Przedmiotem wynalazku jest konstruk¬ cja radiostacji nadawczo-odbiorczej, pra¬ cujacej na jednej antenie, umozliwiajaca obustronna korespondencje systemem du¬ pleksowym, to znaczy przy jednoczesnie czynnym odbiorniku i nadajniku.Moznosc prowadzenia korespondencji przy jednoczesnie czynnym nadajniku i od¬ biorniku powoduje znaczne skrócenie cza¬ su trwania tej korespondencji. Ten rodzaj korespondencji, zastosowany do radiotele¬ fonii, posiada calkowicie cechy rozmowy telefonicznej, zastosowany zas do radio¬ telegrafii — pozwala na jednoczesne na¬ dawanie i odbieranie telegramów.Dotychczasowe rozwiazania systemu dupleksowego przy pomocy jednej anteny sa oparte na dwóch sposobach, a mianowi¬ cie na uruchomianiu wlasnego nadajnika pradem mikrofonowym, lub na zastosowa¬ niu do odbioru sujSerheterodyny, której oscylatorem jest wlasny nadajnik, przy czym energia z tego nadajnika jest dopro¬ wadzana do odbiornika poprzez obwód an¬ tenowy odbiornika.Zaleta pierwszego sposobu jest prostota *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalazca jest in£t Artur Aleksander Tadeusz Hirszbandt.ukladta i konstrukcji- Jednak sposób ten w zastosowaniu do radiotelefonii umozliwia tylkp jednostronna,rozmowe tj. prawidlowa rozmowa ogbyWa sie yt len sposób, ze gdy osoba na pierwszej stacji mówi, osoba na drugiej stacji moze tylko sluchac, mówic zas moze zaczac dopiero wówczas, gdy oso¬ ba na pierwszej stacji przestanie mówic.Osoba mówiaca nie moze równoczesnie sly¬ szec wspólrozmówcy. W zastosowaniu do radiotelegrafii sposób ten nie pozwala na prowadzenie korespondencji telegraficznej systemem dupleksowym.Powiazanie czestotliwosci nadawczej z odbiorcza ma te wade, ze bezwzgledna wartosc róznicy tych czestotliwosci musi byc równa czestotliwosci posredniej zasto- sow^nego odbiornika superheterodynowe- go. Wobec tego sposób powyzszy pozwala na odbiór jedynie takiej stacji, której cze¬ stotliwosc jest wieksza lub mniejsza o cze¬ stotliwosc posrednia od czestotliwosci stacji nadawczej. Sposób wiec powyzszy nie pozwala na prace nadajnika i odbiorni¬ ka na dowolnych czestotliwosciach.Druga wada tego sposobu jest mala czulosc odbiornika wskutek obecnosci w obwodzie detektora nadmiernego pradu siatki, pochodzacego z bezposredniego sprzezenia indukcyjnego i pojemnosciowego wlasnego nadajnika z odbiornikiem oraz z oddzialywania nadajnika na odbiornik poprzez wspólny obwód antenowy.Radiostacja wedlug wynalazku umozli¬ wia prace nadajnika i odbiornika syste¬ mem dupleksowym przy pomocy jednej anteny symetrycznej lub niesymetrycznej przy czestotliwosciach dowolnych i przy normalnej czulosci odbiornika.Wyeliminowanie wplywu wlasnego na- dainika na odbiornik osiaga sie w radiosta¬ cji wedlug wynalazku dzieki wielokrotne¬ mu odekranowaniu czesci odbiornika od czesci nadajnika przy zastosowaniu kom¬ pensacji wplywów nadajnika na odbiornik.Dzieki temu sygnal wlasnego nadajni¬ ka, przedostajacy sie do odbiornika, jest oslabiony w takim stopniu, iz nie oddzia¬ lywa ujemnie na normalna prace wzmac¬ niacza i detektora odbiornika, umozliwia¬ jac prace systemem dupleksowym przy do¬ wolnych czestotliwosciach.W celu lepszego wyjasnienia istoty wy¬ nalazku wskazano ponizej przeszkody, u- tradniajace korespondencje przy pomocy jednej anteny systemem dupleksowym przy jednoczesnie czynnym odbiorniku i nadajniku i przy dowolnych czestotliwo¬ sciach, oraz podano uklady, usuwajace te przeszkody i stanowiace przedmiot wyna¬ lazku.Przy jednoczesnie czynnym odbiorniku i nadajniku prace systemem dupleksowym uniemozliwia wlasny nadajnik wskutek bez¬ posredniego oddzialywania czesci nadajni¬ ka, w którym plyna prady wielkiej czesto¬ tliwosci, na czesci odbiornika, oraz wsku¬ tek oddzialywania poprzez wspólny ob¬ wód antenowy i poprzez wspólne zródla zasilajace.Pierwsza droga jest glówna przeszkoda pracy systemem dupleksowym.Ze wzgledu na sasiedztwo nadajnika z odbiornikiem zwykle ekranowanie nie za¬ bezpiecza wystarczajaco przed przenosze¬ niem sie energii z nadajnika do odbiornika.Chcac usunac to szkodliwe oddzialywa¬ nie nadajnika proponuje sie wedlug wyna¬ lazku oddzielic odbiornik wzglednie odpo¬ wiednie jego czesci od czesci promieniuja¬ cych nadajnika za pomoca oslon wielokrot¬ nych, np. podwójnych lub potrójnych.Na rysunkach przedstawiono schema¬ tycznie uklady i urzadzenia, zastosowane w radiostacji wedlug wynalazku.Na fig. 1 przedstawiono schematycznie przyklad konstrukcyjnego rozwiazania e- kranowania wielokrotnego, na fig. 2 — przyklad kompensacji oddzialywania na¬ dajnika na odbiornik poprzez obwód an¬ tenowy, przy czym zastosowano w tym ce¬ lu obwód posredni, sprzezony indukcyjnie — 2 —2 fcdftej strefy z cewka, sprzegajaca na¬ dajnik -te ante&a, z drugiej strony — 2 oew* ka, sprzegajaca odbiornik z antena, na fig. 3 — przyklad kompensacji oddzialywania nadajnika na odbiornik przy pomocy ante¬ ny geometrycznie symetrycznej, w którym odbiornik jest przylaczony do srodka cew¬ ki antenowej, a nadajnik jest sprzezony in¬ dukcyjnie z antena, przy czym pomiedzy cewka, sprzegajaca nadajnik z antena, a cewka antenowa nadajnika umieszczona jest oslona elektrostatyczna, wreszcie na fig. 4 — przyklad zastosowania sprzezenia pojemnosciowego anteny z odbiornikiem o* raz filtru, tlumiacego wyzsze harmoniczne nadajnika, w celu zmniejszenia ich szkodli¬ wego oddzialywania na prace odbiornika.Wedlug fig. 1, przedstawiajacej przy* klad wielokrotnego ekranowania, nadajnik i odbiornik znajduja sie w dwóch oddziel¬ nych pudlach oslonnych / i 2 z materialu przewodzacego.Czesci stacji sa w lea sposób rozmie¬ szczone i osloniete, aby link pól magne- tycznych a i 6, pochodzace od pradów szybkozmiennych, plynacych w tych cze¬ sciach, nie mialy wspólnych dróg, lecz za¬ mykaly sie w obrebie najblizszych oslon, Przyjeto jako zasade, ze im wiekszy prad szybkozmienny przewodzi dana czesc nadajnika, tym wieksza liczba oslon jest ona oddzielona od czesci odbiornika, bio¬ racych udzial w przebiegach szybkozmien* nych. 1 To samo dotyczy czesci odbiornika, wrazliwych na pola rozproszenia, pocho¬ dzace od pradów nadajnika. W mysl tej zasady najwieksza liczba oslon znajduje sie miedzy cewkami 8 nadajnika a cewka¬ mi 4 odbiornika, mniejsza miedzy konden¬ satorami 7, 5 i jeszcze mniejsza miedzy przyrzadami zasilajacymi 10, 11, 12, 13, jako ze przyrzady te nie biora udzialu w przebiegach szybkozmiennych.Wielokrotne ekranowanie jest cecha podstawowa radiostacji wedlug wynalazku.Ponadto, jak juz oznaczono wyze;, t«* dioetacji wedlug wynalazki mozna zasto¬ sowac kompensacje wplywów wlasnego na¬ dajnika. Poniewaz oddzialywanie wlasnego nadajmika rnofce sie przedostawac do od¬ biornika poprzez obwód antenowy, w ra¬ diostacji wedlug wynalazku stosuje sie ta¬ kt oklad polaczen obwodów antenowych odbiornika i nadajnika, aby sily elektroma¬ gnetyczne, wzbedzone nadajnikiem wla¬ snym w obwtfdzie antenowym lub obwo¬ dach wejsciowych odbiornika, znosily sie wzajenmie* nie dajac napiecia na siatce pierwszej lampy odbiornika.Na fig, 2 i 3 przedstawiono tytulem przykladu uklady, usuwajace oddzialywa¬ nie nadajnika na obwód antenowy i wej¬ sciowy odbiornika, w zastosowaniu do ra¬ diostacji z wielokrotnym ekranowaniem, pracujacej systemem dupleksowym.W ukladzie wedlug fig. 2 w cewoe 16 obwodu wejsciowego odbiornika O wzbu¬ dzana jest uzyteczna sila elektromotorycz¬ na, wzbudzona w antenie 21 polem elek¬ tromagnetycznym stacji odbieranej, oraz dwie sily elektromotoryczne, znoszace sie wzajemnie w cewce 16, a pochodzace z na¬ dajnika N wskutek sprzezenia cewki 16 z cewka antenowa 15, oraz wskutek sprze¬ zenia cewki 16 z cewka 17 posredniego obwodu kompensacyjnego, sprzezonego z kolei za posrednictwem cewki 18 z cewka 24 nadajnika N. Równosc amplitud moze byc osiagnieta przez regulacje sprzezenia cewek 24, 18 oraz regulacje opornika 20.Faza sily elektromotorycznej kompensuja¬ cej moze byc ponadto regulowana za po¬ moca kondensatora 19.Na fig. 3 uwidoczniono uklad, zawiera¬ jacy geometrycznie symetryczna antene, zlozona z dwóch promieni 22 o jednako¬ wych dlugosciach, zasilanych z nadajnika N za posrednictwem cewki 25. Do geome¬ trycznego srodka Cewki 25 jest dolaczona cewka 16. Obwód antenowy nadajnika N sklada sie z cewki 25, dwóch promieni an- — 3 —tonowych 22 i pojemnosci 27 miedzy tymi promieniami. Obwód antenowy odbiornika O sklada sie z cewki 16, dwóch równole¬ glych promieni antenowych 22 oraz dwóch równoleglych pojemnosci 28 promieni ante¬ nowych 22 wzgledem uziemienia lub prze¬ ciwwagi. W antenowym obwodzie odbior¬ nika O wzbudzane sa w czasie pracy sta¬ cji jednokierunkowe sily elektromotorycz¬ ne So, wzbudzane w promieniach anteno¬ wych 22 polem elektromagnetycznym stacji odbieranej, oraz skierowane przeciw sobie i kompensujace sie wzajemnie sily elektro¬ motoryczne Sn, wzbudzane nadajnikiem N w obu promieniach antenowych 22.Warunkiem zupelnej kompensacji sil elektromotorycznych Sn w obwodzie ante¬ nowym odbiornika jest geometryczna rów¬ nosc promieni 22, równosc pojemnosci 28 tych promieni wzgledem uziemienia (lub przeciwwagi) i czysto indukcyjne sprzeze¬ nie obwodu antenowego z nadajnikiem N, co sie osiaga dzieki umieszczeniu oslony e- lektrostatycznej 29 miedzy cewka 24 na¬ dajnika N, a sprzezona z nia cewka anteno¬ wa 25.Przy zastosowaniu odbiornika superhe- terodynowego z niezaleznym od nadajnika oscylatorem moga wystepowac interferen¬ cje harmonicznych nadajnika z harmonicz¬ nymi oscylatora odbiornika, wytwarzajace przy kilku polozeniach kondensatora od¬ biornika czestotliwosc posrednia, której amplituda jest tak duza, iz powoduje za¬ klócenia odbioru stacyj, odpowiadajacych tym polozeniom kondensatora.Aby zapobiec pojawianiu sie tych inter* ferencyj mozna zastosowac pojemnosciowe sprzezenie obwodu antenowego z obwoda¬ mi odbiornika i nadajnika. Przy zastoso¬ waniu bowiem sprzezenia pojemnosciowego sila elektromotoryczna, wzbudzona w ob- ' wodzie wejsciowym odbiornika, a pocho¬ dzaca od harmonicznych nadajnika, jest mniejsza, niz przyj sprzezeniu indukcyjnym.W obwodzie anteny odbiornika mozna zastosowac w tym celu równiez filtr dla¬ wikowy, tlumiacy wszystkie czestotliwo¬ sci, wieksze od drugiej harmonicznej cze¬ stotliwosci nadajnika; dobre wyniki daje takze zastosowanie oslony elektrostatycz¬ nej 29, zmniejszajacej znacznie pojemnosc miedzy cewkami 24, 25, przez która latwo przechodza harmoniczne.Na fig. 4 przedstawiono przyklad sprzezenia obwodu antenowego z wejscio¬ wym obwodem odbiornika za pomoca kon¬ densatora 40 oracz z wyjsciowym obwodem nadajnika za pomoca kondensatora 41.Kondensator 40 jest jednoczesnie czescia filtru, zlozonego z kondensatorów 38 i 40 oraz dlawika 39.Dzialanie tego ukladu jest analogiczne do dzialania ukladu wedlug fig. 3. Antena jest dostrojona do czestotliwosci nadajni¬ ka N za pomoca podwójnego wariometru 32. Dolaczenie obwodu wejsciowego od¬ biornika O do punktu, posiadajacego po¬ tencjal zerowy wzgledem ziemi, osiaga sie przez polaczenie dlawika 39 z rotorem kon¬ densatora róznicowego 30, którego statory sa polaczone z promieniami anteny. Taki sposób zalaczenia pozwala na dokladne wyznaczenie punktu anteny o potencjale zerowym, a wiec zmniejsza wplyw wlasne¬ go nadajnika na odbiornik. Dla intensyw¬ niejszego zmniejszenia tego wplywu-zasto¬ sowano eliminator 37, dostrojony do cze¬ stotliwosci nadajnika i strojony jednocze¬ snie ze strojeniem nadajnika.Radiostacja wedlug wynalazku z od¬ biornikiem superheterodynowym, zawiera¬ jacym oscylator niezalezny od nadajnika, moze posiadac przelacznik, który w jed¬ nym polozeniu doprowadza do odpowied¬ niego miejsca odbiornika drgania oscylato¬ ra miejscowego, a w drugim polozeniu do¬ prowadza do tego samego miejsca odbior¬ nika drgania nadajnika. Dzieki temu od¬ biór sygnalów o czestotliwosci, rózniacej sie od czestotliwosci nadajnika wlasnego o czestotliwosc posrednia, moze sie dokony- - 4 —wac bez uruchomiania oscylatora miejsco¬ wego. Napiecie, doprowadzane z nadajni¬ ka, moze byc regulowane, co pozwala wply¬ wac na czulosc odbiornika w duzych gra¬ nicach. PL