Znane jest zaopatrywanie odbiornika,, przystosowanego do zasilania go z sieci pradu stalego i zmiennego, w transforma¬ tor sieciowy w tym celu, . aby odbiornik taki nie ustepowal co do swych wlasnosci odbiornikowi na prad zmienny, a szcze¬ gólnie, aby przy zmiennym napieciu 110 V mozna bylo uzyskac dostatecznie wysokie napiecie anodowe. Poniewaz przy zasila¬ niu pradem stalym transformator nie jest potrzebny, przeto przy takim zasilaniu transformator ten byl stosowany jako dlawik. Do wygladzania pradu anodowe¬ go przy zasilaniu pradem zmiennym byl przewidziany w tym przypadku opornik, przy czym strata napiecia, powstajaca na tym oporniku, byla kompensowana pod¬ wyzszona przekladnia transformatorowa.Jednak nie we wszystkich przypadkach wystarcza filtrowanie przy pomocy opor¬ nika.Odbiornik z transformatorem siecio¬ wym, przystosowany do zasilania z sieci pradu stalego i zmiennego, zostal wyko¬ nany wedlug wynalazku tak, iz przy za¬ silaniu pradem zmiennym cewka wzbu¬ dzajaca glosnika sluzy jako dlawik, a przy zasilaniu pradem stalym cewka talezy równolegle do zacisków sieci, a jako dlawik jest zastosowany transformator sieciowy.Stosowanie cewki wzbudzajacej jako dla,wika jest znane. Przy stosowaniu od¬ biornika na prad staly i zmienny byloby wskazane cewke wzbudzajaca stosowac jako dlawik przy obu rodzajach pradu, byloby to jednak niekorzystne, gdyz ze wzgledu na, stosunkowo nieznaczny prad anodowy cewka wzbudzajaca musialaby miec duza liczbe zwojów, a zatem powsta¬ walby na niej duzy spadek napiecia,, któ¬ ry jest niepozadany przy zasilaniu pra¬ dem stalym.W odbiorniku wedlug wynalazku nie wystepuje ta wada, gdyz przy zasilaniu pradem zmiennym przekladnia transfor¬ matora jest wieksza w celu wyrównania s,padku napiecia, na dlawiku, a z drugiej strony transformator mozna zaprojekto¬ wac tak, aby przy stosowaniu go jako dlawika powodowal tylko nieznaczny spa¬ dek napiecia. Przy zasilaniu pradem sta¬ lym mozna np. stosowac tylko czesc zwo¬ jów transformatora lub laczyc równolegle czesci uzwojenia.Na fig. 1 przedstawiono schematycz¬ nie uklad polaczen sieciowej czesci od¬ biornika w przypadku, w którym odbior¬ nik jest przystosowany tylko do zasilajiia jednym napieciem z sieci pradu stalego lulb zmiennego. Transformator sieciowy, wykonany jako autotransformator, jest oznaczony litera Tr. Przy zasilaniu pra¬ dem zmiennym lampa prostownicza GL sluzy do prostowania pradu, a cewka wzbudzajaca F glosnika sluzy jako dte- wik. Przelaczniki sa przelaczone wedlug fig. 1 na zasilanie pradem zmiennym, co oznaczono litera W. Przy zasilaniu pra¬ dem stalym (co oznaczono litera G) lam¬ pa prostownicza zostaje zwarta, a cewka wzbudzajaca F jest przylaczona bezpo¬ srednio do sieci pradu stalego w danym przypadku poprzez opornik szeregowy V.Transformator Tr sluzy wówczas jako dlawik.Przy róznych napieciach sieci pradu stalego konieczne sa liczne oporniki szere¬ gowe (lub jeden opornik szeregowy z zaczepami), przy pradzie zas zmien¬ nym nie potrzeba tych oporników ze wzgledu na przelaczanie transforma¬ tora.Byloby przeto wskazane przy zasilaniu pradem zmiennym odlaczac oporniki sze¬ regowe przy pomocy przelacznika, sluza¬ cego do przelaczania odbiornika na dany rodzaj pradu zasilajacego. W odbiorniku wedlug wynalazku wspomniane oporniki szeregowe sa wbudowane w trzonki za¬ stepcze, które sa wstawiane przy zasilaniu pradem stalym zamiast lampy prostowni¬ czej. Takie trzonki zastepcze bez wbudo¬ wanych oporników szeregowych stosowa¬ no juz, aby nabywca odbiornika na prad staly i zmienny mógl zaoszczedzic na lam¬ pie prostowniczej w przypadku, gdy od¬ biornik jest zasilany tylko pradem sta¬ lym.Trzonek zastepczy posiada na swym obwodzie osiem kontaktów. Przewody i poszczególne kontakty tego trzonka a tak¬ ze ukladu polaczen wedlug fig. 2 sa ozna¬ czone litera W, gdy biora udzial przy za¬ silaniu pradem zmiennym, oraz litera G, gdy biora udzial przy zasilaniu pradem stalym.Odbiornik wedlug wynalazku posiada jeszcze w obwodzie zarzenia opornik ze- lazno-wodorowy E, na nadliczbowych kon¬ taktach którego odbywa sie przelaczacie oporników polaczonych szeregowo z cew¬ ka wzbudzajaca F glosnika* Przy zasila¬ niu pradem zmiennym kontakty te sluza równiez do przelaczania napiec transfor¬ matora, tak iz osobny przelacznik najpie- ciowy jest zbedny.Nadliczbowe kontakty opornika zelaz- — 2 —no-wodorowego byly stosowane dotych¬ czas w celu uzyskania stalego (niezmien¬ nego) napiecia (napiecia siatki oslonnej, napiecia oscylatora) pomimo róznych na¬ piec sieci. W tym celu sprzedawane opor¬ niki zelazno-wodorowe, w których jest wbudowany jeszcze opornik z dwutlenku uranu (oznaczony litera U na fig. 2) w celu usuwania przetezenia przy wlaczaniu, sa zaopatrzone w trzonku w polaczenia, zwierajace kontakty nadliczbowe. Oczy¬ wiscie, ze te polaczenia sa rózne przy po¬ szczególnych opornikach zelazno-wodoro- wych, odpowiadajacych róznym napie¬ ciom.W odbiorniku wedlug wynalazku wspomniane kontakty przelaczajace sa zbyteczne, poniewaz przy zasilaniu pra¬ dem stalym niezmienne napiecie jest po¬ bierane z obwodu pradowego cewki wzbu¬ dzajacej, gdyz oczywiscie przez cewke wzbudzajaca musi przeplywac ten sa(m prad przy wszystkich napieciach pradu stalego. Przy zasilaniu pradem zmiennym napiecie to moze byc pobierane z dzielni¬ ka napiecia, przylaczonego równolegle do najpiecia anodowego, gdyz przy zasilaniu pradem zmiennym istnieje niezmienne na¬ piecie anodowe pomimo róznych napiec sieci.Wspomniane wyzej kontakty w trzon¬ ku opornika zelazno-wodorowego sa uwi¬ docznione na fig. 2, a takze wskazane sa ¦polaczenia; w trzonku dla róznych napiec (w tym przypadku dla napiec 125, 150 i 220 V).W odbiorniku wedlug fig. 2 przelacza¬ nie na rózne rodzaje pradów jest usku¬ teczniane po pierwsze przez zamiane lam¬ py prostowniczej trzonkiem zastepczym, a po drugie przez przestawienie przelacz¬ nika, który przelacza kontakty, uwidocz¬ nione w poblizu transformatora sieciowe¬ go, i kontakty przy cewce wzbudzajacej.Przelaczanie na rózne napiecia uskutecz¬ nia sie jedynie przez wymiane opornika zelazno-wodorowego.Na fig. 2 zarzenie lampy prostowni¬ czej jest polaczone szeregowo z zarze¬ niem lamp odbiorczych, jednak mozna oczywiscie w transformatorze sieciowym wykonac osobne uzwojenie zarzenia dla lampy prostowniczej.W odbiorniku wedlug wynalazku przy zasilaniu pradem stalym lampa prostow¬ nicza moze nie byc usuwana, a opornik zelazno-wodorowy moze nie byc zamienia¬ ny na inny, lecz wówczas odbiornik musi byc przystosowywany do róznych napiec sieciowych za pomoca przelaczania opor¬ nika zelazno-wodorowego lub wlaczania zwyklych oporników do obwodu zarzenia.W tym przypadku odbiornik musi zawie¬ rac przelacznik na rózne rodzaje pradów i przelacznik napieciowy, sluzacy jedno¬ czesnie przy obu rodzajach pradów. PL