Wynalazek dotyczy wzmacniajacych ukladów lampowych wielkiej czestotliwo¬ sci, w których wzrost wzmocnienia i se¬ lektywnosci uzyskuje sie dzieki zastosowa¬ niu sprzezenia zwrotnego.Celem wynalazku jest ulepszenie ukla¬ du lampowego wielkiej czestotliwosci ze sprzezeniem zwrotnym, dzieki któremu przy pomocy stosunkowo prostych srod¬ ków mozna uzyskac bardzo duza selek¬ tywnosc i stalosc pracy ukladu. Druga wazna zaleta wzmacniacza wedlug wyna¬ lazku jest uzyskanie takiej recznej lub sa¬ moczynnej regulacji selektywnosci i wzmocnienia, ze najmniejszemu wzmoc¬ nieniu odpowiada najmniejsza selektyw¬ nosc i odwrotnie, najwiekszej selektywno¬ sci — najwieksze wzmocnienie. Jest rze¬ cza wiadoma, ze taki sposób regulacji se¬ lektywnosci posiada duze znaczenie prak¬ tyczne w odbiornikach radiowych, gdyz najwieksza selektywnosc jest wymagana wówczas, gdy odbiornik odbiera sygnaly z bardzo dalekiej lub slabej stacji nadaw¬ czej — inaczej mówiac wtedy, gdy wzmoc¬ nienie odbiornika winno byc najwieksze.Wzmacniacz wedlug wynalazku sklada sie z wiekszej liczby strojonych wzmacnia¬ czy lampowych, polaczonych ze soba sze¬ regowo, oraz z obwodu drgan wlaczonego w obwód anodowy lampy jednego ze wspomnianych wzmacniaczy, za pomoca którego otrzymuje sie sprzezenie zwrotne, przy czym lepiej jest, aby ten obwód bylstrojony. Sprzezenie zwrotne dziala na obwód wejsciowy lampy poprzedniej, któ¬ ra posiada reczna lub samoczynna regula¬ cje ujemnego napiecia siatki, przy czym strojony obwód sprzezenia zwrotnego naj¬ lepiej jest wlaczyc w obwody katodowe lamp sprzezonych.Wynalazek nadaje sie szczególnie ko¬ rzystnie do zastosowania we wzmacniaczu posredniej czestotliwosci (o stalym na¬ strojeniu) odbiorników superheterodyno- wych.Wynalazek,jest uwidoczniony schema¬ tycznie na rysunku.Wedlug tego rysunku wzmacniacz po¬ sredniej czestotliwosci odbiornika super- heterodynowego, którego pozostale czesci nie sa uwidocznione na rysunku, sklada sie z dwóch strojonych lamp wzmacniaja¬ cych 1, 2, polaczonych ze soba szeregowo.Najkorzystniej jest, aby lampami tymi by¬ ly pentody wielkiej czestotliwosci (takie lampy uwidoczniono na rysunku), chociaz lampy innego typu moga byc równiez za¬ stosowane z dobrym wynikiem.Sygnal wejsciowy, pochodzacy z nie uwidocznionego na rysunku oscylatora- modulatora odbiornika superheterodynp- wego, jest kierowany poprzez kondensator sprzegajacy 3 do strojonego obwodu rów¬ noleglego Llf Clf przylaczonego do siatki rozrzadczej k pierwszej pentody wielkiej czestotliwosci 1. Drugi koniec tego obwo¬ du jest polaczony z ruchomym kontaktem 5 potencjometru 6, którego jeden koniec jest polaczony z ujemnym biegunem 7 zródla pradu anodowego, nie uwidocznio¬ nego na rysunku, a drugi — z ujemnym biegunem 8 zródla ujemnych potencjalów siatkowych, równiez nie uwidocznionego na rysunku. Dodatni biegun tego zródla jest polaczony z uziemionym biegunem 7.Jak zwykle siatka oslonna 9 pentody 1 posiada potencjal dodatni dzieki polacze¬ niu jej przewodem 10 z dodatnim biegu¬ nem zródla zasilajacego, siatka zas prze- ciwemisyjna 11 jest polaczona bezposred¬ nio z katoda 12. Anoda 13 pentody 1 jest polaczona z dodatnim biegunem li zródla pradu anodowego poprzez równolegly obwód strojony L2, C2 o takich samych stalych elektrycznych i tak samo strojony jak obwód L19 Cv Anoda 13 jest polaczona poza tym poprzez kondensator sprzegaja¬ cy 15 z siatka rozrzadcza 16 drugiej pen¬ tody 2, przy czym siatka 16 tej pentody jest polaczona z katoda 17 poprzez opor¬ nik 18 i zródlo napiecia 19, dajace siatce 16 poczatkowe ujemne napiecie. Chociaz teoretycznie lepiej jest laczyc siatke 16 (poprzez opornik) z katoda 17, to jednak przewaznie bedzie dogodniej uziemic te siatke. Uziemienie siatki 16 powoduje sprzezenie zwrotne anody 22 z siatka 16, jednakze skutek tego oddzialywania be¬ dzie nieznaczny ze wzgledu na silniejsze dzialanie zwrotne w przeciwnym kierun¬ ku. Siatka oslonna 20 pentody 2 otrzymu¬ je dodatni potencjal w zwykly sposób, siatka zas przeciwemisyjna 21 jest pola¬ czona bezposrednie z katoda 17. Anoda 22. pentody 2 jest polaczona z dodatnim zródlem pradu anodowego poprzez równo¬ legly obwód strojony L3, C3, podobny do dwóch obwodów strojonych, opisanych poprzednio. Anoda 22 jest sprzezona prócz tego jeszcze, np. poprzez kondensator 23, z dalszymi stopniami odbiornika. Katoda 17 jest polaczona z ujemnym biegunem 7 zródla pradu anodowego poprzez czwar¬ ty obwód strojony L4, C4, podobny do opi¬ sanych wyzej trzech obwodów strojonych, i jest polaczona równiez z katoda 12 pen¬ tody 1. Kondensator 2k laczy biegun 7 z ruchomym kontaktem 5 potencjometru 6.Poniewaz katody 12, 17 sa polaczone ze soba i oprócz tego sa polaczone jeszcze z obwodem strojonym L4, C4, przeto na katodzie 12 beda pojawialy sie potencja¬ ly o kierunku przeciwnym do kierunku potencjalów na zaciskach obwodu Llf C19 dzieki czemu potencjaly wejsciowe beda — 2 —wzmocnione. Jezeli siatka rozrzadcze 16 nie bedzie uziemiona, lecz bedzie polaczo¬ na poprzez opornik z katoda, wówczas po¬ tencjaly katody wzgledem ziemi nie beda dzialaly na te siatke, chociaz, jak wspom¬ niano wyzej, nawet przy uziemieniu tej siatki potencjaly te nie beda wywieraly wiekszego wplywu. Wszystkie cztery rów¬ nolegle obwody strojone moga byc iden- tyczne, przy czym w zastosowaniu do wzmacniacza posredniej czestotliwosci mo¬ ga byc zbudowane one np. na czestotliwosc miliona okresów na sekunde. Dobre rezul¬ taty otrzymuje sie przy wartosci induk- eyjnosci 2 \kH i pojemnosci 0,012 \l F Przy wzmacniaczach posredniej czesto¬ tliwosci, pracujacych przy czestotliwos¬ ci dwóch milionów okresów na sekunde dobre rezultaty otrzymuje sie przy induk- cyjnosci 2,53 \iH i pojemnosci 0,0025 \l F.Stale obwodów opisanego ukladu moz¬ na dobrac tak, aby wzmacniacz zaczal oscylowac, gdy kontakt ruchomy 5 poten¬ cjometru 6 zostanie przesuniety do dodat¬ niego bieguna 7 tego potencjometru lub blisko tego bieguna. Jezeli teraz kontakt 5 cofnac cokolwiek w kierunku ujemnego bieguna 8, wówczas uzyska sie bardzo du¬ za selektywnosc przy duzym wzmocnieniu.Przesuwajac kontakt 5 jeszcze dalej w tym samym kierunku, mozna zmniejszac jednoczesnie selektywnosc i wzmocnienie.Zamiast stosowac potencjometr i recz¬ nie regulowac stopien wzmocnienia i selek¬ tywnosci mozna zmieniac samoczynnie Wartosc ujemnego poczatkowego potencja¬ lu matki rozrzadczej pierwszej pentody w zaleznosci od natezenia odbieranego syg¬ nalu. Oczywiscie, ze rezultat bedzie taki tótn, jak przy regulacji recznej. Do smie- |i&nia ujemnego potencjalu poczatkowego fy- zaleznosci od natezenia sygnalu odbie- fcpftego moze byc Zastosowane dowolne KMhe urzadzenie do samoczynnej regu- It&ji wzmocnienia. Regulacje wzmocnienia paelektywnosci mozna osiagnac równiez przy pomocy zmiany potencjalu drugiej siatki 9 lub, zachowujac stale potencjaly siatek k i 9, mozna zmieniac wartosc po¬ zornej opornosci wspólnego obwodu L4, C4, zmieniajac np. opornosc regulowane¬ go opornika, oznaczonego na rysunku li¬ niami kropkowanymi, przylaczonego rów¬ nolegle do obwodu L4, C4.Ponizej podano analize teoretyczna, uzasadniajaca dzialanie wzmacniacza we¬ dlug wynalazku. Jezeli czesc napiecia wyj¬ sciowego E wzmacniacza oddzialywa na jego obwód wejsciowy, wówczas 1 — TcB gdzie litera e oznacza napiecie wejsciowe, litera k — wspólczynnik wzmocnienia, a litera B — czesc napiecia wyjsciowego E, odprowadzana do obwodu wejsciowego. Z powyzszego wynika, ze w tym przypadku skuteczne wzmocnienie bedzie wyrazone wzorem: F__ Je e ~ 1 — icB ' Znane sa uklady ze sprzezeniem zwrot¬ nym, w których, w celu zapewnienia nie¬ zmiennosci wzmocnienia i w celu uniknie¬ cia znieksztalcen, stosuje sie ujemna war¬ tosc B (napiecie odprowadza sie z odwrot¬ na faza), a zatem zmniejsza sie celowo wzmocnienie. Nalezy zaznaczyc, ze We wzmacniaczu wedlug wynalazku stosuje sie dodatnie B, jednakze iloczyn k B jest mniejszy od jednosci, gdyz przy k B, rów¬ nym jednosci, wzmacniacz oscylowalby.Jak dlugo jednak iloczyn k B jest mniej¬ szy od jednosci, wzmacniacz nie oscyluje.Jezeli iloczyn k B jest o wiele mniejszy ód jednosci, wówczas sprzezenie zwrotne po¬ woduje nieznaczne tylko zwiekszenie gie wspólczynnika wzmocnienia. We Wzm&c- — 3 —niaczu wedlug wynalazku k B mozna zwiekszac do granicy, przy której zaczy¬ naja sie oscylacje, co uskutecznia sie przez przesuwanie ruchomego kontaktu poten¬ cjometru w kierunku dodatniego bieguna 7 tego potencjometru, przy czym w tym przypadku zmienia sie oczywiscie k, sl B pozostaje stale.Poniewaz wszystkie cztery strojone obwody równolegle wzmacniacza wedlug wynalazku sa identyczne i strojone do¬ kladnie do tej samej czestotliwosci, przeto B bedzie równe polowie; przy B = 0,5 oscylacje powstana przy k = 2, poniewaz w tym przypadku iloczyn k B jest równy jednosci. Stale obwodów, a takze ujemne napiecie na siatce drugiej pentody najle¬ piej dobierac, tak, aby k bylo mniej wiecej równe dwóm, a B — mniej wiecej równe 0,5. Praktyczna zaleta takiego doboru wartosci k i B polega na tym, ze w tym przypadku stosunek indukcyjnosci do po¬ jemnosci obwodów strojonych moze byc bardzo maly w porównaniu z takim sto¬ sunkiem normalnych obwodów odbiorni¬ ków radiowych. Gdy np. w zwyklych ukladach odbiorczych przy 1000 kc/s (X = 300 m) za normalna indukcyjnosc obwodu strojonego uwaza sie 160 — 200 \lH, to obwody wzmacniacza wedlug wy¬ nalazku moga posiadac indukcyjnosc 2 \iH i pojemnosc 0,012 \l F. Ten maly stosunek indukcyjnosci do pojemnosci zapewnia w wysokim stopniu spokojna i zadowalajaca prace wzmacniacza. Poniewaz pojemnosci kondensatorów strojeniowych sa stosunko¬ wo duze, przeto zmniejszaja sie dzieki te¬ mu znacznie efekty, powstajace wskutek pojemnosci pasozytniczych i pojemnosci miedzy elektrodowych lamp katodowych.Jest rzecza mozliwa równiez wykonac te obwody w taki sposób, aby posiadaly duza dobroc. Poniewaz od wartosci dobroci obwodów zalezy stopien zmniejszenia sie wspólczynnika wzmocnienia k w zaleznos¬ ci od wartosci róznicy czestotliwosci od¬ bieranej i rezonansowej czestotliwosci obwodu, przeto mozna otrzymac dobra se¬ lektywnosc, poniewaz nawet bez sprzeze¬ nia zwrotnego poczatkowe warunki beda takie, ze w rezultacie selektywnosc bedzie dobra.Jakkolwiek opisane i przedstawione na rysunku obwody LXCX, L2C2, LZC3 i LJJ^ sa identyczne, to jednak warunek ten nie jest konieczny. Uklad moze byc dostatecz¬ nie ustabilizowany, jezeli obwód L±C4 be¬ dzie zabocznikowany opornikiem; w pew¬ nych przypadkach obwód £4C4 mozna na¬ wet zastapic opornikiem.Poniewaz najlepsze rezultaty otrzymu¬ je sie przy uzyciu duzych kondensatorów w obwodach strojonych, przeto wzmac¬ niacz wedlug wynalazku niniejszego nada¬ je sie najlepiej do wzmacniania posredniej czestotliwosci rzedu od 1000 do 2 000 kc/s. W zwiazku z tym nalezy zaznaczyc, ze przy obecnym podziale fal wedlug umów miedzynarodowych jest rzecza bar¬ dzo trudna skonstruowac wzmacniacz po¬ sredniej czestotliwosci zwyklego typu, pra¬ cujacy przy czestotliwosciach od 1 000 do 2 000 kc/s i posiadajacy selektywnosc, do¬ stateczna do oddzielenia od siebie dwóch sasiednich fal radiowych. Wzmacniacz we¬ dlug wynalazku pozwala na bardzo latwe wyodrebnienie od siebie dwóch fal sasied¬ nich. Powyzsze zalety w polaczeniu z du¬ zym wzmocnieniem i z duza selektywnos¬ cia nadaja wzmacniaczowi wedlug wyna¬ lazku specjalne znaczenie przy uzyciu go w odbiornikach superheterodynowych. Za¬ stosowanie wzmacniacza wedlug wynalaz¬ ku nie jest ograniczone jednak wylacznie do odbiorników superheterodynowych lub tylko do wzmacniaczy, nastrojonych na stale, lecz moze byc stosowany równiez w ukladach o zmiennym strojeniu, czy to przy pomocy kondensatorów zmiennych, czy cewek o zmiennej indukcyjnosci stro¬ jonych za pomoca wielu lub jednego przy¬ rzadu nastawczego. — 4 — PL