Wynalazek niniejszy dotyczy pedni pasowej, w której podatny pas czesciowo otacza obwody kól pednych, wytwarzajac potrzebne do przenoszenia sily tarcie. Pa¬ sy pedne moga byc skórzane, gumowe, ba¬ lata lub z tkaniny.Pednia wedlug wynalazku niniejszego nadaje sie szczególnie w tych przypadkach, gdy waly kól pasowych sa osadzone na bardzo róznych wysokosciach albo umiesz¬ czone we wzglednie malych odstepach od siebie. W tych przypadkach sam ciezar pa¬ sa nie jest dostateczny, by zapewnic mu wystarczajace napiecie, zabezpieczajace od slizgania sie, wobec czego trzeba stosowac srodki pomocnicze aby pasowi nadac duze napiecie wstepne, np. przez skrócenie pasa do dlugosci geometrycznej linii wokolo kól i prostolinijnie miedzy kolami albo tez przez zastosowanie kól pasowych o nasta¬ wianych wiencach, lub krazków napinaja¬ cych i t, d.Wiadomo, ze pasom pednym trzeba do¬ datkowo nadac stosunkowo duze napiecie wstepne, aby ich nacisk na wience kól pa¬ sowych byl znaczny, powodujac dostatecz¬ ne tarcie, zabezpieczajace pas od poslizgu.Napiecie wstepne, uzyskane przez szkodli¬ we naprezanie pasa, jest zwykle tak znacz¬ ne, ze nacisk walów pednych na ich lozy¬ ska jest znacznie wiekszy od przenoszonej sily uzytkowej, szczególnie wówczas, gdynapiecie to jest tak wielkie, iz zapobiega po pewnym okresie dzialania pasa roz¬ ciagnietego jego poslizgowi, by uniknac przerw w pracy.Normalny nacisk, wywierany przez wa¬ ly na ich lozyska i spowodowany wstep¬ nym napieciem pasa, jest np, dla pozio¬ mych pedni pasowych mniej wiecej trzy¬ krotnie wiekszy od przenoszonej sily u- zytkowej i znacznie wiekszy w pedniach pasowych pochylonych lub pionowych.Pionowe pednie pasowe z kolami pasowy¬ mi o róznych wielkosciach, z których kolo pasowe mniejsze znajduje sie u dolu, sa dotychczas zdatne do uzytku tylko z kraz¬ kiem naprezajacym. Krazki naprezajace powoduja jednak nadmierne naprezanie pasa. Poza tym nadaja sie one do jednego tylko kierunku obrotu i powoduja znaczne podrozenie pedni.Wady znacznego napiecia wstepnego pasów daja sie szczególnie odczuwac przy stosowaniu pasów nowych, które ze wzgle¬ du na ich rozciaganie w pierwszym okresie roboczym musza byc nakladane na kola pasowe ze szczególnym naprezeniem w1 celu unikniecia poslizgu, wskutek czego nacisk walów na ich lozyska w niektórych przy¬ padkach przekracza jeszcze nawet wyzej podane liczby; poza tym wlasciwego naci¬ sku na lozyska najczesciej nie mozna okre¬ slic dokladnie, wobec czego przy oblicza¬ niu pedni pasowych trzeba bylo sie kiero¬ wac pobiezna tylko ocena.Ze wzgledu na nadmiernie wysokie na¬ prezenie wstepne, jakiemu w praktyce pa¬ sy dotychczas podlegaja, uzywa sie stosun¬ kowo mocne pasy o przekroju poprzecznym wiekszym i o wadze wiekszej, niz tego wy¬ maga sila przenoszona. Pasy o wiekszych wymiarach wymagaja jednak tez wieksze¬ go naprezenia na skutek dzialania sil od¬ srodkowych oraz na skutek wygiecia pasa sztywniejszego wokolo kól pasowych, wskutek czego pozostaja jeszcze wady, jak strata energii, spowodowana przez tarcie w lozyskach walów, powodujace ich na¬ grzewanie sie, oraz utrudniona obsluga i konserwacja wspomnianych lozysk.Glównym celem pedni wedlug wynalaz¬ ku niniejszego jest usuniecie wspomnia¬ nych wad przez zastosowanie zmniejszo¬ nego, jednak skutecznego najwyzszego na¬ prezenia pasa, które praktycznie nie prze¬ kracza przenoszonej sily uzytkowej.Stosowano juz nalozenie na zwykly pas pedny jeszcze pasa pomocniczego, aby po¬ wiekszyc cisnienie, a tym samym tarcie pasa glównego na kolach pasowych. Pas glówny posiada przy tym zwykle napreze¬ nie wstepne. W przeciwienstwie do tego wedlug niniejszego wynalazku rzecza nowa jest stosowanie pasa pednego bez zadnego naprezenia wstepnego oraz zastapienie do¬ tychczas stosowanego szkodliwego wstep¬ nego naprezenia pasa dociskaniem pasa do wienców kól pasowych za pomoca gietkie¬ go narzadu bez konca, otaczajacego pas.Duza zaleta pedni wedlug wynalazku niniejszego polega na tym, ze pednie te mozna stosowac takze w przypadkach szczególnych, np, gdy odstep miedzy wien¬ cami kól pasowych jest bardzo maly i (lub) gdy kola pasowe znajduja sie na bardzo róznych wysokosciach, np, bezposrednio je¬ dno na drugim, a (lub) kola pasowe róznia sie miedzy soba znacznie srednicami i gdy odstep miedzy walami nie jest zmienny.Inna równie wazna zaleta pedni we¬ dlug wynalazku niniejszego polega na tym, ze wobec braku duzego wstepnego napre¬ zenia pasa mozna stosowac z korzyscia pa¬ sy, które przy przenoszeniu równie duzej sily posiadaja mniejszy przekrój,poprzecz¬ ny i mniejsza wage i sa tansze w wykona¬ niu i uzyciu, a takze moga dluzej praco¬ wac ze wzgledu na mniejsze naprezenie pa¬ sa przy jego zginaniu sie wokolo kól paso¬ wych.Jeszcze jedna powazna zaleta pedni wedlug niniejszego wynalazku polega na tym, ze znacznie mniejszy odsetek ener- — 2 —gii zostaje stracony przez tarcie w lozy¬ skach i ze stopien skutecznosci dzialania pedni odpowiednio jest zwiekszony w po¬ równaniu z pedniami pasowymi dotych¬ czas stosowanymi, Przyklady wykonania pedni pasowej wedlug niniejszego wynalazku sa uwidocz¬ nione schematycznie na rysunkach, na któ¬ rych fig; 1 przedstawia widok z boku ped¬ ni pasowej pionowej, fig. 2 — widok z przodu pedni pasowej wedlug fig. 1, cze¬ sciowo w przekroju, fig. 3 — przekrój po¬ przeczny odmiennej postaci wykonania pa¬ sa, mogacego miec zastosowanie w pedni pasowej wedlug niniejszego wynalazku, fig. 4 — widok z boku czesci pasa wedlug fig. 3, fig. 5 — przekrój poprzeczny czesci odmiennie wykonanego pasa, mogacego miec zastosowanie w pedni wedlug wyna¬ lazku niniejszego, fig. 6 — widok z boku czesci pasa wedlug fig. 5, fig. 7 — prze¬ krój pionowy czesci górnej kola pasowego z pasem w pedni wedlug niniejszego wy¬ nalazku, a fig. 8 — widok z dolu pasa w kierunku strzalki VIII wedlug fig. 7, Pednia pasowa pionowa wedlug fig. 1 i 2 zawiera dwa kola pasowe b, c o róznych srednicach, których osie sa polozone wzgledem siebie w odstepie stosunkowo nieduzym i z których mniejsze, u dolu o- sadzone kolo b jest kolem pedzacym, a wieksze, górne kolo c — kolem «4iapedza- nym.Pas d bez konca, otaczajacy wspomnia¬ ne kola pasowe 6, c posiada dlugosc po¬ wiekszona w stosunku do pasa znacznie krótszego, który normalnie uzywa sie przy takim rozstawieniu kól pasowych, gdyz pas ten musi posiadac znaczne naprezenie wstepne, powodujace wydluzanie sie pasa, które wymaga od czasu do czasu skraca¬ nia przez obcinanie i ponowne laczenie konców pasa. Pas d, w pedni wedlug niniej¬ szego wynalazku jest znacznie dluzszy od geometrycznej linii, otaczajacej obydwa kola pasowe 6, c. Dlugosc pasa jest tak znaczna, gdyz nie posiada on wstepnego naprezenia. Jezeli pas ten przenosi sile u- zytkowa, wówczas naprezenie jego jest praktycznie równe sile uzytkowej bez zad¬ nego naprezenia dodatkowego. Ze wzgledu na swoja zwykle dotad nie stosowana szczególna dlugosc pas d posiada odcinek d', wyginajacy sie zarówno podczas pracy, jak i w stanie nieczynnym.Na zewnetrznej stronie wzdluz pasa d wykonano w jednakowych odstepach od siebie kilka zlobków lub rowków e, stano¬ wiacych prowadnice dla sprezyn napre¬ zajacych g bez konca, najkorzystniej bar¬ dzo podatnych sprezyn srubowych, otacza¬ jacych pas d pod naprezeniem wlasnym i przebiegajacych w rowkach prowadniczych e. Jakkolwiek miedzy sprezynami i scian¬ kami rowków e pasa istnieje pewne tarcie, to jednak gdy pas biegnie, sprezyny moga poruszac sie wzgledem pasa d i niezalez¬ nie od niego powoli naprzód.Potrzebna dlugosc wspomnianych spre¬ zyn g mozna okreslic w stanie otwartym i nie obciazonym, a wiec przed nalozeniem na pas, w sposób prosty przez zawieszenie na nich ciezarków odpowiednio do wyliczo¬ nego naprezenia wlasnego, jakie sprezyny te maja posiadac przy wspólpracy z pasem.Naprezenie sprezyn jest zalezne od calej wartosci tarcia, potrzebnej do przenosze¬ nia sily w1 miejscach stykowych miedzy pa¬ sem i kolami pasowymi.Przy dobieraniu sprezyn do pedni we¬ dlug wynalazku niniejszego, poza tym przy zakladaniu ich i naprezaniu, jak równiez przy ustalaniu szerokosci pasa, w celu o- trzymania najlepszych wyników i osiagnie¬ cia wszystkich opisanych zalet oszczedno¬ sciowych i technicznych, nalezy miec na u- wadze to, ze wlasciwym srodkiem przeno¬ szacym sily uzytkowe, jest pas, sprezyny zas sa srodkami pomocniczymi, majacymi pas odciazyc od naprezenia wstepnego dzieki temu, ze sprezyny wytwarzaja po¬ trzebne cisnienie cierne miedzy pasem nie — 3 —naprezonym i kolami pasowymi, zamiast dotychczasowego sztucznego nadawania pa¬ sowi znacznego naprezenia wstepnego.Dobre wyniki osiagnieto przy stosowa¬ niu sprezyn srubowych o srednicy 10 mm i wykonanych z drutu o 2 mm grubosci, przy czym naprezenie wlasne przy uzyciu nie przekraczalo 20 kg. Tego rodzaju sprezy¬ ny stosowano w pionowych napedach paso¬ wych, jak uwidoczniono na fig. 1 i 2. Przy tym przenoszone byc mogly sily obwodowe, dochodzace do 300 kg.Pasy o przekroju poprzecznym w po¬ staci trapezu d4 i na stronie zewnetrznej obciazone sprezynami g4 jak uwidocznione na fig. 3 i 4, mozna wedlug niniejszego wy¬ nalazku stosowac wówczas, gdy np. kola pasowe zawieraja rowek pierscieniowy o postaci klina.Niektóre inne zmiany i odchylenia moz¬ na, oczywiscie, wprowadzic do szczególów, uwidocznionych na rysunkach i omówio¬ nych w opisie napedów pasowych, bez od¬ biegania od mysli zasadniczej i cech istot¬ nych niniejszego wynalazku.Zamiast pasów zwyklych i klinowych (fig. 1—4) mozna tez stosowac z korzyscia pasy o wysokosci przekroju wiekszej od szerokosci. Wedlug fig, 5 i 6 skladaja sie one z wiekszej liczby jednakowych pasków d5, polaczonych za pomoca trzpieni i i ob¬ ciazonych sprezynami tfó, dl.Wedlug fig. 7 i 3 spód pasa d8 jest za¬ opatrzony w wystepy m. Wystepy te, wy¬ konane np. ze skóryr materialu prasowane¬ go tub drzewa, posiadaja postac krazka i sa polaczone z pasem d8 za pomoca wy¬ drazonych nitów fr najkorzystniej tak, aby mogly sie obracac na nitach f. Bobrze jest miedzy wystepy m i pas d8 umiescic pa¬ ski skórzane k, sluzace do ochrony pasa tf*.Na obwodzie kola pasowego h jest wy¬ konany rowek pierscieniowy i, do którego wchodza wystepy htb krazki m. Szerokosc rowka pierscieniowego i rózni sie od sred¬ nicy krazków m tak, ze krazki te m moga swobodnie wchodzic do rowka, nie dotyka¬ jac jego boków. Pod dzialaniem sil bocz¬ nych krazki dotykaja boków na niewielkiej tylko powierzchni. Nastepujace wówczas tarcie jest male, gdyz krazki m moga sie obracac na nitach f, a wiec tarcie ich o bo¬ ki i jest tarciem tocznym.Istotna zaleta zastosowania wystepów m polega na tym, ze ustepy te ustalaja pas d8 na przynaleznych kolach pasowych, a wiec zapobiegaja jego przesuwaniu sie w bok i zapewniaja sprezynom & otaczaja¬ cym pas d&y nalezyte polozenie na nim.Do pedni pasowej wedlug lig. 7 i 9 moz¬ na tez stosowac zwykle kola pasowe, t. j. bez rowka pierscieniowego. W tym celu mozna osadzic obok siebie dwa kola paso¬ we z odstepem miedzy mmi, równym sze¬ rokosci ranki pierscieniowego i wedlug fig. 7. W tym przypadku pas c/S biegnie równoczesnie na obydwóch obok siebie o- sadzonych kolach pasowych* przy czym wystepy m wchodza do szczeliny miedzy tymi kolami pasowymi* PL