Znane sa urzadzenia, które umozliwia¬ ja oznaczanie kierunku i szybkosci celów podczas ich ruchu i które sa zaopatrzone w krazek obracajacy sie podczas sledzenia za celem na nieruchomej, poziomej pod¬ stawie. Plaszczyzna obrotu krazka zostaje przy tym skierowywana stale na cel, a. szybkosc katowa krazka jest proporcjo¬ nalna do poziomej skladowej szybkosci celu. Krazek opisuje na podstawie pozio¬ my rzut drogi celu. Urzadzenia tego ro¬ dzaju sa opisane np. w patencie szwajcar¬ skim nr 171 422 i w patencie wegierskim nr 112124.W opisanym urzadzeniu na pionowym wale krazka jest osadzana tarcza z po- dzialka kolowa, na której wskaznik wska¬ zuje kierunek na cel. Wskaznik jest umie¬ szczony na obracajacej sie czesci urzadze¬ nia, tak iz linia, przechodzaca przez wskaznik i srodek podzialki zmienia stale swe polozenie w stosunku do kierunku podstawowego, np. pólnocnego, przy czym nalezy to uwzgledniac zmieniajac odpo¬ wiednio mierzona wartosc. Wynalazek ni¬ niejszy usuwa te wade i w tym celu urza¬ dzenie wedlug wynalazku posiada narza¬ dy, które przy obrocie urzadzenia przesu¬ waja przymusowo wskaznik, tak iz linia oznaczona przez wskaznik i srodek po¬ dzialki nie zmienia swego geograficznego polozenia.Na ry«unku uwidoczniono przyklad wykonania wynalazku, fig. 1 przedstawia urzadzenie pomiarowe schematycznie i w przekroju wzdluz linii / *— / na fig. 2, fig. 2 — urzadzenie to w rzucie poziomym, a fig. 3 — widok perspektywiczny narza¬ dów do oznaczania szybkosci celu.Tarcza okragla /, zaopatrzona na ob¬ wodzie w uzebienie 3, jest zaklinowana na nieruchomym wale 24, osadzonym w pod¬ stawie 2. Wzdluz tarczy 1 przesuwa sie krazek 4, dajacy sie obracac naokolo osi poziomej 47. Wal 5 jest ulozyskowany w tulei 48, osadzonej w wózku 10, który po¬ siada cztery kólka 11 i przesuwa sie na szynach 50 wzdluz otworu 49 oslony 21.Na oslonie tej, obracajacej sie naokolo walu 24, jest osadzona luneta 51.Tarcza 6 osadzona na wale 5 jest za¬ opatrzona w podzialke kolowa, obracaja¬ ca sie wzgledem wskaznika 7 i oznaczaja¬ ca w ten sposób kierunek plaszczyzny o- brotu krazka 4, a wiec i kierunek ruchu celu.Krazek 4 obraca sie wspólnie z walem 5, który tworzy z tarcza € jedna calosc.Wózek 10 przesuwa sie wzdluz szyn 50 jak tez obraca sie razem z oslona 21 na¬ okolo walu 24. Poniewaz wal 5 jest ulo- zyskowany w wózku 10, wal ten bedzie sie przesuwal wzdluz wypadkowej przesuwu i obrotu wózka. Os 47 krazka 4, a wiec i punkt zetkniecia sie tegoz z tarcza 1 znaj- thxj laniu praesuwów walu 5 jak tez dzialaniu cielnemu pomiedzy tarcza 1 a krazkiem 4, krazek 4 przesuwa sie w kierunku przesu¬ wów walu 5 i obraca sie razem z tym wa¬ lem. Wobec tego mozna odczytywac na ferczy 6 za pomoca wskaznika 7 kierunek przesuwu walu 5. Kierunek ten odpowiada kierunkowi lotu.Przy sledzeniu za celem skierowuje sie nan hinete 51 obracajac oslone 21 korba 15, tak by cel znalazl sie na skrzyzowaniu nitek. Korba 15 obraca kola zebate 16, 17, które powoduja obroty kola 19 zazebione¬ go z tarcza 1. Wal 18 kola 19 jest ulozy- skowany w tulei 20 osadzonej w oslonie 21, która dzieki temu obraca sie naokolo walu 24.Wal 18 obraca za posrednictwem prze¬ kladni 55, 22, 52 uzebiony beben 13, który posiada taka dlugosc, iz kolo zebate 14, przesuwajace sie wraz z wózkiem 10, przy kazdym polozeniu tego wózka zazebia sie z bebnem 13. Na wale kola 14 jest osadzony slimak 9, zazebiajacy sie z tarcza 8, za¬ opatrzona we wskaznik 7.Stosunek przekladni pomiedzy walem 18 a kolem 8 jest tak dobrany, iz przy obrocie oslony 21, przy którym obraca sie równiez tarcza 6 z podzialka, kalo 8 prze¬ suwa, stale wskaznik 7 w kierunku prze¬ ciwnym do kierunku obrotu oslony. Wy¬ miar, o który przesuwa sie wskaznik, jest taki, iz linia, laczaca wskaznik 7 z punk¬ tem srodkowym O tarczy, nie zmienia swego kierunku.Jezeli wiec przed pomiarem linie te na¬ stawi sie w pewnym kierunku np. pólnoc¬ nym, to na tarczy 6 mozna bezposrednio odczytac kat, który tworzy kierunek na cel z kierunkiem na pólnoc.Szybkosc katowa tarczy 4 jest propor¬ cjonalna do poziomej skladowej szybkosci przesuwania sie celu. Jezeli np. dobiera sie podzialke urzadzenia tak, by jednemu obrotowi tarczy 6 odpowiadal 1 km drogi celu, a na obwodzie tej tarczy umieszcza sie w równych odleglosciach katowych cztery kontakty, zamykajace na przemian prad elektryczny, to otrzymuje sie sygnal po kazdym przesuwie celu o 250 m. Urza¬ dzenie takie opisane jest w wyzej wymie¬ nionych patentach. Z okresu czasu pomie¬ dzy dwoma sygnalami okresla sie szyb¬ kosc ruchu celu.Wynalazek umozliwia kazdorazowe o- kreslanie tej szybkosci, do czego sluzy urzadzenie wedlug ifig. 3.Silnik sprezynowy, umieszczony w oslo- — 2 —nie 26, obraca wal 27, na którego prawym koncu jest osadzone kolo zapadkowe 28 z czterema wycieciami 29 na zapadke 30, wykonanymi w jednakowych odleglos¬ ciach na obwodzie kola 28. Sprezyna 53 utrzymuje zapadke 30 w polozeniu, przed¬ stawionym na rysunku. Przy nacisnieciu na guzik 31 w kierunku strzalki kolo 28 zostaje zwolnione, a silnik obraca wal 27 o 90°, po czym zapadka wpada w nastepne wyciecie 29.Wal 27 obraca za posrednictwem kól zebatych 32, 33, 34 waly 35 i 39, na któ¬ rych sa osadzone tarcze kciukowe 36 i 40.Kciuki kazdej tarczy naciskaja na trzpie¬ nie 38 i 44 czasomierzy 37 i 41. Tarcze 36, 40 sa tak wykonane, iz czesc ich obwodu pomiedzy dwoma kciukami 42 posiada dlugosc, odpowiadajaca lukowi 90°, a czesc ich obwodu pomiedzy kciukami 43, 54 po¬ siada dlugosc w lacznej sumie dla oby¬ dwóch tych kciuków, odpowiadajaca luko¬ wi 90°. Tarcza 36 jest przestawiona wzgle¬ dem tarczy 40 o 90°.Jezeli w pewnej chwili, w której kra¬ zek 4 daje sygnal, czasomierz 37 dziala, a przyrzad 41 oznacza szybkosc celu, mie¬ rzona w poprzednim odcinku jego ruchu, jako pozioma skladowa szybkosci przesu¬ wu celu, to przy odbiorze sygnalu osoba obslugujaca urzadzenie naciska na guzik 30, co uruchomia silnik sprezynowy. Kciuk 42 tarczy 36 obraca sie w kierunku strzal¬ ki i naciska na trzpien 38, wskutek czego czasomierz 37 zostaje unieruchomiony i wskazuje mierzona szybkosc. Równoczes¬ nie kciuk 43 przesuwa sie pod trzpieniem 44 i naciska na ten trzpien, tak iz wskaznik przyrzadu powraca w polozenie O. Na¬ stepnie kciuk 54 uruchomia czasomierz 41, po czym zapadka wylacza silnik sprezyno¬ wy. Czasomierz 41 mierzy okres czasu az do nastepnego sygnalu. Poniewaz dwa ko¬ lejno po sobie nastepujace sygnaly odpo¬ wiadaja dlugosci drogi celu, wynoszacej 250 m, to w przyrzadach 37, 41 zamiast podzialki czasowej mozna zastosowac po- dzialke szybkosci i odczytywac ja bezpo¬ srednio. Przy nastepnym sygnale przebieg powtarza sie z ta róznica, ze wskaznik czasomierza 37 zostaje najpierw wprowa¬ dzony w polozenie zerowe, a nastepnie u- ruchomiony, równoczesnie zas wskaznik czasomierza 41 zostaje unieruchomiony.Jeden z przyrzadów wskazuje szybkosc przesuwu celu.Zamiast silnika sprezynowego mozna stosowac silnik elektryczny. Uruchomianie silnika moze byc dokonywane w dowol¬ nych okresach czasu, a obroty tarcz kciu¬ kowych i kola 28 moga byc wieksze lub mniejsze niz 90°. PL