przy czym w stanie spoczynku opornosc transformatora TA równa isie opornosci opornika #3 i równa sie 10 Qf a opornosc mikrofonu Mx równa sie 5 Q9 napiecie na zaciskach transformatora T5 równa sie 10 V.Z powyzszego wynika, ze amplituda modulacji (odbierana ze stacji odbieraja¬ cej) nie zmienia swej wartosci wskutek wlaczania klucza lub dzialania mikrofonu, a jedynie faza modulacji zostaje przesu¬ nieta wzgledem fazy modulacji, wytwarza¬ nej na stacji odbierajacej, która ujawnia przesuniecia fazowe w sposób nastepuja¬ cy. Transformator T3 przepuszcza prady czestotliwosci modulacyjnej stacji nadaja¬ cej, a transformator T2 przepuszcza pra¬ dy tej samej czestotliwosci i amplitudy, wytwarzane w zródle Z, przez co na zacis¬ kach A, do których przylaczony jest prze¬ kaznik lub telefon, wystepuje interferen¬ cja wyzej wspomnianych pradów. Do wy¬ równania amplitud sluzy potencjometr R.Gdy klucz K1 na stacji nadajacej jest wy¬ laczony lub mikrofon jest w spoczynku,, to napiecia na zaciskach A znosza sie wsku¬ tek przeciwienstwa faz, zachodzacego w obwodzie T2—A—T3, co przedstawiaja od¬ cinki OG i OK na wykresie wektorowym na fig. 3. Podczas przyciskania klucza fa¬ za pradu modulacyjnego zostaje przesu¬ nieta do kata BOE, dajac napiecie wypad¬ kowe w odbiorniku, przedstawione odcin¬ kiem OL Przy dzialaniu mikrofonu na¬ piecie wypadkowe przybiera rózne warto¬ sci zaleznie od wielkosci zmian oporu w mikrofonie.Obwód T2—A—T3 sluzy tez do od¬ bierania zwyklych komunikatów, przy czym transformator T jest wówczas wy¬ laczony.Do regulowania przesuniecia fazowe¬ go modulacji, powstalego wskutek przeby¬ tej przez fale przestrzeni miedzy dwiema stacjami, sluzy aparatura, skladajaca sie z potencjometra R, dwóch zmiennych opor¬ ników Rx i R2 i transformatora Te. Poten¬ cjometr R reguluje amplitude napiecia, Rlf R2 przesuwaja faze o 90° i przelacz¬ nik P przelacza bieguny modulacji. Moz¬ na zatem doregulowac faze zródla Z wzgledem fazy odbieranych pradów mo- dulacyjnych ze stacji nadajacej do tego stopnia, aby byla przesunieta o 180°.Aparat do komunikacji przewodowej (fig. 2) nie rózni sie zasadniczo od apara¬ tu radiowego. Lampa elektronowa wytwa¬ rza modulowane fale za pomoca dwóch ob¬ wodów T1 i G, malej i wielkiej czestotli¬ wosci. Fale te ida na linie poprzez cewke S i obwód rezonansowy 02. Modulowane fale sa odbierane na stacji nadajacej przez dostrojony obwód 0lf gdzie po detekcji w detektorze D przechodza do obwodu T4 — M1 i w tym ostatnim odbywa sie modula¬ cja fazy przy manipulowaniu kluczem K1 lub dzialaniu mikrofonu Mlf przy stalej wartosci amplitudy i czestotliwosci. Pod¬ czas nadawania komunikatów czynny jest obwód wytwarzajacy fale wielkiej czesto¬ tliwosci, a obwód T± otwarty (klucz K wy¬ laczony) .Modulowane fale sa odbierane w od¬ biorniku stacji odbierajacej przez na¬ strojony obwód 0lf przy przelaczonym przelaczniku P, i przechodza do obwodu P1 — T3, gdzie zaciski A, do których do¬ laczony jest przekaznik lub sluchawka, znajduja sie w obwodzie interferujacych ze soba pradów ze stacji nadajacej i pra¬ dów na miejscu wytwarzanych, doplywa- 3 —jacyeh przez nastrojony obwód 02 do transformatora T2.Aparat ten posiada tez uklad oporni¬ ków R, R19 R2 i transformator T5 dla wy¬ regulowania fazy i amplitudy napiecia o- bydwu fal. Klucz K i mikrofon M sluza do nadawania zwyklych komunikatów. PL