Istnialo juz wiele projektów, odnosza¬ cych sie do wyrobu rur z tasmy, zwinietej w postaci srubowej, której zwoje leza obok siebie i sa ze soba polaczone w miejscu ich zetkniecia. Proponowano np. utworzenie zagietej listwy obrzeznej na jednej krawe¬ dzi tasmy, a na drugiej krawedzi — zlobka o przekroju w ksztalcie litery U, przy czym tasma mogla byc plaska lub falista. Na¬ stepnie wedlug tego projektu tasme zwija¬ no srubowo tak, aby listwa obrzezna wcho¬ dzila w zlobek, po czym zlobek zaciskano na tej listwie i sporzadzano na rurze sizew, co zwykle stanowilo czynnosci jednocze* sne, Proponowano bardzo duzo sposobów zwijania tasmy w postaci linii srubowej, przy czym wszystkie te sposoby bylyby lub moglyby byc praktyczne, gdyby mozna by¬ lo dostarczyc na rynek handlowy tasme bez jakichkolwiek wygiec podluznych i po¬ przecznych oraz równomiernie twarda. W praktyce jednak nie mozna osiagnac takie¬ go idealnego stanu, a dotychczas znane przyrzady i urzadzenia w walcowniach go¬ racych okazaly sie niedostateczne do za¬ pobiegania wyzej zaznaczonym wadom.Wskutek tego dotychczas nikomu nie uda¬ lo sie wyrabiac zwojowych przewodów o gladkim szwie, nadajacych sie do celów kanalizacyjnych lub drenazowych.Zwojowe rury o gladkim szwie w myslniniejszego wynalazku mozna wyrabiac dwoma sposobami, z których oba okazaly sie zadowalajace.Wedlug pierwszego sposobu falista lub zeberkowana tasme zwija sie w linie sru¬ bowa na rdzeniu, a zachodzace na siebie czesci szwu laczy sie ze soba i zaciska, przy czym to zaciskanie odbywacie w spo¬ sób ciagly za pomoca urzadzen, które nie posuwaja'sie wraz ze szwem, *' poniewaz szew sam posuwa sie po nierównej drodze wskutek wygiec i innych nierównosci w ta¬ smie* Urzadzenie lub urzadzenia, nadajace rurze ostateczny ksztalt, sa napedzane w taki sposób, ze posuwaja do przodu rure zwojowa, wskutek czego czesci szwu prawi¬ dlowo na siebie zachodza, a niepozadany skutek, wywolywany przez wygiecia i inne niedokladnosci tasmy, ogranicza sie do nie¬ znacznych zmian srednicy rury.Sposób ten okazal sie praktyczny, do* wodem czego jest fakt, ze przez zastosowa¬ nie opisanego sposobu i urzadzen do niego wyprodukowano pod kierunkiem wynalaz¬ cy wiele tysiecy metrów zwojowych rur o gladkim szwie.Wedlug zas drugiego sposobu wykona¬ nia wynalazku tasme zwija sie w linie sru¬ bowa, przepychajac ja przez ksztaltowni- ce, której uklad i polozenie w przestrzeni sa nieruchome wzgledem innych czesci ma¬ szyny; zastosowano urzadzenia do prawi¬ dlowego ustalania w kierunku osi rdzenia polozenia szwu w miare srubowego posu¬ wania sie tasmy, tak ze tworzace i ksztal¬ tujace szew przyrzady jako calosc zajmu¬ ja ustalone polozenie w kierunku osi rdze¬ nia.Podczas gdy wytwórczosc za pomoca maszyny, dzialajacej wedlug pierwszej za¬ sady, dala dosyc pomyslne wyniki, to wy¬ twórczosc za pomoca maszyny drugiego ty¬ pu daje wyniki jeszcze lepsze, gdyz pozwa¬ la bez przerwy zwijac rure o srubowym szwie równomiernym i doskonale utworzo¬ nym, która to rura wolna jest od natezen, jakie dawniej powodowaly wyzej zazna¬ czone wady w materiale, znajdujace sie w miejscach tasmy miedzy szwami.Przedmiot niniejszego wynalazku uwi< doczniono w postaci przykladów wykona* nia szczególów na rysunkach. Fig. 1 przed* stawia maszyne do wykonywania drugiego sposobu wedlug wynalazku w widoku pers¬ pektywicznym, fig. 2 — czesc ksztaltowni- cy i rdzen wraz z krazkiem do prowadze¬ nia obrzeza tasmy; fig. 3 przedstawia po* ziomy rzut maszyny wedlug fig. 1, przy czym, azeby uniknac zmniejszania podzial- ki, jedna czesc maszyny jest przesunieta wzgledem drugiej jej czesci; przy rozpatry¬ waniu tej figury punkty X — x nalezy ro¬ zumiec jako jeden punkt; fig. 4 przedsta¬ wia przekrój wzdluz linii 4 — 4 na fig. 3, fig. 5 — przekrój wzdluz linii 5 — 5 na fig. 4 przez ostatnia pare walków zeberkuja- cych, przy czym uwidoczniony jest zlobek i listwa obrzezna; fig. 6 przedstawia cze¬ sciowy rzut poziomy rdzenia z usunieta górna plyta wraz z przytrzymywana przez nia oprawa krazków, tworzacych szew, przy czym czesc ksztaltownicy i pierwszy zespól do tworzenia szwu uwidoczniono w przekroju; fig. 7 — 12 i 14 — 17 przedsta¬ wiaja kolejne fazy wyrobu szwu i we¬ wnetrzne krazki do podtrzymywania szwu oraz osadzenie ich w rdzeniu, przy czym fig. 17 przedstawia przekrój wzdluz linii 17 — 17 na fig. 16 i wskazuje urzadzenie do ustalania krazka w nastawionym polo¬ zeniu; fig. 13 przedstawia w widoku pers¬ pektywicznym kawalek rury o gladkim szwie, wykonanej wedlug niniejszego wy¬ nalazku; fig. 18 i 19 przedstawiaja kon¬ strukcje i osadzenie na oslonie rdzenia pierwszego zespolu zewnetrznych krazków do tworzenia szwu, przy czym fig. 19 wska¬ zuje przekrój wzdluz linii 19 — 19 na fig. 18; fig. 20 przedstawia widok zewnetrzne¬ go krazka, który znajduje zastosowanie w ostatniej fazie czynnosci sporzadzania szwu, przy czym podstawa oprawy krazka — 2 -jest uwidoczniona w przekroju, fig. 21 — rzut pionowy tego krazka i jego oprawy, fig. 22 — widok perspektywiczny czesci ksztaltownicy do zwijania tasmy w ksztalt srubowy, fig. 23 — drugi zespól zewnetrz¬ nych krazków do ksztaltowania szwu w wi¬ doku z przodu, fig. 24 — widok boczny te¬ goz zespolu; fig. 25, 26, 27 i 28 przedsta¬ wiaja przyrzad pomiarowy do mierzenia wygiec w tasmie i mechanizm nastawiajacy i prowadzacy ja, przy czym fig. 28 wska¬ zuje przekrój wzdluz linii 28 — 28 na fig. 25; fig. 29 przedstawia widok perspekty¬ wiczny odmiennej postaci wykonania urza¬ dzenia wedlug wynalazku, fig. 30 — widok z góry urzadzenia, uwidocznionego na fig. 29, fig. 31 — schemat polaczen silników e- lektrycznych, uzytych do napedu urzadze¬ nia w mysl wynalazku, fig. 32 — przekrój przez czesc urzadzenia wzdluz linii 32 — 32 na fig. 30; fig. 33 przedstawia ogólny rzut poziomy rdzenia i ksztaltowanej na nim rury, wskazujacy polozenie krazków! w czasie wykonywania szwu, przy czym dla jasnosci opuszczono wszystkie oprawy i in¬ ne szczególy; fig. 34 przedstawia przekrój odmiennej postaci wykonania zespolu kraz¬ ków do tworzenia szwów w pierwszej fazie ich wykonania; fig. 35 przedstawiaj w prze¬ kroju odmienna postac napedu zespolu krazków, uzytych do wykonania ostatniej czynnosci tworzenia szwu; fig. 36 przed¬ stawia jeszcze inna odmiane ramy 168 u- rzadzenia, gdzie wszystkie zewnetrzne krazki do tworzenia szwu osadzone sa na dodatkowej ramie A — Bi wraz z nia po¬ suwaja sie wzdluz ksztaltowanej rury; fig. 37 przedstawia przekrój wzdluz linii 37 — 37 na fig. 36.Celem wyrobu zwojowej rury wedlug dotychczasowych sposobów, tasme metalo¬ wa plaska lub falista prowadzi sie za po¬ moca odpowiednich urzadzen do rdzenia pod takim katem do jego osi, aby tasma zwinela sie na nim srubowo, a krawedzie otrzymanych zwojów stykaly sie ze soba.Jeden bok doprowadzane] w ten sposób ta¬ smy jest zaopatrzony w zagieta listwe o przekroju w ksztalcie litery L, a drugi bok — w zlobek o przekroju w ksztalcie litery U, Gdy zwoje stykaja sie ze soba, zagieta listwa wchodzi w zlobek, po czym tworzy sie szew przez zacisniecie zlobka] na listwie i docisniecie listwy wraz z zlobkiem do scianki rury.W mysl zas wynalazku plaska tasma jest prowadzona przez stól miedzy szere¬ giem walków, których dzialanie polega nie tylko na ksztaltowaniu zagietej listwy i zlobka, o których wspomniano powyzej, lecz równiez, w razie potrzeby, na podluz¬ nym zeberkowaniu tasmy, które ponizej be¬ dzie wyjasnione w swych szczególach. Ta¬ sma zostaje doprowadzona do rdzenia,, na który nawija sie ona srubowymi zwojami.Do wyrobu rur o rozmaitych srednicach nalezy stosowac rdzenie o rozmaitych wy¬ miarach, natomiast nie potrzeba zmieniac szerokosci tasmy. Dla zachowania sredni¬ cy rury nalezy odpowiednio ustawic kat polozenia rdzenia wzgledem kierunku do¬ prowadzania tasmy przez walki, uwzgled¬ niajac wielkosc rdzenia. Wskutek tego w praktyce lepiej jest wyposazyc urzadzenie w nieruchomy stól do ksztaltowania i do¬ prowadzania tasmy na plasko oraz w drugi stól, obracajacy sie na czopie wzgledem pierwszego tak, aby kat polozenia tego sto¬ lu mozna bylo nastawiac w stosunku do kierunku doprowadzania tasmy* Na tym obrotowym stole mozna umocowac rdzenie o rozmaitych wielkosciach, wskutek czego maszyne mozna przystosowac do wyrobu rur lub przewodów o rozmaitych sredni¬ cach. Mozna by równiez zastosowac nieru¬ chomy stól dla rdzenia i obrotowy stól do zasilania, lecz byloby to niedogodne, ponie¬ waz stól zasilajacy jest ciezsza i wieksza czescia maszyny.Nad ta czescia rdzenia, do której naj¬ pierw dochodzi doprowadzana tasma, u- mieszczona jest nieruchoma ksztaltownica, — 3 -tworzaca w tym miejscu rodzaj oslony nad rdzeniem. Przy wyrobie zeberkowanej ru¬ ry wewnetrzna powierzchnia tej ksztaltów- nicy jest równiez zeberkowana. Przy wyro¬ bie zas gladkiej rury wewnetrzna powierz¬ chnia ksztaltownicy jest gladka* Doprowa¬ dzana tasma jest wpychana przez walki zasilajace i ksztaltujace do przestrzeni miedzy nieruchomym rdzeniem i ta nieru¬ choma ksztaltownica. Ksztaltownica spel¬ nia nastepujace czynnosci: przede wszyst¬ kim sluzy do zginania tasmy w celu utwo¬ rzenia zadanych srubowych zwojów; na¬ stepnie w polaczeniu z opisanymi ponizej zewnetrznymi ksztaltujacymi urzadzenia¬ mi sluzy do wzajemnego laczenia ze soba zlobka i zagietej listwy przyleglych zwo¬ jów; wreszcie sluzy do umieszczania w ten sposób utworzonego szwu dookola rdzenia, wskutek czego nie sa potrzebne ani urza¬ dzenia do wykonywania szwu, poruszajace sie wzdluz rdzenia, ani tez urzadzenia na¬ pedowe do przesuwania utworzonej rury w celu zapewnienia bardziej prawidlowego zachodzenia na siebie zlobka i zagietej li* stwy. W celu dobrego wykonywania tych czynnosci, ksztaltownica musi byc bardzo sztywno osadzona wzgledem rdzenia i stolu zasilajacego. W praktyce ksztaltownica w mysl wynalazku jest wykonana z lanego ze¬ laza iprzymocowana sworzniami do ramy i urzadzen podporowych rdzenia.Przy wtlaczaniu tasmy w przestrzen pomiedzy rdzeniem i ksztaltownica, miedzy tasma i ta ostatnia wytwarza sie znaczne tarcie, które niekiedy trzeba zmniejszyc, zwlaszcza gdy zwojowy przewód o gladkim szwie tworzy sie z tasmy galwanizowanej, azeby uniknac spalenia powloki galwanicz¬ nej. Do tego celu mozna stosowac rozmaite srodki zmniejszajace tarcie, lecz najtan¬ szym i najlepszym sposobem jest wprowa¬ dzenie do przestrzeni miedzy tasma i ksztaltownica plynnego smaru. W tym ce¬ lu, w wewnetrznej powierzchni ksztaltow¬ nicy (lig, 22) sa wyciete rowki rozdzielcze, najlepiej zasadniczo równolegle do podluz¬ nej osi rdzenia, w samej zas ksztaltownicy sa przewidziane otwory, przez które smar jest doprowadzany do tych rowków pod ci¬ snieniem. Dobrym, nadajacym sie do tego celu plynem smarowym jest zwykla kom¬ pozycja, uzywana przy nacinaniu gwintów, czyli po prostu wodny roztwór mydla. Roz¬ twór ten splywa po krawedziach ksztaltow¬ nicy, po czym mozna go zebrac i ponownie zuzytkowac.Wskutek dzialania ksztaltownicy szew, jak juz wspomniano, uklada sie na linii nie¬ ruchomej wzgledem osi rdzenia w miare, jak postepuje tworzenie sie slimakowego przewodu. W wyniku tego mozna tutaj za¬ stosowac do sporzadzania szwu krazki, któ¬ re sa równiez osadzone wzdluz rdzenia i które nie musza sie poruszac w tym kie¬ runku. Nalezy tylko zapewnic pewien luz w krazkach zewnetrznych w kierunku pro¬ mieniowym do rdzenia, celem uwzglednie¬ nia tych nieznacznych nierównosci w sred¬ nicy wyrabianej rury, wynikajacych z nie¬ uniknionych wygiec materialu tasmy, do¬ prowadzanej do maszyny. Pierwszy z kraz¬ ków moze posiadac pewien luz w kilku kie¬ runkach, jak to bedzie zaznaczone ponizej przy szczególowym opisie krazków ze¬ wnetrznych. Celem tego jest po prostu wy¬ równanie nierównosci w samych czesciach skladowych sizwu, odbiegajacych od polo¬ zenia szwu wzdluz rdzenia. W samym rdze¬ niu sa wbudowane krazki podpierajace, u- suwajace tarcie tam, gdzie zewnetrzne krazki do sporzadzania szwu stykaja sie z rura i usiluja dociskac ja do rdzenia. Kraz¬ ki te mozna ustawiac wzgledem siebie pod katem. Dzieki dzialaniu zewnetrznej ksztal¬ townicy, jak juz wspomniano, skoro juz raz zostalo ustalone prawidlowe katowe polo¬ zenie wewnetrznych i zewnetrznych kraz¬ ków do tworzenia szwu, krazki mozna usta¬ lic w nastawionym polozeniu i utrzymywac je w nim przez caly czas dzialania. W^ten sposób dzieki wynalazkowi unika sie ciagle- — 4 —go lub samoczynnego nastawiania katowe¬ go polozenia wzgledem siebie rozmaitych narzadów do tworzenia szwu.Dlatego tez do wyrobu rur o rozmaitych srednicach przewidziano rdzenie o rozmai¬ tych wielkosciach, z których kazdy jest o- sadzony w odpowiedniej ramie, dajacej sie przymocowac do wspomnianego obrotowe¬ go stolu, i z których kazdy jest wyposazo¬ ny w ksztaltownice, dostosowana do po¬ szczególnego rdzenia. W ramach tych sa o- sadzone oprawy róznych zewnetrznych krazków do tworzenia szwu, odpowiednio rozmieszczonych wzdluz rdzenia. Zewnetrz¬ ne krazki do tworzenia szwu i ich oprawy sa wymienne dla rozmaitych rdzeni i pola¬ czonych z nimi urzadzen, a podstawy ich sa tak pomyslowo zbudowane, ze czynnosc przymocowywania do nich opraw krazków sluzy jednoczesnie zarówno do ustawiania zewnetrznych krazków w prawidlowym po¬ lozeniu wzdluz rdzenia, jak i do umocowa¬ nia samych krazków w potrzebnym polo¬ zeniu katowym. W ten sposób zostaje w znacznym stopniu zmniejszona liczba urza¬ dzen do wyrobu rur o róznych srednicach, a czynnosc nastawiania urzadzenia do wy¬ robu rury o róznej srednicy ulega wielkie¬ mu uproszczeniu.Do wyrobu rur zwojowych wedlug wy¬ nalazku stosuje sie tasme w zwojach, przy czym przy konczeniu sie jednego zwoju, spawa sie go z przednim koncem nastepne¬ go zwoju. Mozna to wykonac w dowolny sposób, np. za pomoca gazu lub elektrycz¬ nosci, po odpowiednim przycieciu i ze¬ tknieciu obu konców tasm, nadmiar za£ me¬ talu na spoinie usuwa sie za pomoca odpo¬ wiedniej szlifierki. W ten sposób nie po¬ trzeba przerywac procesu wyrobu rury dla nastawiania urzadzen ksztaltujacych i za¬ silajacych. Przy uzyciu odpowiednich przy¬ rzadów do zwijania wykonanej rury w pe¬ tle lub zwoje czynnosc ta moze byc ciagla, przy czym mozna uzyc odpowiednie rucho¬ me narzedzie przecinajace do podzielenia rury na odpowiednie dlugosci dla uzytku lub przesylki. Jezeli nie stosuje sie urza¬ dzenia do zwijania rury, to czynnosc spa¬ wania mozna dogodnie wykonac podczas zatrzymania maszyny w celu odciecia pew¬ nej dlugosci rury. Maszyna wedlug wyna¬ lazku moze byc w kazdej chwili zatrzyma¬ na podczas pracy i ponownie uruchomiona bez nastawiania rozmaitych urzadzen.Stwierdzono, ze przy uzyciu urzadzenia i sposobu wedlug wynalazku mozna wyra¬ biac ciagle zeberkowane lub gladkie rury zwojowe o doskonalym gladkim szwie, bez koniecznosci przecinania metalu i sto¬ sujac do wyrobu plaska tasme, sprzedawa¬ na w handlu, posiadajaca zwykle wypu¬ klosci i wygiecia. Gdzie jednakze wypu¬ klosci i wygiecia skupiaja sie, jak to sie czesto zdarza, nastawianie mozna usku¬ tecznic w kierunku ruchu tasmy w czasie jej podsuwania do krazków ksztaltujacych i zasilajacych. W tym celu przewidziano stól zasilajacy, zaopatrzony w prowadnice, okreslajace kierunek tego ruchu. Na stole znajduje sie wskaznik wygiec, który moze wskazywac zewnetrzne niedokladnosci tas¬ my w bardzo szerokich granicach. Jezeli wskazówka wskaznika przechodzi poza te granice, to w tym przypadku przewidziano urzadzenie do szybkiego nastawiania pro¬ wadnic podczas pracy urzadzenia, az wska¬ zówka znowu bedzie wskazywac niedoklad¬ nosci w dopuszczalnych granicach.Po powyzszym opisie ogólnego skladu i dzialania naj praktyczniejszej postaci wy¬ konania urzadzenia wedlug wynalazku, po¬ nizej podaje sie szczególowy opis rozmai¬ tych jego czesci i ich dzialania.Ogólna konstrukcja urzadzenia do wy¬ konywania sposobu wedlug wynalazku uwi¬ doczniona jest na fig. 3 i 4. Urzadzenie sklada sie z glównego kadluba 1, w którym jest osadzony szereg walków ksztaltuja¬ cych i zeberkujacych 2, przy czym kazda para walków posiada odpowiadajace sobie wzajemnie zeberka, wykonane na ich po- — 5 —wierzchniach. Przy tworzeniu zeberek, dla uzyskania zadanego skurczenia szerokosfci lasmy, najlepiej jest, stosownie do dobrze znanych metod, wykonac najpierw jedno lub dwa zeberka srodkowe, nastepnie dwa dalsze zeberka i t. d., stosujac do tego tyle par walców, ile potrzeba do osiagniecia wyniku, polegajacego zasadniczo na wygie¬ ciu metalu, a nie jego wyciagnieciu. Dla prostoty na rysunkach uwidoczniono tylko cztery walki ksztaltujace. W praktyce dla tasm o zwyklej szerokosci i dla wyrobu ze¬ berek o zwyklych wzajemnych odstepach i glebokosci mozna uzyc wiecej par wal¬ ków, przedluzajac odpowiednio urzadzenie zasilajace. Walki sa zmontowane oraz ci¬ snienia miedzy nimi sa regulowane znany¬ mi sposobami. Walki sa napedzane silni¬ kiem 3 za pomoca odpowiedniej przeklad¬ ni lub innego mechanizmu napedowego, o- znaczonego ogólnie liczba 5. Tasma 6 jest doprowadzana do urzadzenia ksztaltujace¬ go i zasilajacego ze zwoju 6a, umieszczo¬ nego w odpowiedniej skrzyni 7 lub w inny dogodny sposób. W tasmie, przechodzacej przez walki ksztaltujace i zasilajace, wy¬ konywa sie zagieta listwe obrzezna 8 (fig. 5) i otwarty u góry zlobek 9 o przekroju w ksztalcie litery U. Lepiej jest jednak nie wykonywac ich podczas jednej czynnosci calkowicie i równoczesnie, material bowiem ulega znacznie mniejszemu natezeniu, jeze¬ li listwa i zlobek wytwarzane sa stopniowo w szeregu kolejnych czynnosci ksztaltuja¬ cych.Przedni koniec ramy maszyny jest za¬ konczony wystajaca czescia la, której przekrój poziomy moze byc pólkolisty.Czesc ta tworzy podstawe stolu 10 dla rdzenia. Stól ten jest obrotowo osadzony na wystajacej czesci la, np. na czopie 11 (fig. 4), na przedluzeniu linii srodkowej ksztaltowanej tasmy, tak jak ona jest do¬ prowadzana. W ten sposób w razie zmia¬ ny rdzenia, przez przymocowywanie rdze¬ ni wraz z ramami i odnosnymi urzadzenia¬ mi do stolu 10 ten ostatni mozna obrócic do¬ kola czopa 11 i ustawic go pod odpowied¬ nim katem celem uksztaltowania zwpjowej rury o róznych srednicach z tasmy tej sa¬ mej szerokosci. Stól do rdzenia moze byc zaopatrzony w odpowiednia podzialke, wskazujaca prawidlowe polozenie katowe dla rozmaitych wyznaczonych wielkosci ru¬ ry, dzieki czemu stól mozna szybko i do¬ kladnie ustawiac pod danym katem. Stól posiada równiez odpowiednie urzadzenie do zamocowania go w nastawionym polo¬ zeniu katowym.Poniewaz doprowadzanie do rdzenia i ksztaltowanie zeberkowanej tasmy jest wy¬ konywane przez walki 2, przeto maszyna posiada urzadzenie, zapobiegajace wygina¬ niu sie tasmy w czasie wpychania jej przez walki 2 do przestrzeni miedzy ksztaltow- nica i rdzeniem. W tym celu miedzy ostat¬ nimi walkami zasilajacymi i rdzeniem u- mieszczone sa górne i dolne prowadnice dla tasmy w postaci plyt 12 (fig. 3 i 4], lecz mozna je równiez zastapic innymi na¬ rzadami, np. szeregiem umieszczonych obok siebie malych walków poprzecznych.Kazdy rdzen 13 jest osadzony we wla¬ snej ramowej oslonie 15, umocowywanej na stole 10. Jak juz wspomniano wyzej, tasma dochodzi do rdzenia na poziomie dolnej jego powierzchni, gdzie zagina sie do góry i nawija na rdzen, tworzac sru¬ bowe zwoje. Obok rdzenia nieruchomo przymocowana jest do jego oslony ksztal- townica 17, która posiada zwykle we¬ wnetrzna powierzchnie o ksztalcie srubo¬ wym, poniewaz jednym z jej zadan jest zaginanie i zwijanie tasmy w srubowe zwo¬ je. Uwidoczniona na fig. 6 i 22 ksztaltów- nica 17 przeznaczona jest do wytwarzania tasmy zeberkowanej, wiec posiada na swej powierzchni wewnetrznej jeszcze zeberka 18. Poniewaz obwód tych zeberek nie jest kolowy, lecz srubowy, przeto mniej jasne sa one w przekroju na fig. 22, wyrazniej zas widac je na fig. 6., Poprzeczny przekrój — 6 —przez ksztaltownice, prostopadly do osi rdzenia, jest mniej lub wiecej kwadratowy, jak na fig. 4 i 22, poniewaz plaszczyzna przekroju przecina ukosnie grzbiety i za¬ glebienia licznych zeberek. Wewnetrzna srednica ksztaltownicy 17 jest odpowied¬ nio wieksza od srednicy rdzenia, aby mozli¬ we bylo przejscie tasmy miedzy nimi.Ksztaltownica 17 posiada taka dlugosc, równolegla do rdzenia, aby mogla w niej pomiescic sie tasma bez zagietej listwy i zlobka, które wystaja swobodnie po obu koncach tejze ksztaltownicy. Celem zmniejszenia tarcia miedzy tasma i ksztal¬ townica 17, jak wspomniano na wstepie, wprowadzono pod cisnieniem plynny sro¬ dek smarujacy. W tym celu ksztaltownica jest zaopatrzona w biegnace wzdluz niej rowki 19 (fig. 22), posiadajace otwory 20, przechodzace na jej powierzchnie ze¬ wnetrzna. Otwory te sa polaczone z odpo¬ wiednimi rurkami 21, które moga byc giet¬ kie, a w oslonie maszyny moze byc odpo¬ wiednio umieszczona pompa 22. Pompa ta moze byc zwykla pompa zebata lub innym mechanizmem do tloczenia plynu i jest u- mieszczona w zbiorniku smaru 23. Omawia¬ na pompa moze byc napedzana specjalnym silnikiem lub odpowiednia przekladnia od glównego silnika urzadzenia. Doprowadza ona pod cisnieniem smar do rowków 19, wskutek czego zostaje on wtloczony mie¬ dzy ksztaltownice 17 i tasme i rozchodzi sie po calej zewnetrznej powierzchni ta¬ smy. W mysl wynalazku na czesci 15 ra¬ mowej oslony rdzenia mozna umiescic zbiornik, do którego by splywal smar po przejsciu miedzy ksztaltownica i tasma, skad smar ten mozna potem doprowadzac z powrotem odpowiednim przewodem do zbiornika 23.Wystajaca listwa obrzezna lub zlobek tasmy 6 sa prowadzone poza krawedzia ksztaltownicy przez odpowiednia prowad¬ nice 24 (fig. 6). Taka prowadnica posiada szczególne znaczenie przy wyrobie rury gladkiej dla zapobiegania bocznemu zesliz¬ giwaniu sie. materialu* Prowadnica 24 jest przymocowana do rdzenia np. srubami.Przy wyrobie zas rury zebefkowanej nie ma zasadniczo daznosci do zsuwania sie tasmy w bok. Daznosci zagietej listwy do wygiecia sie w kierunku rdzenia podczas srubowe¬ go ruchu postepowego tasmy mozna w tych warunkach przeciwdzialac za pomoca ma¬ lego krazka 25 (fig. 2), przymocowanego w odpowiednim polozeniu do rdzenia 13.Poniewaz podczas pracy rdzen przesuwa sie ukosnie w poprzek tasmy, dlatego je¬ dna krawedz tasmy zgina sie, a obrzezna listwa lub zlobek tasmy na tej samej kra¬ wedzi tasmy styka sie srubowo z listwa lub zlobkiem na przeciwleglej krawedzi tasmy w chwili, gdy krawedz przeciwlegla dotrze do rdzenia. Na fig. 2 krawedz tasmy 6, zaopatrzona w zagieta listwe obrzezna, jest ta jej czescia, która najpierw nawija sie na rdzen 13. Krazek 25 prostuje wszel¬ kie odksztalcenie tej listwy obrzeznej 8 i prowadzi ja bezposrednio do zaglebienia sie w zlobku, znajdujacym sie na drugiej krawedzi tasmy. Z tego tez powodu pro¬ wadnice na obydwóch koncach rdzenia nie sa zwykle konieczne, zwlaszcza gdy rure wytwarza sie z zeberkowanej tasmy. Jak juz wspomniano powyzej, ksztaltownica 17 wprowadza tasme na zadana srubowa droge, ulatwia zazebienie sie ze soba zlob¬ ka 9 i listwy 8 i sluzy do prawidlowego u- kladania w ten sposób utworzonego po¬ czatkowego szwu okolo rdzenia. Czynno¬ sci wykonczania rury polegaja na doci¬ snieciu zlobka 9 do listwy 8, a nastepnie na postepowym zaginaniu w ten sposób utworzonego szczelnego szwu na rurze.Ostatecznym wyrobem jest rura, przedsta¬ wiona na fig. 13, posiadajaca linie przekro¬ ju poprzecznego 26 oraz szew 27.Szereg czynnosci, majacych na| celu wy¬ konanie szwu, wyjasniono na fig- 7 — 12.Na fig. 7 przedstawiono dopiero co wyko¬ nana poczatkowa postac szwu 27a. Na- — 7 —stepna czynnoscia jest docisniecie zlobka 9 do listwy 8 za pomoca pary stozkowych krazków 28 i 29, jak na fig. 8, podczas czego szew zostaje podparty od spodu przez krazek 30, osadzony w rdzeniu, jak to jeszcze ponizej opisano szczególowo.Nastepnie szew zostaje czesciowo pochy¬ lony za pomoca plaskiego krazka 31, wspól- dzialajacego ze stozkowym krazkiem 32, jak wskazano na fig. 9, przy czym szew jest znowu podparty przez krazek 33, osa¬ dzony w rdzeniu. Potem szew zostaje bar¬ dziej pochylony, jak na fig. 10, pod dzia¬ laniem stozkowego, zaopatrzonego w kol¬ nierz krazka 34, wspóldzialajacego z krazkiem 35, osadzonym w rdzeniu. Wresz¬ cie szew zostaje zacisniety przez wspóldzia¬ lanie pary stozkowych krazków 36 i 37, zaopatrzonych w kolnierze.Osadzenie wewnetrznych krazków w rdzeniu uwidoczniono na fig. 10 do 12 i 14 do 17, na których widac, ze w rdzeniu znajduje sie oslona 38, która otacza okragly otwór. Krazki w rdzeniu maja lozyska kulkowe lub rolkowe, a krazek (np. 35 na fig. 14) jest osadzony za pomoca konstruk¬ cji nosnej 39 na sworzniu 40, który ze swej strony jest osadzony w walcowym kadlu¬ bie 41, osadzonym W oslonie 38. W ten sposób kadlub 41 moze obracac sie w oslo¬ nie 38 dla katowego nastawienia krazka podpierajacego 35. Do nastawiania tych czesci w odpowiednim polozeniu katowym wzgledem siebie przewidziano odpowied¬ nie urzadzenie blokujace (fig. 17), które sklada sie z ukosnie zakonczonego kolka 42 i skierowanej wzgledem niego pod ka¬ tem prostym sruby nastawczej 43a o stoz¬ kowym zakonczeniu. Kolek 42 jest osadzo¬ ny w gladkim otworze w sciance kadluba 41, a sruba nastawna 43a jest osadzona w gwintowanym otworze, skierowanym pod katem prostym do otworu dla kolka 42.Skoro srube 43a wkreci sie w dól, kolek 42 zostaje wypchniety na zewnatrz i przyci¬ sniety do scianki 38, ustalajac w ten spo¬ sób oprawe krazka w katowo nastawionym polozeniu. Przez odkrecenie, czyli zluzo¬ wanie sruby nastawczej 43a, umozliwia sie nastawienie oprawy krazka w nowym po* lozeniu katowym. Powyzej zaznaczono, ze ksztaltownica 17 odpowiednio uklada szew zwojowej rury okolo rdzenia. Dlatego tez krazki rdzeniaJ nie potrzebuja sie poruszac, a po jednorazowym ustawieniu ich w od¬ powiednim polozeniu katowym, nie wyma¬ gaja one juz wiecej innego nastawienia, do¬ póki rdzen nadaje sie do uzytku.Zewnetrzne zas krazki do formowania szwu, ich oprawki i konstrukcje nosne w swych szczególach wygladaja, jak poni¬ zej. A wiec, jak juz wyzej zaznaczono, po¬ niewaz ksztaltownica 17 odpowiednio ukla¬ da szwy okolo rdzenia, przeto nie potrzeba ani zapewniac poruszania sie równiez i ze* wnetrznych krazków do formowania szwu w kierunku podluznym, ani tez katowego nastawiania ich podczas pracy. Niezaleznie od ich ruchu obrotowego krazki te powin¬ ny ustepowac tylko w nieznacznym stop¬ niu w kierunku promieniowym do rdzenia jedynie w celu dostosowania sie do drob¬ nych zmian w srednicy rury, spowodowa¬ nych przez nieunikniona wygiecia w tasmie.Wiec gdy zewnetrzne krazki do szwów ma¬ ja byc umieszczone z boku oslony 15, najle¬ piej jest zbudowac osadzenie ich w posta¬ ci plytki 43, jak widac na fig. 1, 3, 20 i 21.Na dolnym swym koncu plytka 43 posia¬ da zawiasowa lub czopowa czesc 44, osa¬ dzona obrotowo za pomoca odpowiedniego sworznia we wspornikach 45, stanowiacych jedna calosc z ramowa oslona 15 rdzenia 13, lub przymocowanych do tejze oslony.W ten sposób plytka 43 moze sie obracac z polozenia pionowego do poziomego, a w polozeniu pionowym ustawia sie za pomoca sruby 46, przechodzacej przez nia i wkre¬ conej w oslone rdzenia, przy czym miedzy glówka sruby nastawczej 46 i plytka 43 jest osadzona silna sprezyna 47. W miej¬ scu, gdzie czesci oprawek krazków do — 8 —szwów powinny przechodzic przez plytki 43, plytki sa zaopatrzone w odpowiednie otwory. Oprawki krazków sa przymocowa¬ ne do plytek, a otwory na sworznie lub sruby nastawcze sa tak rozmieszczone, aby wzmocnic przymocowanie oprawek kraz¬ ków do plytek w odpowiednim polozeniu katowym.Jezeli oprawka krazka J€st umieszczo¬ na nad rdzeniem, stosuje sie odmiane na¬ stepujacej konstrukcji: górna plyta oslo¬ ny 15 rdzenia posiada otwór 48, przez któ¬ ry przechodzi oprawka krazka, a plytka 49 jest osadzona obrotowo we wspornikach 50 przymocowanych do górniej plyty oslony rdzenia. W tym przypadku mozna zasto¬ sowac sprezynowana srube nastawcza 51.Pierwsze z krazków, tworzacych szew, t. j. para stozkowych krazków 28 i 29 (fig. 8), posiada oprawe, której konstrukcje u- widoczniono na fig. 18 i 19. Jest to zespól do tworzenia szwu, który pierwszy dociska zlobek 9 do listwy 8 w zwojowej rurze.Chociaz poczatkowy szew jest umieszczo¬ ny zasadniczo w stalym odstepie od osi rdzenia, to jednak ksztalt i uklad jego cze¬ sci moze sie nieco zmieniac zarówno wsku¬ tek niedokladnosci przy wytwarzaniu list¬ wy i zlobka, jak i wskutek nierównosci, wy¬ twarzanych przy splaszczaniu, lub tym po¬ dobnych przeszkód podczas srubowego: ru¬ chu tasmy miedzy rdzeniem i ksztaltowni- ca. Z tego powodu przewidziano konstruk¬ cje, zawierajaca zaopatrzona w otwór ply- tei podstawowa 52, przymocowana do jed¬ nej z plytek 43 i dzwigajaca stojak 53 w ksztalcie litery U. W stojaku tym jest osa¬ dzony drazek 54, nastawiany za pomoca obracanej sruby nastawczej 54a, wkreco¬ nej w stojak i zakonczonej jarzemkiem 55a.Krazki 28 i 29 sa osadzone w kadlubach 55 i 56, które ze swej strony sa przymocowa¬ ne do sprezyn tasmowych 57 i 58, przy¬ twierdzonych górnymi koncami do1 stoja¬ ka 53. W kadlubach 55 i 56 znajduja sie kolki 59 i 60, wchodzace w naciecie w ksztalcie litery V, przewidziane w jarzeni- ku 55a. Jarzemko to jest rozwidlone i o- bejmuje kadluby 55 i 56, przy czym po o- bydwóch jego stronach znajduja sie takie kolki i wyciecie w ksztalcie litery V.Z konstrukcji tej widac, ze podluzne na¬ stawienie drazka 54 za pomoca sruby na¬ stawczej 54a zwieksza lub zmniejsza ci¬ snienie miedzy krazkami 28 i 29. Widac równiez, ze kadluby 55 i 56 dzieki osadze¬ niu na sprezynach 57 i 58 moga sie obracac lub wahac dokola kolków 59 i 60 jako czo¬ pów, celem dostosowania sie do nierówno¬ sci tasmy, gdy ta ostatnia podsuwa sie do nich, nie zmieniajac zasadniczo miedzy ni¬ mi cisnienia.Oprawki pozostalych krazków moga byc umocowane podluznie wzgledem rdzenia.Oprawka drugiego krazka do szwów, przy¬ mocowana zwykle do górnej plytki 49, mo¬ ze zawierac, jak widac na fig. 23 i 24, ka¬ dlub 61, na którym jest obrotowo osadzo¬ ny krazek 31, np. za posrednictwem czopa 62. Kadlub 61 posiada otwór, zasadniczo prostopadly do osi czopa 62, przeznaczo¬ ny dla walka 63 stozkowego krazka 32.Krazek ten moze byc osadzony w nieznacz¬ nym stopniu elastycznie dzieki sprezynie 65, umieszczonej na walku 63 miedzy ka¬ dlubem 61 i nakretka 64, umieszczona na koncu walka 63. Pozostala czesc opraw krazków do szwów moze miec postac, uwi¬ doczniona na fig. 20 i 21, gdzie plytka pod¬ stawowa 66, przymocowana do plytki 43, jest zaopatrzona w rozwidlony wspornik 67, w którym jest osadzony krazek, np. krazek 34 lub 36, na sworzniu 68.Wszystkie opisane krazki do szwów mozna zaopatrzyc w odpowiednie lozyska, zmniejszajace w nich tarcie.Jak juz zaznaczono powyzej, mecha¬ nizm zasilajacy zaopatrzony jest w mysl wynalazku w odpowiednie urzadzenie do mierzenia wygiec w tasmie i do jej nasta¬ wiania, uwidocznione na fig. 25 — 28.Stól zasilajacy 69 umieszczony jest mie- — 9 —dzy pierwszym z walków ksztaltujacych i zasilajacych 2 i skrzynka 7 dla zwinietej tasmy. Stól jest zaopatrzony w wystepy 70, w które sa wkrecone sruby nastawcze 71, których wewnetrzne konce wchodza w prowadnice 72. Za pomoca tych srub na- stawczych mozna regulowac zarówno wza¬ jemna odleglosc, jak i polozenia prowad¬ nic 72 wzgledem stolu 69. Na stole 69 jest umocowany miernik wygiec, zawierajacy podstawe 73. Wewnetrzna konstrukcja; tego miernika jest uwidoczniona na fig. 28. W podstawie 73 znajduje sie otwór dla draz¬ ka uruchomiajacego 74, który moze sie w niej poruszac w kierunku podluznym.Na fig. 28 ten drazek 74 jest przesunie¬ ty na prawo przez sprezyne 75, cisnaca na jego lewy koniec. Sprezyne 75 reguluje sie za pomoca sruby nastawczej 76. Drugi czyli prawy koniec drazka 74 tworzy roz¬ widlenie 77, w którym jest obrotowo osa¬ dzony maly zlobkowany krazek 78, styka¬ jacy sie z krawedzia tasmy 6. Przez szcze¬ line w drazku 74 przechodzi przymocowa¬ na do niego na czopie 80 wydluzona wska¬ zówka 79. Tuz obok czopa 80 wskazówka ta jest równiez osadzona na czopie 81 w podstawie 73. Stosunkowo maly ruch krazka 78 wywoluje znacznie zwiekszony ruch zewnetrznego konca wskazówki 79.Obok zewnetrznego konca wskazówki jest osadzona na ramieniu 83 odpowiednia po- dzialka 82. Na podzialce tej w mysl wy¬ nalazku zaznaczona jest strefa bezpieczna 84. Wygiecie tasmy, docisnietej zwykle do przeciwleglej prowadnicy malym krazkiem 78, powoduje zmiane polozenia wskazówki na podzialce. Podana strefa bezpieczenstwa jest tak wymierzona, ze zmiany polozenia krawedzi tasmy, wskazane przez wskazów¬ ke w granicach tej strefy, nie przeszkadza¬ ja tworzeniu prawidlowych szwów pod¬ czas pracy maszyny. Gdy zas wskutek wy¬ giec w tasmie wskazówka zaczyna wycho¬ dzic z tej strefy bezpieczenstwa, to przez odpowiednie nastawienie prowadnic (na¬ stawienie to mozna uskutecznic podczas biegu maszyny) mozna zrównowazyc te nadmierne wygiecia tak, azeby umozliwic dalszy wyrób rury o prawidlowych szwach.Zrównowazenie to osiaga sie, oczywiscie, przez nieznaczna zmiane kierunku ruchu tasmy w chwili jej wejscia miedzy walki ksztaltujace i zasilajace, a wskazówka wraca wtedy w granice strefy bezpieczen¬ stwa.Jak juz wspomniano wyzej, przy zasto¬ sowaniu odpowiedniego mechanizmu odci' najacego, ulatwiajacego laczenie przed spawaniem konców dwóch posuwajacych sie jedna za druga tasm, maszyna pracuje bez przerwy.W dalszym ciagu opisana jest odmien¬ na postac wykonania wyzej opisanej ma¬ szyny.W maszynie tej odmiany czynnosc spo¬ rzadzania szwu odbywa sie stopniowo przez elastycznie, przy pomocy sprezyn odpo¬ wiednich, osadzone krazki, z których pierw¬ szy jest najbardziej elastyczny, a ostatni mniej elastyczny lub nawet sztywny, po¬ srednie zas krazki posiadaja elastycznosc, zmieniajaca sie stopniowo w granicach ela¬ stycznosci pierwszego i ostatniego kraz¬ ka.W maszynie tej, podobnie jak w wyzej juz opisanej, przewidziano glówna pod¬ stawe 102 (fig. 29), na której sa osadzone walki zlobkowane 104. Dolne z tych wal¬ ków sa osadzone nieruchomo wzgledem podstawy 102, lecz górne walki sa osadzone w ruchomych prowadnicach krzyzulcowych 105, celem umozliwienia ustawiania ich od¬ powiednio do rozmaitej grubosci tasm.Zwój 101 tasmy jest obrotowo osadzony na odpowiednich podstawach lOla, ulatwiaja¬ cych doprowadzanie tasmy do zlobkowa¬ nych walków. Wspomniany w opisie pierw¬ szej maszyny porzadek kolejnego sporza¬ dzania zeberek uwidoczniono na fig. 30, gdzie widac pierwszy walek, wytwarzajacy tylko pierwsze srodkowe zeberko; drugi — 10 —walek, wytwarzajacy trzy zeberka, oraz trzeci i czwarty walek, wytwarzajacy resz¬ te zeberek; naturalnie, opisany porzadek wytwarzania zeberek nie ogranicza niniej¬ szego wynalazku. Walki zlobkujace 104 sa napedzane za posrednictwem odpowiedniej przekladni zebatej silnikiem 125.Obrzezna listwa o przekroju w ksztal¬ cie litery L i zlobek o przekroju w ksztal¬ cie litery U sa równiez wytwarzane pod¬ czas tej fazy procesu, jak opisano powy¬ zej przy objasnieniu fig. 5.Nalezy podkreslic, ze caly zespól do ksztaltowania i sporzadzania szwu, który ponizej bedzie opisany szczególowo, jest obrotowo osadzony na ramie lub podsta¬ wie 102 za pomoca czopów 114 i 115. Osie tych czopów znajduja sie na linii przecie¬ cia plaszczyzn pionowych, poprowadzo¬ nych przez linie srodkowa zlobkowanej ta¬ smy i przez os rdzenia. Sworzen z nakret¬ ka 115a, przymocowany do czesci zespolu ksztaltujacego i wchodzacy w otwór w pod¬ stawie 102, sluzy do umocowania zespolu pod kazdym zadanym katem, celem wy¬ twarzania rury o dowolnej srednicy. W ce¬ lu zmiany polozenia katowego oslony rdze¬ nia, umozliwiajacego zmiane na inny rdzen dla rury o innej srednicy, nalezy zwolnic nasrubek 115a tak, aby obrócic zespól pod odpowiednim katem, i zastapic rdzen 108 rdzeniem o zadanej srednicy. Kat poloze¬ nia zespolu do wytwarzania szwów jest obliczony w srednicach rury, a nie w katach nachylenia linii srubowej, azeby uniknac wszelkich skomplikowanych obliczen przy nastawianiu maszyny.Zespól ksztaltujacy rure zawiera pod¬ stawe 167, osadzona obrotowo, i górna ra¬ me (oslone) 168, na której i w której jest osadzony rdzen i inne urzadzenia do ksztaltowania i wytwarzania szwu. Dlate¬ go tez maszyna posiada jedna podstawe 167 i tyle ram 168, ile srednic rur ma byc wykonywanych. Kazda z tych ram 168 mie¬ sci w sobie rdzen i ksztaltownice w posta¬ ci palaków. Oprócz tego na kazdej z ram 168 sa osadzone krazki do ksztaltowania szwów, chociaz mozna by równiez osadzic je na dowolnej innej ramie.Czop 114 dziala w ramieniu 114a, któ¬ rego drugi koniec jest zaopatrzony w o- twór, w którym jest osadzony walec 114b o odpowiedniej wysokosci, dostosowanej do najwyzszej górnej ramy 168.Koniec rdzenia 106 jest osadzony w ra¬ mie, jak widac na fig. 29. Prowadnica 107 (fig. 29) do obrzeznej listwy i srubowo wy¬ giete palaki ksztaltujace 108 (fig. 30) slu¬ za do prowadzenia zeberkowanej tasmy naokolo rdzenia. Palaki ksztaltujace 108 sa przymocowane swymi koncami 117 i 118 do ramy, w której jest osadzony rdzen, jak w prowadnicy 107 (fig. 29), podczas gdy druga prowadnica 120, umocowana tam srubami tworzac dwukolnierzowa prowad¬ nice, jest osadzona na rdzeniu, na prawo od miejsca, w którym tasma nawija sie na rdzen.Urzadzenie do smarowania zeberkowa¬ nej tasmy uwidoczniono na fig. 32. Górna strona tasmy, czyli strona zwrócona do rdzenia, jest smarowana za pomoca knota 150 o szerokosci tasmy, który jest zanu¬ rzony w zbiorniku 151, zawierajacym od¬ powiedni smar 752. Dolna zas strona tasmy, czyli od strony ksztaltownicy, jest smaro¬ wana za pomoca walka 153 o szerokosci tasmy, obracajacego sie w zbiorniku 154, zawierajacym smar 152. Elastyczny knot 150 uklada sie stosownie do nieregularno- sci górnej powierzchni tasmy; azeby i dol¬ na powierzchnia tasmy równiez byla do¬ kladnie nasmarowana pomimo swych nie- regularnosci, plaszcz 153 walka smaruja¬ cego jest naciskany od wewnatrz sprezy¬ nami 156, umocowanymi na piascie 155.Powyzej opisane urzadzenie zapewnia do¬ kladne smarowanie obydwóch stron tas¬ my.Szew sporzadza sie w taki sam sposób, jak opisano w pierwszej maszynie, a kraz' — 11 —ki wewnetrzne podporowe sa osadzone w rdzeniu równiez w takiz sam sposób.Jak widac na fig. 30, krazki zewnetrz¬ ne ksztaltujace sa osadzone w punktach 121, 122, 123 i 124 i wszystkie, oprócz o- statniego zespolu jak równiez wewnetrz¬ nych krazków podporowych, sa osadzone w swobodnie obracajacych sie oprawach.Naped ostatniego zespolu krazkfiw ksztal¬ tujacych bedzie opisany ponizej. Krazki do drugiej i trzeciej czynnosci ksztaltowa¬ nia ustawiaja sie samoczynnie pod odpo¬ wiednim katem w swych obrotowych opra¬ wach. Ksztalt ich jest taki, jak wskazano na fig. 9 i 12. Krazki ksztaltujace do pierw¬ szej i czwartej czynnosci ksztaltowania mozna ustawiac pod odpowiednim katem odpowiednio do podzialki, obliczonej w srednicach rury raczej, a nie w katach na¬ chylenia linii srubowej.Nastawienie zewnetrznych krazków dla pierwszej czynnosci jest uwidocznione szczególowo na fig. 34. W tulei 128, posia¬ dajacej kolnierze 128a, znajduje sie obro¬ towa tuleja 129, zaopatrzona w szczeliny 131. W szczelinach 131 sa osadzone spre¬ zyny 130, przy czym przewidziano miejsce dla ich ruchu. Na jednym koncu tulei 129 jest osadzone kólko zebate 132, zazebiaja¬ ce sie z kólkiem zebatym 133, do którego jest przymocowana podzialka 133a, wska¬ zujaca kat nastawienia w jednostkach srednic rury. Gwintowany sworzen 134 re¬ guluje polozenie krazków, za pomoca nie¬ go bowiem mozna zmieniac polozenie, prze¬ suwajac je w kierunku osi tulei 128.Oprawa krazków, wykonywajacych czwarta czynnosc ksztaltowania, jest po¬ dobna do powyzej opisanej oprawy, z tym tylko wyjatkiem, ze krazek tarczowy 139, podobny do krazka wedlug fig. 11, jest na¬ pedzany, jak widac na fig. 35, za posred¬ nictwem slimaka 135, kola zebatego 136, slimaka 137 i kólka zebatego 138, nie uwi¬ docznionym na rysunku silnikiem, nape¬ dzajacym slimak 135.W urzadzeniu tym najlepiej jest nape¬ dzac przynajmniej jeden zespól krazków do sporzadzania szwu. Olbrzymia sila, po¬ pychajaca tasme zeberkowana, a tym sa¬ mym zwijajaca ja oraz wytwarzajaca szew na rurze, tak naciska palaki ksztaltujace 108, ze rysuja one rure. W praktyce trud¬ nosci te usuwa sie przez napedzanie kraz¬ ków do szwu i regulowanie ich szybko¬ sci za pomoca glównego silnika napedowe¬ go 125.Krazki dla drugiej i trzeciej czynnosci sporzadzania szwu sa przy pomocy spre¬ zyn odpowiednich elastycznie osadzone, a- zeby zmiany szerokosci tasmy lub temu podobne okolicznosci nie wplynely na pra¬ widlowosc tworzenia szwu. Opisano wyzej elastyczne osadzenie krazków dla pierw¬ szej czynnosci wytwarzania szwu; osadze- nie zas krazków dla drugiej i trzeciej czyn¬ nosci jest inne.Krazki dla drugiej czynnosci (fig. 29, 30 i 32) sa osadzone zupelnie w taki sam sposób, jak nizej opisane krazki dla trze¬ ciej czynnosci. Urzadzenie wedlug wyna¬ lazku jest zaopatrzone w oprawe 109, ob¬ rotowo osadzona na sworzniu 109'. Zespól krazków jest osadzany w oprawie, a wsu¬ niete i wysuniete polozenie krazków jest regulowane za pomoca sruby 109". Poloze¬ nie katowe zalezy od polozenia podpór sworznia 109*. W ten sposób elastyczne o- sadzenie zostaje zapewnione przez sprezy¬ ne w drazku 109*.Krazki dla trzeciej czynnosci, jak na fig. 12, sa osadzone w nastepujacy sposób.Na! ramie (fig. 30 i 32) sa osadzone wspor¬ niki 141, miedzy którymi jest obrotowo o- sadzona tuleja 142, na której jest umoco¬ wany narzad 143, zaopatrzony w zaglebie¬ nie dla okraglego kolnierza 144. Do kolnie¬ rza tego jest przymocowana oprawka 144a krazka. Celem ustawienia krazka pod za¬ danym katem, kolnierz obraca sie w o- prawce i ustala jego polozenie za pomoca sruby nastawczej. Wsuniete i wysuniete po- — 12 —lozenie krazka reguluje sie za pomaca sru¬ by 146, przechodzacej przez otwór w narza¬ dzie 143.Z powyzszego opisu drugiej odmiany maszyny wynika, ze urzadzenie w mysl wynalazku zaopatrzone jest w krazki do stopniowego tworzenia szwu; ze na po¬ czatku tej operacji oprawa tych krazków jest elastyczna, azeby niedokladnosci w ta¬ smie nie byly wcisniete w szew; wreszcie ze osadzenie dalszych krazków kolejno staje sie coraz bardziej sztywne, a osadzenie dla ostatniej czynnosci tworzenia szwu jest zu¬ pelnie sztywne.Wskutek nierównej twardosci tasmy lub wygiec, lub jednego i drugiego, jak wspom¬ niano powyzej, szew moze sie przesuwac w kierunku osiowym wzgledem rdzenia.Przesuwanie to moze spowodowac odsu¬ niecie sie szwu od krazków, które przez to nie beda go 2aciskaly. Przez zrównowaze¬ nie poziomego oddzialywania krazków pod¬ porowych i mozliwe zrównowazenie po¬ ziomego oddzialywania krazków zaciska¬ jacych, daznosc te w znacznym stopniu zmniejszono w tej maszynie.Wspomniano juz równiez o urzadzeniu do regulowania poziomego polozenia szwu przez zmienne przykladanie sily do samych krazków. W mysl wynalazku dokonano pewnego ulepszenia przez umozliwienie ru¬ chu krazków wzgledem szwu przez nieza¬ lezne od oslony 15 osadzenie ich tak, aze¬ by przesuwaly sie osiowo wzgledem rdze¬ nia, lub przez polaczenie wszystkich kraz¬ ków na oddzielnym narzadzie, który moze sie poruszac wzdluz osi rdzenia, na któ¬ rym zwija sie rura. Jezeli szew wykazuje daznosc do przesuwania sie, wtedy caly zespól krazków do sporzadzania szwu przesuwa sie latwo wraz z nim. Mozna to uskutecznic przez osadzenie krazków oraz ich urzadzen podpierajacych i (lub) nape¬ dzajacych na ramie, przesuwajacej sie w górnej ramie 168 (fig. 29), jak to uwidocz¬ niono na fig. 36 i 37, gdzie za pomoca gór¬ nej A i dolnej B dodatkowej ramy, które poruszaja sie wzgledem glównej obrotowej ramy zespolu ksztaltujacego, oraz przez umozliwienie regulowania przesuwania sie tych ram dodatkowych, przy czym rozmai¬ te krazki ksztaltujace sa osadzone na tych¬ ze ramkach dodatkowych. Dolna rama B przesuwa sie w prowadnicach 169 i jest, przymocowana za pomoca wystepów 170 do walu 171. Na wale tym sa osadzone ko¬ la zebate 172, zazebiajace sie z zebatkami 173 na plycie 167a. Wal 171 jest zaopa¬ trzony w kolo reczne 174. Przy obracaniu tego kola zmienia sie polozenie plyt A i B w kierunku, równoleglym do osi rdzenia.Wszystkie zewnetrzne krazki do zaciska¬ nia szwu zamiast na ramie 168 sa osadzone na dodatkowej ramie, skladajacej sie z ram A i B, i dlatego posuwaja sie zgodnie wzdluz ksztaltowanej rury, W niektórych konstrukcjach urzadzenia wedlug wynalazku moze zajsc potrzeba napedzania wiecej niz jednego zespolu krazków do ksztaltowania szwu. W tym przypadku korzystne jest zastosowanie po¬ wietrznych silników turbinowych. Silniki te moga bowiem posiadac male wymiary i byc osadzone elastycznie, tak ze moga one na¬ pedzac nie tylko krazki do ksztaltowania szwu, lecz równiez zapewniaja elastyczny ruch tych krazków wzgledem siebie dla celów powyzej opisanych. Te silniki turbi¬ nowe posiadaja wielka szybkosc i posiada¬ ja wbudowane skrzynki redukcyjne, slu¬ zace do zmniejszania szybkosci i zwieksza¬ nia sily w zadanym stopniu. Inna zaleta tych silników polega na tym, ze sa one ela¬ styczne w dzialaniu, dzieki czemu szybkosc ich zmienia sie w stosunku do potrzebnej sily i samoczynnie sie nastawia odpo¬ wiednio do kazdorazowych potrzeb przy ksztaltowaniu szwu. Przy stosowaniu tych silników dobrze jest maszyne zaopatrzyc w regulator do rozruchu i zatrzymywania, który nie tylko zawiera przelacznik dla glównego silnika napedowego 725, lecz — 13 —równiez jeden lub kilka zaworów dla sil¬ nika lub silników pomocniczych.Na fig. 31 uwidoczniono schemat pola¬ czen silników napedowych. Glówny silnik 125 jest szeregowo-bocznikowy i posiada bocznik 126 i glównik 127. Silnik 113, który jest glównikowy lub szeregowy, jest szere¬ gowo polaczony z silnikiem 125. Przelacz¬ nik 178 sluzy do zwierania silnika 113 z chwila, gdy material zaczyna przechodzic przez maszyne.Do maszyny wedlug wynalazku mozna zastosowac tasmy o rozmaitej grubosci w dopuszczalnych granicach konstrukcji da¬ nej maszyny, przy czym wtedy srubowe pa- laki ksztaltujace 108 (fig. 30 i 36) nasta¬ wia sie wzgledem rdzenia stosownie do gru¬ bosci i szerokosci uzytej tasmy.Przy wytwarzaniu zas na omawianej maszynie rury o gladkich sciankach pala- ki ksztaltujace zastepuje sie plaska tasma ksztaltujaca, krazki 104 (fig. 29) sa zasta¬ pione gladkimi krazkami przyciskowymi, a tasma: jest nawijana sila w góre na rdzen, miedzy niego i plaska tasme ksztaltujaca.Szwy ksztaltuje sie i sklada jak przedtem, sama zas maszyna nie rózni sie pod innymi wzgledami.Do formowania tury o gladkich scian¬ kach moga sluzyc tez i palaki srubowe, lecz plaskiej tasmy ksztaltujacej nie mozna uzyc do wytwarzania zeberkowanej rury, poniewaz tasma bedzie splaszczac zeberka podczas nawijania sie tasmy na rdzen.W mysl wynalazku szew uszczelnia sie przez pocynowanie lub lutowanie, spawanie oporowe, lutowanie na twardo (mosiadzem) lub przez uzycie materialu plastycznego, jak kompozycja asfaltowa lub impregnowa¬ na tasma. Oprócz tego krawedzie tasmy lub arkusza mozna wyzarzyc przed lub po wykonaniu zeberek lub jakiejkolwiek z czynnosci wykonywania szwu. Moze to byc potrzebne przy uzyciu twardej blachy, aby gwaltowne zagiecia tasmy nie spowodowa¬ ly pekania szwu.Nie wykraczajac poza granice niniej¬ szego wynalazku, mozliwe sa w praktyce jeszcze inne postacie jego wykonania. PL