Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie do dowolnego nastawiania chwili samoczynnego przelaczania, stoso¬ wnie do kazdorazowych warunków jazdy.Np. przy wolnej jezdzie na równej drodze pozadane jest, aby przechodzenie z jedne¬ go obiegu na drugi nastepowalo juz wcze¬ sniej, a nie dopiero po zakonczeniu prze¬ biegu przyspieszania, natomiast w miescie lub w górach moze byc korzystne wytwo¬ rzenie calkowitego w ogóle mozliwego przyspieszenia z obiegiem o duzej prze¬ kladni, a wiec z obiegiem znacznie powiek¬ szajacym moment obrotowy, a dopiero po¬ tem przelaczenie na mniejsza lub bezpo¬ srednia przekladnie. Chwila przelaczenia z jednego obiegu na drugi lub sprzegnie¬ cia bezposredniego wzglednie szybkosc, przy której przelaczenie to samoczynnie zachodzi, musza byc zatem rózne w obu przypadkach, jesli ma sie uczynic zadosc potrzebom.Na zalaczonym rysunku przedstawio¬ ny jest przyklad wykonania przedmiotu wynalazku. Przelaczenie odbywa sie tu wzaleznosci od momentu obrotowego i szyb¬ kosci w ten sposób, ze wskazówka 12 szyb¬ kosciomierza 7, uruchomiona w pedni o- siowej 3 za pomoca gietkiego walu 8, w zaleznosci od swego polozenia zwiera po¬ przez baterie 9, szyny stykowe 13 lub 14, polaczone ze soba pierscieniem izolacyj¬ nym 19, rózne obwody pradu, które za po¬ moca cewek indukcyjnych 15 i 16 urucha¬ miaja w róznych kierunkach podwójna ko¬ twice 17 i 18 i polaczona z nia dzwignie rozrzadcza 5. Dzwignia rozrzadcza 5 przy swym ruchu od jednego do drugiego polo¬ zenia krancowego uskutecznia przelacze¬ nie pedni 4 z jednego obiegu okreznego na drugi. Pednia 4 przenosi moment po¬ chodzacy od silnika 1 kazdorazowo po u- przedniej zmianie, na pednie 3 osi. Pednia wedlug niniejszego przykladu moze zawie¬ rac przekladnie hydrauliczna i sprzeglo hydrauliczne.Chwila przelaczania z obiegu przeklad¬ niowego na sprzeglowy odpowiada doklad¬ nie chwili, w której wskazówka 12 szyb¬ kosciomierza 7 przechodzi z jednej szyny stykowej 13 na, druga szyne 14, a wiec przerywa jeden obwód pradu, przechodza¬ cy przez cewke 15. Chwile te, a wiec w da¬ nym przypadku szybkosc, przy której ma zajsc przelaczenie, mozna dowolnie nasta¬ wiac przez obrót tarczy 19 z osadzonymi na niej szynami stykowymi za pomoca u- mieszczonej przy niej dzwigni 20. W ob¬ wód pradu wlaczony jest stale dalszy wy¬ lacznik 10, 11, uruchamiany pedalem no¬ znym, polaczonym z gaznikiem 2.Dzialanie urzadzenia podczas pracy jest nastepujace.Przez nacisniecie pedalu przepustnicy gaznika styki 10, 11 zostaja zamkniete.Prad, plynacy z baterii przez wskazówke 12, szyny 13 i przerywacz 11, wytwarza w cewce 16 pole magnetyczne, pociagajace dzwignie 5 i rdzen zelazny 18 w lewo.Dzwignia ta kieruje czynnik roboczy do obiegu przekladni, przy czym obieg sprze¬ gla zostaje oprózniony. Moment obrotowy silnika ulega przez te przekladnie zwiek¬ szeniu przy jednoczesnym zmniejszeniu ilosci obrotów, co jest pozadane w okresie przyspieszania. Po osiagnieciu pewnej szybkosci, która wedlug rysunku wynosi 70 km na godzine, wskazówka 12 przecho¬ dzi z szyny 13 na szyne 14. Cewka 16 zo¬ staje wylaczona z obwodu pradu, nato¬ miast wlaczona cewka 15 przez szyne sty¬ kowa 14 i styk 10, poniewaz pedal jest je¬ szcze ciagle nacisniety. Wskutek tego po¬ zbawiona pradu cewka 16 zwalnia rdzen 18, podczas gdy cewka 15 przyciaga rdzen 17, a wraz z nim pociaga w prawo dzwi¬ gnie 5. Dzwignia rozrzadcza uskutecznia przy tym ruchu opróznianie obiegu prze¬ kladni i napelnianie obiegu sprzegla.Jesli przy jezdzie z obciazeniem albo przy innym oporze jazdy, a wiec przy na¬ cisnietej dzwigni przepustnicy, szybkosc znów zmniejsza sie ponizej 70 km na go¬ dzine, nastepuje samoczynne wlaczenie przekladni. Inaczej rzecz sie przedstawia, gdy przy malym oporze jazdy, a wiec przy slabo nacisnietym pedale szybkosc chwi¬ lowo tylko spada ponizej 70 km na godzi¬ ne, np. wskutek przeszkody. W tym przy¬ padku oba obwody pradu sa przerwane przy wlaczonym napedzie sprzeglowym tak, ze czasowo takze i przy nizszej szyb¬ kosci mozna jechac z lepsza sprawnoscia sprzegla. Jednak gdy tylko nacisnie sie pedal, nastepuje przelaczenie. Natomiast przy jezdzie z góry, gdy silnik zostaje uzy¬ ty do hamowania, szybkosc moze wzro¬ snac powyzej 70 km na godzine, a prze¬ kladnia pozostaje w stanie wlaczenia, gdyz i teraz styki 10, 11 i obwód pradu sa przerwane.Przy przejsciu na inne warunki jazdy, np. przy przejsciu z jazdy w miescie lub w górach na jazde po szosie na równinie mozna juz (przy mniejszej predkosci niz dotychczasowa wlaczyc korzystniejszy pod wzgledem sprawnosci naped spreglowy, — 2 —gdyz nie sa juz potrzebne takie silne mo¬ menty obrotowe. Uskutecznia sie to w ten sposób, ze przekreca sie w lewo dzwignie 20, a wraz z nia — tarcze 19 z szynami stykowymi.Szczelina miedzy szynami stykowymi 13 i 1U przesuwa sie w lewo, njp. do miejsca, odpowiadajacego szybkosci 60 km na go¬ dzine, przedstawionego na rysunku linia przerywana. Samoczynne przechodzenie z przekladni na sprzeglo przy nacisnietym pedale odbywa sie wtedy juz przy szyb¬ kosci 60 km na godzine, zamiast jak do¬ tychczas, przy szybkosci 70 km na godzine.W granicznym przypadku szybkosc, przy której przechodzi sie z jednego obie¬ gu na drugi, a wiec szybkosc, przy której sie przelacza, moze byc obnizona do zera tak, ze stale równiez i przy nacisnietym pedale je¬ dzie sie za pomoca sprzegla. Mozna takze uskutecznic i drugi przypadek graniczny, wedlug którego np. przy jezdzie w górach szybkosc, przy której sie przelacza, jest nastawiona tak wysoko, ze nigdy nie zo¬ staje osiagnieta. Przekladnia wtedy stale pozostaje wlaczona i zwieksza moment ob¬ rotowy silnika oraz zmniejsza jego szyb¬ kosc. Oczywiscie, przestawianie tarczy 19 moze byc takze ograniczone oporkami tak, ze np. powyzej pewnej szybkosci przy je¬ zdzie z obciazeniem we wszelkich przypad¬ kach trzeba jechac ze sprzeglem.Oczywiscie, inne umieszczenie pedni przekladni lub samoczynnego urzadzenia wlaczajacego nie zmieniaja zasady wyna¬ lazku. Np. zamiast pedni z przekladnia i sprzeglem moze byc zastosowana takze pednia z kilkoma przekladniami lub tez pednia z przekladnia i ze sprzeglem sta¬ lym, uruchamianym za pomoca cieczy. Ten sam uklad moze byc takze rozszerzony przez dodanie dalszych obwodów okrez¬ nych do jazdy naprzód i wstecz. Samo¬ czynne przelaczanie moze sie takze odby¬ wac np. w zaleznosci od napedowego mo¬ mentu obrotowego, co wymaga jedynie przeniesienia zasady wynalazku na po¬ miar momentu (silomierz).Wedlug wynalazku mozna takze zasto¬ sowac przelaczanie inne niz elektryczne.Np. zamiast przelaczania elektrycznego mozna zastosowac przelaczanie za pomoca cieczy lub sprezonego powietrza. Wska¬ zówka 12 jest wtedy polaczona np. z tlo¬ kiem obrotowym, który stosownie do swe¬ go ustawienia powoduje odpowiednie skie¬ rowanie czynnika roboczego.W ten sam sposób mozna tez rozrzadzac czynnikiem roboczym bezposrednio tak, ze tlok rozrzadczy umieszczony jest obroto¬ wo w swym polozeniu wzgledem wskazów¬ ki 12. PL