Znane sa urzadzenia do okreslania po¬ prawek przy strzelaniu do celu ruchomego, np. samolotu. Urzadzenia te sa bardzo skomplikowane i wymagaja licznej obslugi do manipulowania lub nastawiania czesci tego urzadzenia, pirzy czym obsluga ta na podstawie otrzymanych danych okresla ostateczne poprawki, które moga byc suma, iloczynem lub jednoczesnie suma i iloczy¬ nem pewnej liczby danych podstawowych, wskutek czego to urzadzenie jest swego rodzaju maszyna do liczenia, która jednak wymaga licznego personelu do obslugi, sta¬ le zajetego sprowadzaniem i utrzymywa¬ niem narzadów urzadzenia w polozeniach, odpowiadajacych zmianom elementów po¬ trzebnych do strzelania.Wsród poprawek, które nalezy brac pod uwage, przede wszystkim wysuwa sie na pierwszy plan poprawka katowa, zalezna od zmiennej szybkosci: wzglednej pomiedzy celem i strzelcem, która zostaje okreslana poza wlasciwym urzadzeniem przez zmia¬ ny polozenia, jakie celowniczy nadaje ce¬ lownikowi, za pomoca którego sledzi on ruchy celu, Oczywisciet, znaczne uproszczenie o- kreslania poprawek wedlug niniejszegoWynalazku dotyczy tylko poprawek zalez- nych*od szybkosci wzgledniej celu, które przerazaja i praktycznie same tylko win¬ ny byc wziete pod uwage w niektórych przypadkach przy strzelaniu do samolo¬ tów, a zwlaszcza przy strzelaniu z samo¬ lotu do samolotu nieprzyjacielskiego.Latwo jest uzgodnic dzialanie urza¬ dzenia wedlug wynalazku z urzadzenia¬ mi, sluzacymi do odbierania i przekazy¬ wania innych poprawek, np. poprawek na wiatr lub zboczenie pocisku, potrzebnych np. przy strzelaniu z dziala, ustawionego na ziemi lub na pokladzie statku.Wedlug niniejszego wynalazku po¬ prawke zalezna od szybkosci wzglednej ruchu celu otrzymuje sie przez mecha¬ niczne polaczenie przyrzadu do ciaglej obserwacji ruchomego celu, np. lunety ce¬ lowniczej, z zyroskopem, przy czym zmia¬ ny polozenia, nadawane temu zyroskopo¬ wi, sa przekazywane do bardzo czulego urzadzenia posredniego, np. na opornik cieczowy, dzialajacy na silnik nastawczy odbiornika, polaczony z narzadem, które¬ go polozenie ma byc poprawione. W ten sposób otrzymuje sie polaczenie praktycz¬ nie bezposrednie pomiedzy narzadem, po¬ ruszanym przez obserwatora, i narzadem, którego polozenie powinno byc popra¬ wione, a mianowicie dzieki posrednictwu urzadzenia zyroskopowego i przekladni cieczowej, której cisnienie jest w kazdej chwili funkcja reakcji urzadzenia zyro¬ skopowego.Urzadzenie sluzace do dokonywania poprawki na ruch wzgledny celu posiada silnik nastawczy, wprawiany w ruch za pomoca srodka napednego w zaleznosci od dokonywanych poprawek dzieki uzyciu rozdzielacza, którego dzialanie jest rów¬ niez regulowane za pomoca zmian cisnie¬ nia srodka pomocniczego', którego cisnie¬ nie jest funkcja reakcyj wywieranych przez oslone zyroskopu, przy czym wspomniany rozdzielacz oprócz zwyklej tulei rozdzielczej, nastawianej tlokiem sjilnika nastawczego, posiada rozdzielczy tlok nastawczy, którego polozenie zostaje okreslone dzieki równowadze, jaka ustala sie pomiedzy wspomnianym cisnieniem wzglednym i dzialaniem zwrotnym sprezy¬ ny odpowiednio wywzorcowanej.Takie proste urzadzenie, w którym zmiany polozenia lunety wyrazaja sie ostatecznie zmiennym parciem oslony zy¬ roskopu na jedna z powierzchni narzadu, którego przeciwlegla strona podlega w kazdej chwili reakcji równej i przeciwnej do parcia, stwarza rodzaj statycznego u- kladu przekladni dla zmiennej energii, w zaleznosci od zmian polozenia lunety.Dla latwiejszego wyslowienia sie czesc urzadzenia podlegajaca dzialaniu reakcyj zyroskopowych bedzie nazywana ponizej „nadajnikiem", natomiast zespól silnika nastawczego i jego rozrzadu, reagujacego na zmienne cisnienie wyrównawcze, pocho¬ dzace z nadajnika, bedzie nazywany po¬ nizej „odbiornikiem".Na rysunkach przedstawiono kilka przykladów wykonania nadajników i od¬ biorników wedlug wynalazku, W pierwszej postaci wykonania, przed¬ stawionej na fig. 1 — 7, fig. 1 przedstawia w przekroju podluznym nadajnik, przy czym na tej samej figurze przedstawiono przekrój osiowy odpowiedniego odbiorni¬ ka, jak równiez schematycznie uklad prze¬ wodów, laczacych nadajnik z odbiorni¬ kiem, fig. 2 i 3 przedstawiaja odpowiednio czesciowe przekroje odbiornika wzdluz linii II — II i III — III na fig. 6, fig. 4 — widok zewnetrzny nadajnika, przed¬ stawionego w przekroju na fig. 1, fig. 5 i 6 przedstawiaja odpowiednio przekroje po¬ przeczne odbiornika wzdluz linij V — V i VI — VI na fig. 1, fig. 7 — przekrój po¬ dluzny silnika nastawczego wzdluz linii VII — VII na fig. 1, 5 i 6, fig. 8 i 9 przed¬ stawiaja odpowiednio w widoku z przodu i z góry odmiane wykonania, która posia- - 2 —da podwójny nadajnik, przy czym pod¬ stawa i oslona wirnika sa przedstawione w przekroju plaszczyzna, przechodzaca przez os czopów oslony, fig. 10 — prze¬ krój czesciowy wzdluz linii X — X na fig. 8, fig. 11 — przekrój nadajnika po¬ dwójnego, którego wirnik moze byc pod¬ dany duzym i szybkim zmianom szybko¬ sci, fig. 12 — czesciowy przekrój wzdluz linii XII — XII na fig. 11, fig. 13 — cze¬ sciowy przekrój wzdluz linii XIII — XIII na fig. 11, fig. 14 — schemat polaczen elektrycznych do nastawiania szybkosci wirnika, przedstawionego na fig. 11.Urzadzenie przedstawione na fig. 1 — 7 posiada zyroskop, który w znany sposób sklada sie z wirnika 1, obracajacego sie w oslonie 2, osadzonej na podstawie 3 za pomoca czopów 4 i 4' prostopadlych do osi wirnika. Na wystep 5 sztywno polaczo¬ ny z oslona 2 naciska sprezyna 6, która opiera sie drugim koncem o dajacy sie przesuwac oporek 7 osadzony w podsta¬ wie 3. Wystep 5 jest polaczony drazkiem 8 z tlokiem 9, który przesuwa sie w cy¬ lindrycznym wydrazeniu, wywierconym w podstawie 3 i zamknietym dnem 10, które posiada zderzak 11. Pierscieniowy rowek 12, wykonany na tloku 9, jest polaczony za pomoca otworów 13 z komora zamknie¬ ta dnem 10 i nazwana w dalszym opisie ,,komora nadajnika". W wydrazeniu cy¬ lindrycznym podstawy wykonane sa rowki pierscieniowe 14 i 15, oddzielone od sie¬ bie pierscieniowym wystepem, którego grubosc jest prawie równa szerokosci rowka 12 tloka. Rowki 14 i 15 sa polaczo¬ ne odpowiednio z przewodami 16 i 17. Z drugiej strony przewód 18, zawierajacy przegrode dlawikowa 19, laczy komore nadajnika z druga komora, nazwana w dal¬ szym opisie ,,komora manometryczna" i znajdujaca sie w kadlubie 20, tworzacym oslone odbiornika, przy czym komora ta jest zamknieta z jednej strony stalym dnem 21, a z drugiej strony — tlokiem na- stawczym 22 i plaszczem cylindra 23.Plaszcz cylindra jest polaczony laczni¬ kiem 26 z tloczyskiem 24 tloka napedowe¬ go 25. Tlok nastawczy 22 posiada dwa rowki pierscieniowe 27 i 28, odpowiadaja¬ ce pierscieniowym wystepom pomiedzy trzema rowkami pierscieniowymi 29, 30, 31, wykonanymi w cylindrze 23. Rowki 29 i 31 lacza sie odpowiednio z podluzny¬ mi kanalami 32 i 33, które z kolei lacza sie odpowiednio otworami 34 i 35 z komo¬ ra 36, znajdujaca sie w kadlubie 20, za¬ mknietym pokrywa 37. Tlok 25 posuwa sie w cylindrze, którego obydwie komory robocze 38 i 39 sa polaczone z rowkami 28 i 27 tloka nastawczego 22 odpowiednio za posrednictwem otworów 40 i 41, prze¬ wodów 42 i 43 i otworów 44 i 45. Tlok na¬ stawczy jest polaczony za posrednictwem drazka 46 z orczykiem 47, który jest po¬ laczony z kadlubem 20 za pomoca dwóch sprezyn 48 i 49. Pompa olejowa 50 zasysa olej z komory 36 przez przewód 51 i wtla¬ cza go do przewodu 17, przy czym ciecz wytloczona powraca do komory 36 po¬ przez komore nadajnika i rozdzielacze, lub tez, gdy te komory nie przepuszczaja cieczy lub nie dostatecznie je przepuszcza¬ ja, ciecz przeplywa przez przewód prze¬ lewowy 16, który prowadzi do komory 36.Wreszcie do przewodu 18 jest przylaczo¬ ny manometr 52, którego podzialka jest naniesiona symetrycznie wzgledem zera, odpowiadajacego sredniemu polozeniu wskazówki na podzialce.W urzadzeniu nadawczym przedsta¬ wionym na fig. 8 — 10 oslona 2 zyrosko¬ pu na czopach 53 i 53' jest zawieszona w ramie 54, która z kolei jest zawieszona na czopach 55 i 55* na podstawie wahliwej 56, któFa moze byc obracana przy celowa¬ niu na wysokosc wzgledem stalej podsta¬ wy 57, posiadajacej w tym celu czopy 58 i 58'. Podstawa 57 posiada wydrazenia cylindryczne, których os pokrywa sie z osia czopów celowniczych i w których — 3 —przesuwaja sie tloki 9 i 9', takie same, jak tloki w urzadzeniu wyzej opisanym.Tlok 9 jest polaczony z oslona 2 za po¬ srednictwem drazka 59, walu 60, drazka 61 i wystepu 62 polaczonego sztywno z oslona 2. Na wystep ten naciska sprezyna 63, która opiera sie o dajacy sie nastawiac oporek 64, sztywno polaczony z podstawa wahliwa 56. Tlok 9' jest polaczony z ra¬ ma 54 za posrednictwem drazka 59', walu 65 i lacznika 66. Rama 54 posiada wystep 67, na który naciska sprezyna 68, opiera¬ jaca sie o dajacy sie nastawiac oporek 69, sztywno polaczony z wahliwa obsada 56. W obsadzie tej na czopach 70 i 70' o- raz 71 i 71' sa osadzone waly 60 i 65.W urzadzeniu nadawczym, przedsta¬ wionym na fig. 11 — 14f wirnik 72 jest osadzony obrotowo w oslonie 73, która z kolei jest osadzona obrotowo na osi pozio¬ mej w ramie 74 zupelnie tak samo, jak w urzadzeniu wedlug fig. 8 i 9 oslona 2 jest osadzona w ramie 54. Rama 74 jest osa¬ dzona wahliwie na czopach 75 i 75' w pod¬ stawie 76, która posiada silnik elektryczny 77, sprzezony z wirnikiem 72 za posrednic¬ twem dzwigni 78 i popychaczy 79 i 79', umieszczonych w plaszczyznie przecho¬ dzacej przez os czopów, na których jest zawieszona oslona 73. Tloki 9 i 9', takie same jak tloki w urzadzeniach poprzed¬ nich, moga przesuwac sie w cylindrycz¬ nych komorach, wykonanych w podstawie 76. Tlok 9 jest polaczony za pomoca draz¬ ka 80 z oslona 73, na która naciska spre¬ zyna 81, opierajaca sie o dajacy sie na¬ stawiac oporek 82, polaczony z podstawa 76. Tlok 9* jest polaczony drazkiem 83 z rama 74, na która naciska sprezyna 84, opierajaca sie na dajacym sie regulowac oporku 85, sztywno polaczonym z pod¬ stawa 76. Silnik 77 jest typu szeregowego z odwracalnym momentem i posiada dwa uzwojenia wzbudzajace 86 i 87. Silnik ten uruchomia regulator odsrodkowy, który za posrednictwem suwaka 88 i drazka 89 od¬ dzialywa na dzwignie kontaktowa 90, o- sadzona przegubowo w podstawie 76. Na dzwignie 90 z drugiej strony naciska w kierunku przeciwnym drazek 91, urucho¬ miany za pomoca tloka 92, który przesuwa sie w cylindrycznym wydrazeniu w pod¬ stawie 76 i na który poprzez przewód 93 dziala dajace sie regulowac cisnienie cie¬ czy. Dzwignia 90, izolowana w ten sposób, ze moze stanowic przewodnik elektryczny, moze wahac sie pomiedzy dwoma kontak¬ tami 94 i 95, które wlaczaja prad odpo¬ wiednio do uzwojen wzbudzajacych 87 lub 86.Urzadzenia opisane wyzej dzialaja w sposób nastepujacy.Tlok 9 albo tloki 9 i 9' zapewniaja roz¬ rzad cieczy, która wtlacza pompa 50 przez przewód 17 pod okreslonym cisnieniem.W komorze nadajnika ustala sie nizsze cisnienie, równowazace samoczynnie dzia¬ lanie drazka, który naciska bezposrednio na ten tlok. Przez przewód 18 cisnienie cieczy wytworzone w komorze nadajnika zostaje przekazane do komory manome- trycznej na tlok nastawczy 22, który zaj¬ muje zawsze polozenie równowagi dla pewnego ugiecia sprezyn 48 i 49.Przewód 16 sluzy do wyprowadzania cieczy poza komore nadajnika z chwila, gdy pod wplywem obnizenia cisnienia objetosc komory manometrycznej zmniej¬ sza sie, a pewna czesc cieczy, zawarta w tej ostatniej, zostaje wytloczona poprzez przewód 18 do komory nadajnika.Z powyzszego wynika, ze przesuniecie tloka nastawczego 22 wzgledem kadluba 20 jest proporcjonalne do parcia, przeka¬ zanego przez drazek tloka 9 lub 9', przy czym plaszcz cylindra 23 przesuwa pret nastawczy 24 proporcjonalnie do tego par¬ cia niezaleznie od tego, jaki opór stawia narzad podlegajacy nastawianiu.W urzadzeniu wedlug fig. 1 — 7 dra¬ zek 8 przekazuje wypadkowa parcia spre¬ zyny 6 i sily stycznej, otrzymanej jako — 4 —reakcja wirnika / zyroskopu, którego szybkosc jest wedlug zalozenia, stala, i na skutek przesuniec nadawanych lunecie obserwacyjnej. Jak wiadomo reakcja ta jest proporcjonalna do szybkosci katowej co kadluba 3 dokola osi prostopadlej do plaszczyzny przeprowadzonej przez os wirnika i linie czopów 4 — 4'. Gdy ta szybkosc co jest równa zeru, to drazek 8 podlega z jednej strony tylko stalemu cisnieniu sprezyny 6, a z drugiej strony — cisnieniu w przewodzie 18 o wartosci scisle okreslonej, przy której wskazówka mano¬ metru zajmuje zerowe polozenie podzial- ki, natomiast tlok 25.znajduje sie w po¬ lozeniu poprawki zerowej, odpowiadaja¬ cej okreslonemu ugieciu sprezyn 48 i 49.Gdy reakcja zyroskopu nie jest równa ze¬ ru, to sila styczna, wywierana na drazek 8, dodaje sie algebraicznie do naprezenia sprezyny 6, wskutek czego nastepuje prze¬ suniecie tloków 22 i 25 z ich normalnego polozenia, przy czym przesuniecie to jest proporcjonalne do szybkosci katowej co i ma ten sam kierunek co i ta szyb¬ kosc.W urzadzeniu, którego dzialanie zosta¬ lo opisane, zyroskop jest zawieszony w ob¬ sadzie 3 na jednej osi, wyznaczonej przez linie czopów 4 i 4\ które lacza oslone 2 i obsade 3 w jedna calosc pozwalajac jed¬ nak na swobodne przesuwanie sie tloka 9, który uskutecznia rozrzad z niezbedna czuloscia, W urzadzeniu przedstawionym na fig. 8 — 12 zyroskop jest zawieszony w obsa¬ dzie 56 albo 76 za pomoca ramy, to zna¬ czy na dwóch osiach obrotu. Teraz nie mozna twierdzic, ze zyroskop jest scisle zwiazany z obsada przy przesunieciu ka¬ towym, jakie odbywa sie dokola osi, pro¬ stopadlej do osi wirnika, lecz w rzeczywi¬ stosci ciecz komory nadajnika stanowiac oparcie dla tloków 9 i 9* zapewnia wystar¬ czajace polaczenie, aby pociagnac oslone w ruchu katowym obsady, i w kazdym ra¬ zie jest dostatecznie elastyczna, aby'umoz¬ liwic przesuniecie wzgledne o bardzo ma¬ lych amplitudach, co jest normalnie; wy¬ magane od tloków rozdzielczych.Z drugiej strony nalezy zaznaczyc, ze niescisliwosc i lepkosc cieczy przeciwsta¬ wia sie ustalaniu jakichkolwiek drgan wy¬ wolywanych drobnymi przesunieciami wzglednymi, które dzieki temu niej moga w zadnym razie rozwinac sie i wywolac bez¬ ladnych ruchów zyroskopu. Równiez moz¬ liwe jest wedlug wynalazku wykonanie podwójnego nadajnika stosujac pojedyn¬ czy wirnik, przy czym kazdy zespól tloka i rowków jest polaczony z odbiornikiem podobnym do opisanego wyzej.Gdy nadajnik jest wykonany w ten spo¬ sób, ze podstawa daje sie obracac dooko¬ la poziomej osi (fig. 8 i 9), to dobrze jest wykonac komore nadajnika w stalej cze¬ sci urzadzenia, aby uniknac uzycia od- ksztalcalnych przewodów. Wtedy stosuje sie opisane wyzej urzadzenie do przeno¬ szenia sil mechanicznych na tloki 9 i 9'.Poniewaz drazki 59 i 59* sa umieszczone na osi geometrycznej czopów 58 i 58', prze¬ to nie ma szkodliwego dzialania na te tloki podczas obracania ruchomej obsa¬ dy 56.W urzadzeniu przedstawionym na fig. 11 — 14 stosuje sie srodki, które umozli¬ wiaja szybka zmiane szybkosci wirnika 72 bez wywolywania reakcyj na zawieszony uklad, które moglyby dodawac sie do reakcyj zyroskopu i wywolywac niedopusz¬ czalne zaklócenia w dzialaniu tloków na¬ dajnika. Jest oczywiste, ze polaczenie, ja¬ kie stanowia dzwignie 78 i drazki 79 i 79', nie moze praktycznie ani wytworzyc, ani przenosic zadnego zaklócajacego dzialania na uklad zawieszony. Równiez jest oczy¬ wiste, ze silnik 77, sztywno przymocowa¬ ny do podstawy 76, moze bez szkody i za pomoca prostych srodków odbierac ze¬ wnetrzne dzialanie mechaniczne, które mo¬ ze zmieniac jego zasilanie, W ten, sposób — 5 —moga byc uruchomione z cala niezbedna energia drazki 89 i 91, naciskajace w prze¬ ciwnych kierunkach na dzwignia kontak¬ towa 90. Jezeli rozrzad za pomoca tej dzwigni oddzialywa na calkowity prad za¬ silajacy (schemat na fig. 14), to otrzymu¬ je sie bardzo duzy moment w jednym lub drugim kierunku, który moze nadawac wir¬ nikowi w kazdej chwili okreslona szybkosc, zalezna od odleglosci do celu.Przegroda 19, stwarzajac spadek ci¬ snienia w przewodzie 18, stanowi bardzo prosty srodek do zmniejszania amplitudy wahan tloka na&tawczego 22, a wskutek te¬ go i wahan tloka napedowego 25, które odpowiadaja nieregularnymi zmianom szyb¬ kosci katowej co wynikajacym na ogól z nieuniknionej nieregularnosci szybkosci celowania. Dzieki tej przegrodzie objetosc komory manometrycznej moze zmieniac sie tylko powoli. Z powyzszego wynika praktycznie, ze urzadzenie wedlug wyna¬ lazku nie uwzglednia natychmiast zmian polozenia lunety, nastepujacych mniej lub wiecej regularnie po sobie, lecz reaguje tylko na srednia szybkosc katowa obsady zyroskopu, to znaczy tylko na te szybkosc, która powinna byc uwzgledniona przy o- kreslaniu poprawek.We wszystkich opisanych postaciach wykonania cisnienie, wywierane przez na¬ dajnik lub nadajniki, okresla polozenie na- stawczego narzadu odbiorczego i tym sa¬ mym polozenie narzadu silnika nastaw- czego. Cisnienie to jest przekazywane przez przewód, którego przeplyw jest dosc nie¬ znaczny, tak iz spadek cisnienia jest zni¬ komy. Przewód ten stanowi wiec precy¬ zyjna przekladnie o prostej konstrukcji pomiedzy nadajnikiem i odbiornikiem, któ¬ re moga byc umieszczone w pewnej od sie¬ bie odleglosci.Poza tym dzieki uzyciu cieczy, to zna¬ czy srodka bardzo malo scisliwego (wody, oleju i t. d.)» do zmniejszenia do mini¬ mum zjawisk sprezystosci w przewodzie, mozna, jak powiedziano 'Wyzej, stosowac tylko jeden zyroskop do wyznaczania po¬ prawek w dwóch plaszczyznach prostopa¬ dlych (poprawek kierunku i poprawek wy¬ sokosci). Ciecz dzialajaca na tloki dwóch cylindrów nadajnika stanowi wystarcza¬ jacy zespól oporowy, który nie pozwala na wystapienie lub przynajmniej na nadmier¬ ne rozwiniecie sie ruchów wahliwych, lecz zapewnia niezbedne i wystarczajace pola¬ czenia katowe pomiedzy zyroskopem i je¬ go kadlubem zawieszeniowym.Posród srodków, wskazanych przez ni¬ niejszy wynalazek, przewiduje sie jeszcze zmiane szybkosci wirnika dla otrzymania poprawek, proporcjonalnych nie tylko do pewnej skladowej u szybkosci katowej ka¬ dluba zawieszeniowego, lecz równiez do iloczynu tej skladowej przez inny czynnik zmienny, np. czas przelotu l pocisku lub pewnej funkcji tego czasu- Wazna zaleta niniejszego wynalazku polega równiez na tym, ze stosuje sie sil¬ nik o znacznej mocy, dobrze umocowany na podstawie zyroskopu, a nie jak dotych¬ czas na samej oslonie wirnika, dla nada¬ wania temu ostatniemu zmiany szybkosci z cala niezbedna szybkoscia. Wirnik i wal silnika sa polaczone ze soba w taki sposób, iz umozliwione jest ich osadzenie mimo- osiowe. Dzieki takiemu ukladowi mozna za pomoca prostych srodków oddzialywac na regulator szybkosci silnika nie wywo¬ lujac zadnych zaklócen w dzialaniu nadaj¬ nika.Widac od razu, ze bez zadnej szkody dla dokladnego i ciaglego przekazywania poprawek zaleznych od szybkosci ruchu celu mozna stosowac opisane urzadzenia, które przekazywalyby i inne poprawki, np* poprawki na wiatr, zboczenie i t. d. Sro¬ dek taki móglby polegac np. na odpowied¬ nim dzialaniu na dajaca sie regulowac sprezyne 6, której punkt oparcia na pod¬ stawie 3 móglby dawac sie przesuwac we¬ dlug okreslonego prawa. - $ <_ PL