Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu odlewania odsrodkowego pustych we¬ wnatrz odlewów, np. rur, zwlaszcza ze stali.Wedlug wynalazku proponuje sie do¬ prowadzanie cieklej stali na bezposrednio przedtem odlana sposobem odsrodkowym zewnetrzna warstwe metalu o nizszym punkcie topliwosci, np. warstwe zeliwna, która pozwala na swobodne kurczenie sie odlewanej stali równiez i podczas jej krzepniecia.Znane jest odlewanie odsrodkowe rur, skladajacych sie z kilku kolejno naklada¬ nych na siebie wspólosiowych warstw róz¬ nych metali. Proponowano równiez wy¬ kladanie wewnetrznej scianki kokili tas¬ ma, plecionka itd., na której odlewano tworzywo glówne. Ostatnio wymieniony sposób mial na celu wytwarzanie rur o miekkiej powloce zewnetrznej w celu u- nikniecia pózniejszego zabiegu wyzarza¬ nia. We wszystkich tych znanych sposo¬ bach nie wzieto jednak pod uwage, ze do¬ bierajac odpowiednia metalowa warstwe zewnetrzna odlewu z metalu o nizszym punkcie topliwosci mozna osiagnac swo¬ bodne kurczenie sie warstwy wewnetrznej po rozpoczeciu sie jej krzepniecia, jak to proponuje sie wedlug wynalazku. Dotych¬ czas chodzilo raczej o unikniecie trudno¬ sci, jakie nastrecza odlewanie odsrodko¬ we rur stalowych wobec wysokiej tempe¬ ratury odlewania i duzego skurczu odle-wu. W tym celu stosowano ogrzewane ko- kile. Jest to jednak polaczone ze znaczny¬ mi trudnosciami technicznymi i przyczy¬ nia sie do zmniejszenia trwalosci kokili.Sposób wedlug wynalazku niniejszego mozna z korzyscia stosowac równiez przy odlewaniu innych roztopionych metali, które podobnie jak stal wykazuja znaczny skurcz. Poza tym wynalazek nie jest zwia¬ zany scisle ze stosowaniem kokili chlodzo¬ nych woda, mimo ze w tym przypadku za¬ stosowanie wynalazku niniejszego jest szczególnie korzystne; daje sie on zastoso¬ wac równiez w formach do odlewania od¬ srodkowego, wylozonych piaskiem.W sposobie wedlug wynalazku rozto¬ piona stal nie styka sie bezposrednio ze scianka piaskowej formy odlewniczej lub kokili, lecz zostaje skierowana najpierw na odlana przedtem metalowa warstwe posrednia, podczas krzepniecia tej war¬ stwy posredniej, która jest jednak jeszcze dosc goraca i moze spoic sie z odlewana stala. Taka warstwa posrednia, przecho¬ dzaca ze stanu cieklego w stan staly, spel¬ nia do pewnego stopnia zadanie ogrzanej kokili rury stalowej, odlewanej odsrodko¬ wo. Po ukonczeniu procesu krzepniecia zo¬ staje ona polaczona z odlewana rura. Wla¬ sciwa kokila nie jest przy tym narazona na zuzycie bardziej niz wtedy, gdy odle¬ wa sie w niej tylko tworzywo warstwy posredniej. Jako tworzywo warstwy po¬ sredniej moze sluzyc np. roztopione zeli¬ wo o skladzie zeliwa uzywanego do odle¬ wania odsrodkowego.Niski punkt topliwosci uzytego zeliwa ulatwia spojenie sie jego warstwy ze¬ wnetrznej z goretsza roztopiona stala. Po¬ za tym nieco mniejszy ciezar wlasciwy ze¬ liwa nie stanowi przeszkody, gdyz stal jest nakladana na warstwe zeliwa dopiero wte¬ dy, gdy warstwa ta krzepnie juz na swych powierzchniach zewnetrznych, a na po¬ wierzchni wewnetrznej znajduje sie juz przynajmniej w stanie ciastowatym. W kazdym badz razie jest rzecza korzystna, gdy ciekla stal jest wprowadzana na war¬ stwe posrednia mozliwie w kierunku stycz¬ nym i z szybkoscia wyplywu, odpowiada¬ jaca obrotowej szybkosci kokili.Chlodzenie zewnetrznej powierzchni warstwy stalowej w sposobie wedlug wy¬ nalazku odbywa sie znacznie wolniej niz przy bezposrednim zetknieciu sie odlewa¬ nej stali ze scianka formy odlewniczej.Zatem stalowa warstwa na swej zewnetrz¬ nej powierzchni nie moze kurczyc sie znacznie szybciej niz na powierzchni we¬ wnetrznej. Ponadto wzdluz odlanej uprze¬ dnio warstwy posredniej powstaje strefa stykowa, która jest podatna jeszcze wte¬ dy, gdy warstwa stalowa juz krzepnie i kurczy sie.Opóznienie procesu ochladzania sie ze¬ wnetrznej powierzchni warstwy stalowej, wskutek ogrzewajacego dzialania warstwy posredniej, moze wspóldzialac z przyspie¬ szeniem chlodzenia warstwy stalowej.Chlodzenie wewnetrznej powierzchni war¬ stwy stalowej mozna uskuteczniac np. przez wdmuchiwanie strumienia gazu, naj¬ lepiej za pomoca dysz rozmieszczonych promieniowo. Zespól takich dysz jest przy tym poruszany wzgledem formy odlewni¬ czej podczas odlewania. Taki zespól prócz ruchu podluznego moze byc wprawiany równiez w ruch obrotowy.Sposób wedlug wynalazku niniejszego wykonywa sie najlepiej tak, ze roztopio¬ ny metal wprowadza sie do formy odlew¬ niczej za pomoca korytek, przy czym sto¬ suje sie ruch wzgledny pomiedzy koryt¬ kiem i forma, jak przy stosowaniu tylko jednego metalu roztopionego. W zalezno¬ sci od dlugosci odlewanego przedmiotu i od róznicy temperatur krzepniecia uzy¬ tych metali moze byc najpierw odlany je¬ den metal, a nastepnie przy uzyciu tego samego lub innego korytka — drugi me¬ tal, lub tez obydwa tworzywa moga byc odlewane bezposrednio jedno po drugimw krótkim odstepie czasu. W ostatnio wy¬ mienionym przypadku najlepiej jest sto¬ sowac korytko podwójne, w którym dwa poszczególne korytka sa polaczone w jed¬ na calosc, najlepiej tak, ze w jednym ko¬ rytku o dostatecznej szerokosci umieszczo¬ na jest przegroda, przebiegajaca w kie¬ runku podluznym. Otwory zas wyplywowe dla roztopionych metali sa rozmieszczone w odpowiedniej wzajemnej od siebie od¬ leglosci. W korytku o odpowiednio wyso¬ kich sciankach bocznych moze byc rów¬ niez umieszczone drugie korytko, przezna¬ czone najlepiej do doprowadzania tego metalu, którego uzywa sie w mniejszej ilosci. Jest to z reguly tworzywo warstwy posredniej, której grubosc w porównaniu z gruboscia warstwy stalowej powinna byc jak najmniejsza. Warstwa posrednia po skrzepnieciu odlanego przedmiotu mo¬ ze byc ewentualnie usunieta przez obrób¬ ke mechaniczna.Z odlewaniem odsrodkowym moga byc równiez polaczone znane sposoby wyzarza¬ nia lub inne zabiegi pózniejsze.Zasilanie obu poszczególnych korytek lub obu prowadnic podwójnego korytka moze odbywac sie w znany skadinad spo¬ sób przez wylewanie z przechylnych kadzi odlewniczych lub za posrednictwem samo¬ czynnie nastawianych zlobków odlewni¬ czych. Tak samo mozna stosowac zbiorni¬ ki o wiekszej pojemnosci, ogrzewane np. gazem. PL