Wynalazek niniejszy dotyczy pocisków do broni palnej malokalibrowej.Pocisk wedlug wynalazku niniejszego nadaje sie zwlaszcza do broni palnej zna¬ nego typu, w której przekrój poprzeczny przewodu lufy jest wiekszy przy komorze nabojowej niz przy wylocie, przy czym po¬ wierzchnia tego przekroju poprzecznego zmniejsza sie stopniowo lub wedlug okre¬ slonego z góry prawa.Dobrze jest, gdy lufa broni palnej po¬ siada okolo komory nabojowej przekrój znacznie wiekszy niz przy otworze wyloto¬ wym, np. przekrój ten o 20 — 200% lub wiecej moze przekraczac powierzchnie przekroju poprzecznego przewodu lufy przy jej otworze wylotowym.Rozszerzony przewód lufy przy komo¬ rze nabojowej moze byc cylindryczny lub zasadniczo cylindryczny w tej czesci lufy, w której powstaje najwieksze cisnienie ga¬ zów prochowych, po czym przewód ten mo¬ ze sie stopniowo zwezac do kalibru lufy; przewód lufy moze byc równiez cylindrycz¬ ny na malym odcinku przed wylotem lufy.Jest to najlepsza postac wykonania lufy.Wyzej wspomniane cechy moze posia¬ dac lufa calkowicie lub czesciowo gwinto¬ wana lub tez lufa gladka, przy czym prze¬ wód lufy powinien rozszerzac sie w kierun¬ ku zamka w postaci jednego lub kilku stoz¬ ków; przewód ten moze byc cylindryczny przy koncu komory ladunkowej i moze po¬ siadac cylindryczna czesc przy koncu wy-lótÓWym.~Wt czesciowo gwintowanej lufie, gwint, biegnacy od jej. wyjotu do tylu, moze sie konczyc w dowolnym miejscu lufy* Do lufy posiadaj acef okolo komory na¬ bojowej szerszy przewód nadaje sie pocisk wedlug wynalazku, zaopatrzony w dwa lub wiecej w pewnej odleglosci od siebie umie¬ szczonych pierscieniowych kolnierzy, które wystaja z tulowia pocisku na poczatku jego ruchu, a nastepnie, w miare przechodzenia pocisku przez lufe, zostaja stopniowo wci¬ skane w rowki, znajdujace sie za kazdym kolnierzem, w celu umozliwienia jego zgie¬ cia. Najlepiej, gdy pocisk posiada zasadni¬ czo taki sam lub nieco mniejszy kaliber niz najmniejszy kaliber lufy u jej wylotu, dla której pocisk jest przeznaczony. Kolnierze przejmuja cisnienie gazów prochowych i u- szczelniaja pocisk w przewodzie lufy, a o- prócz tego sluza równiez za pierscienie wiodace.Gdy pocisk wyzej opisanego typu jest wyrzucany z lufy, rozszerzonej w kierunku komory nabojowej, jak opisano wyzej, a zwlaszcza gdy rozszerzenie to jest dosc du¬ ze i wynosi np. od 50 do 200% lub nawet wiecej, to wtedy wlasnie na poczatku ru¬ chu pocisku w lufie kolnierze nie uszczel¬ niaja go zupelnie dobrze i czesc gazów prochowych, powstalych przy wybuchu, przedostaje sie do przestrzeni ograniczanej z przodu i z tylu przez kolnierze pocisku, z zewnatrz przez scianki lufy, a od we¬ wnatrz przez tulów pocisku. Gazy te lacza sie z powietrzem zawartym juz we wspomnianej przestrzeni. Prawie na¬ tychmiast cisnienie za kolnierzami zmu¬ sza je do szczelnego zamkniecia lufy, wskutek czego powietrze i inne gazy zo¬ staja zamkniete w przestrzeni miedzy kol¬ nierzami. Gdy pocisk posuwa sie przez zwezona czesc przewodu lufy, kolnierze zostaja nachylane przez stozkowo zwezaja¬ ce sie scianki przewodu lufy, dzieki cze¬ mu wspomniana przestrzen miedzy kol¬ nierzami zmniejsza sie stopniowo az do ta¬ kiej wielkosci, jak przed opuszczeniem lufy przez pocisk. Przestrzen ta jest niezwykle mala. Od tej chwili cisnienie gazów, zgro¬ madzonych w przestrzeni miedzy kolnierza¬ mi pocisku, staje sie coraz wieksze. W praktyce stwierdzono przy tym, ze gdy szybkosc pocisku dochodzi do 900 lub 1 000 m/sek, to zamkniete gazy zrywaja przedni, a niekiedy i tylny kolnierz pocisku w chwi¬ li gdy pocisk opuszcza lufe. Niekiedy te za¬ mkniete gazy wyprostowuja z powrotem calkowicie lub czesciowo kolnierze wlasnie w chwili, gdy pocisk opuszcza lufe. Te za¬ mkniete gazy równiez i w inny sposób od¬ dzialywuja szkodliwie na pocisk i jego dzialanie. Jednym wlasnie z celów wyna¬ lazku jest usuniecie tego szkodliwego dzia¬ lania gazów prochowych.W ten sposób wynalazek niniejszy, u- wzgledniajac powyzsze cele, dotyczy po¬ cisku, posiadajacego rozmieszczone wzdluz osi kolnierze obwodowe, które moga wcho¬ dzic w rowki, wykonane na skorupie poci¬ sku. Pocisk wedlug wynalazku odznacza sie tym, ze jest zaopatrzony, niezaleznie od tych zlobków, w srodki do zmniejszania cisnienia gazów, zbierajacych sie w prze¬ strzeni miedzy kolnierzami pocisku, która to przestrzen zmniejsza sie w miare posu¬ wania sie pocisku w kierunku wylotu lufy* Przez wyrazenie — zmniejszenie ci¬ snienia gazów prochowych w przestrzeni miedzy kolnierzami nie nalezy rozumiec, ze cisnienie tych gazów zostaje zmniejszone ponizej cisnienia poczatkowego, lecz ze o- stateczne cisnienie gazów miedzy kolnie¬ rzami podczas pózniejszego ruchu pocisku przez lufe bedzie w pocisku wedlug wyna¬ lazku mniejsze niz w przypadku, gdy po¬ cisk nie jest wykonany wedlug wynalazku, a wszystkie inne warunki w obu przypad¬ kach sa jednakowe.To zmniejszenie cisnienia gazów pro¬ chowych w przestrzeni pomiedzy kolnie¬ rzami mozna osiagnac przez zaopatrzenie zewnetrznej powierzchni skorupy pocisku w - 2 —dodatkowe rowki lub przez wykonanie o- tworów w przednim kolnierzu pocisku lub kanalów w sciankach pocisku, tak aby u- .mozliwic ujscie gazów z przestrzeni mie¬ dzy kolnierzami. Oprócz tego mozna rów¬ niez dowolnie laczyc wyzej wymienione sposoby zmniejszania cisnienia gazów pro¬ chowych.Nalezy podkreslic, ze uzycie lufy o zwiekszonym okolo komory nabojowej przekroju poprzecznym jej przewodu u- mozliwia uzycie silniejszego ladunku pro¬ chu, a tym samym nadanie pociskowi wiek¬ szej energii kinetycznej nie wplywajac u- jemnie na wysokosc cisnienia gazów pro¬ chowych w lufie, przy jednoczesnym uzy¬ ciu pocisku, który posiada (w chwili opu¬ szczania lufy) mniej lub wiecej normalny kaliber i mniej lub wiecej normalne po¬ przeczne obciazenie, podczas gdy lufa po¬ siada mniej lub wiecej normalny ciezar. W ten sposób mozna otrzymac znacznie lep¬ sza sprawnosc, np. znacznie wieksze szyb¬ kosci poczatkowe, wieksza dokladnosc i wieksza sile przebicia.Na rysunkach uwidoczniono kilka, przy¬ kladów wykonania wynalazku.Fig. 1/3 — 6, fig. 8, fig. 10, fig. 12 — 17 przedstawiaja przyklady róznych postaci wykonania pocisków, wedlug wynalazku czesciowo W widoku bocznym i czesciowo w przekroju podluznym, fig. 2 przedstawia przekrój wzdluz linii VI — VI na fig. 1, fig. 7 — przekrój poprzeczny przez kanaly 13 na fig. 6, fig. 9 — widok od strony glo¬ wicy pocisku wedlug fig. 8, fig. 11 — prze¬ krój wzdluz linii E — F na fig. 10.Pocisk, uwidoczniony na fig. 1, posiada ostrolukowa lub odpowiednio zaokraglona glowice 2 i cylindryczny lub dowolnego ksztaltu tyl 3, np. o liniach oplywowych.Pocisk jest zaopatrzony w dwa pierscienio¬ we kolnierze wiodace 4, 5, umieszczone w pewnym odstepie jeden od drugiego, przy czym za kazdym z tych pierscieni znajdu¬ je sie wyzlobienie lub rowek 6, w który calkowicie wchodzi odpowiedni kolnierz 4, 5, gdy zostanie scisniety.Uwidoczniony na fig. 1 pocisk przezna¬ czony jest do strzelania z wyzej opisanej gwintowanej lufy, której przewód posiada okolo komory nabojowej zwiekszona sred¬ nice, przy czym ta rozszerzona czesc lufy jest zasadniczo cylindryczna i ciagnie sie wzdluz tej czesci lufy, w której cisnienie gazów prochowych posiada najwieksza wartosc.Tylny kolnierz 5 pocisku po wlozeniu go do lufy opiera sie o poczatek 7 gwintów lufy, przy czym posiada on srednice równa srednicy lufy, mierzonej wzdluz bruzd 8.Przedni kolnierz 4 posiada srednice mniej - sza niz tylny, np. srednica jego jest równa lub nieco wieksza od kalibru lufy broni pal¬ nej u jej wylotu, albo tez kolnierz 4, jak oznaczono liniami przerywanymi, posiada te sama srednice, co kolnierz 5.Gdy srednica przedniego kolnierza 4 jest mniejsza od srednicy tylnego kolnierza 5, to przestrzen 10 miedzy kolnierzami 4 i 5 podczas poczatkowego ruchu pocisku przez lufe polaczona jest z przestrzenia z przodu pocisku za posrednictwem bruzd miedzy gwintami, w które przedni kolnierz poczatkowo nie wchodzi. Wskutek tego, przynajmniej na poczatku ruchu pocisku, gazy prochowe, nagromadzone w przestrze¬ ni lub komorze 10, moga uchodzic ta droga i wobec tego nawet gdyby pewna czesc ga¬ zów zostala zamknieta w tej komorze 10 podczas ostatniego okresu ruchu pocisku w lufie, to cisnienie tych gazów nie byloby tak wielkie, jak wtedy, gdyby gazy nie mialy tej drogi ujscia.Przestrzen lub komora 10 pomiedzy kol¬ nierzami na poczatku ruchu pocisku zawie¬ ra powietrze oraz gazy prochowe, które natychmiast po strzale przenikaja do niej przez tylny kolnierz pocisku.Pocisk moze posiadac trzy lub wiecej kolnierzy. W przypadku, gdy pocisk posia¬ da trzy kolnierze, srednice przedniego i — 3 —srodkowego kolnierza moga byc jednako¬ we, lecz mniejsze od srednicy tylnego kol¬ nierza 5. Ewentualnie tylny i srodkowy kolnierz moga posiadac jednakowe sredni¬ ce, podczas gdy przedni kolnierz moze miec mniejsza srednice. W kazdym przy¬ padku tylny kolnierz jest podobny do tyl¬ nego kolnierza 5, przedstawionego na fig. lf podczas gdy przedni kolnierz odpowia¬ da przedniemu kolnierzowi 4, uwidocznio¬ nemu na fig. 1.Tylny kolnierz 5 moze byc znacznie grubszy lub silniejszy od przedniego kol¬ nierza 4, wskutek czego posiada w dosta¬ tecznym stopniu zdolnosc przejmowania natezen bocznych, wywolanych przez wrzy¬ nanie sie gwintów lufy w ten kolnierz.Nadto dla ulatwienia uchodzenia gazów prochowych z przestrzeni 10 pocisk wedlug fig. 1 moze byc zaopatrzony w liczne kana¬ ly 13 rozmieszczone na obwodzie, przy czym kazdy ze wspomnianych kanalów po¬ laczony jest z biegnacym do przodu kana¬ lem 14, który moze byc równolegly do osi pocisku lub pochylony wzgledem tej osi, np. jak wskazano liniami przerywanymi 14a na fig. 1, i którego przedni koniec 15 ma ujscie w glowicy pocisku. Wyloty ka¬ nalów 13 moga sie znajdowac w rowku za przednim kolnierzem 4 lub (jak wska¬ zano liniami przerywanymi) na tulowiu 16 pocisku z tylu za przednim rowkiem. 0- prócz tego wyloty wszystkich kanalów 13 moga sie znajdowac w jednym i tym sa¬ mym przekroju poprzecznym pocisku, jak to przedstawiono na fig. 2, albo tez moga byc umieszczone w rozmaitych przekrojach poprzecznych, np. jak to opisano ponizej przy objasnieniu fig. 5.Pocisk uwidoczniony na fig. 3 tym glów¬ nie rózni sie od pocisku przedstawionego na fig. 1, ze kanaly 13 sa polaczone ze wspólnym osiowym kanalem 21, którego tylny koniec jest zamkniety, a przedni ko¬ niec znajduje sie w glowicy pocisku.Pocisk wedlug fig. 4 posiada szereg ka« nalów 13, ustawionych ukosnie wzgledem osi pocisku. Kanaly te polaczone sa konca¬ mi wewnetrznymi z podluznym kanalem 20, biegnacym od kanalów 13 do tylu pocisku.Wyloty kanalów 13 moga sie znajdowac w przednim rowku 6, jak to uwidoczniono li¬ niami przerywanymi, lub na tulowiu 16 po¬ cisku, jak to oznaczono liniami pelnymi, przy czym kanaly te moga byc ukosne lub prostopadle wzgledem osi pocisku. Dno pocisku moze byc ewentualnie zaopatrzone w zawór 23 ° (oznaczony liniami przerywa¬ nymi), który bedzie dokladniej opisany przy opisie fig. 5. Kolnierze 4 i 5 pocisku wedlug fig. 4 posiadaja jednakowe sredni¬ ce.Fig. 5 przedstawia urzadzenie nieco po¬ dobne do urzadzenia wedlug fig. 3, W któ¬ rym jednak kanal 21, zamiast z przodu, znajduje sie z tylu pocisku. Figura ta przedstawia pocisk, w którym kanaly 13 znajduja sie w rozmaitych jego przekrojach poprzecznych.Aby cisnienie gazów prochowych, dzia¬ lajace na dno pocisku w chwili strzalu, nie uleglo zmniejszeniu wskutek uchodze¬ nia gazów z przestrzeni za pociskiem przez kanaly 21 i 13 i przez kolnierz 4, któ¬ ry poczatkowo nie przylega szczelnie do przewodu lufy, kanal 21 jest z tylu za¬ mkniety plytka zaworowa 23a , otwierajaca sie na zewnatrz. Plytka ta pozostaje na miejscu tak dlugo, jak dlugo cisnienie ga¬ zów prochowych na dno pocisku jest wiek¬ sze od cisnienia gazów zamknietych w prze¬ strzeni 10. Gdy natomiast to ostatnie cisnie¬ nie staje sie wieksze, plytka zaworowa zo¬ staje wypchnieta ze swego gniazda, a przestrzen miedzy kolnierzami laczy sie "wtedy bezposrednio z przestrzenia za po¬ ciskiem.Na fig. 6 i 7 przedstawiono pocisk, w którym kanaly 13 sa umieszczone ukosnie wzgledem jego osi, przy czym pocisk, po¬ siadajacy skierowane do tylu kanaly 20 lub 21, moze nie posiadac zaworu 23a , jak — 4 —na fig, S, jezeli srednica przedniego kolnie¬ rza nie jest mniejsza od srednicy tylnego kolnierza, gdyz wtedy gazy prochowe nie sa w stanie przedostac sie w znaczniejszym stopniu przez przedni kolnierz, poniewaz natychmiast po strzale przedni kolnierz przylega szczelnie do przewodu lufy. Z fig. 7 widac równiez, ze kanaly 13 moga byc mniej lub wiecej styczne do kanalu 21, nie¬ zaleznie od tego, czy sie on znajduje z ty¬ lu czy z przodu pocisku, przy czym jednak kanaly 13 powinny byc tak przeprowadzo¬ ne, aby sluzyly do odprowadzania gazów prochowych w kierunku przeciwnym do kierunku, w którym pocisk obraca sie po strzale.Na fig. 6 liniami przerywanymi oznaczo¬ no biegnacy do przodu kanal 21, który mo¬ ze zastapic biegnacy do tylu kanal, ozna¬ czony liniami pelnymi.Fig. 8 przedstawia pocisk, którego kol¬ nierze posiadaja rózne lub jednakowe sred¬ nice, przy czym w przednim kolnierzu wy¬ konano kilka otworów 23, umozliwiajacych uchodzenie gazów prochowych, gromadza¬ cych sie w przestrzeni 10. Oprócz tego moz¬ na zastosowac kazde z wyzej opisanych wy¬ konan, w których promieniowe lub podob¬ ne kanaly 13 sa polaczone z przestrzenia przed pociskiem za posrednictwem jednego lub kilku kanalów podluznych; mozna rów¬ niez zastosowac jakiekolwiek ponizej opi¬ sane rowki lub zlobki z zewnatrz pocisku lacznie z kanalami 23, przy czym takie polaczenie kanalów 23 z kanalami 14 ozna¬ czono np. liniami przerywanymi na fig. 8.Fig. 9 przedstawia widok z przodu poci¬ sku wedlug fig. 8.Fig. 10 i 11 przedstawiaja odmiane po¬ cisku wedlug fig. 1, w której wyloty ka¬ nalów 13 znajduja sie w rowku obwodo¬ wym 24, znajdujacym sie albo w dnie row¬ ka 6 za przednim kolnierzem lub w tulo¬ wiu 16 pocisku. W ten sposób cisnienie w kazdym z kanalów 13 jest wyrównane, po¬ niewaz kanaly te sa jeszcze czynne, gdy przedni kolnierz jest wcisniety do jego sów¬ ka lub gdy tulów 16 pocisku styka sie ze sciankami lufy broni palnej.Na fig. 12 przedstawiono inny sposób zapobiegania szkodliwym skutkom duzego cisnienia gazów prochowych w przestrzeni zawartej miedzy para kolnierzy pocisku.Sposób ten polega na zaopatrzeniu pocisku* którego przedni kolnierz posiada mniejsza srednice anizeli tylny, w pierscieniowe wglebienie 26, wykonane w jego tulowiu 16, w które moga wchodzic gazy zamkniete w przestrzeni pomiedzy kolnierzami, wsku¬ tek czego nie sa one bardzo sprezone. Aby ulatwic przechodzenie zamknietych gazów poza wspomnianym kolnierzem 4 do wgle¬ bienia 26, srednica pocisku w miejscu 27 moze byc mniejsza od srednicy jego tulo¬ wia. Zamiast pierscieniowego wglebienia 26 mozna wykonac jeden lub kilka równo¬ waznych wglebien lub rowków, np. jeden lub kilka rowków slimakowych albo szereg rowków umieszczonych obok siebie.Fig. 13 przedstawia pocisk, nieco po¬ dobny do pocisku przedstawionego na fig. 12. W tym jednak przypadku przedni i tyl¬ ny kolnierz posiada jednakowa srednice, a wszystkie gazy prochowe, zawarte miedzy tymi kolnierzami, zatrzymuja sie miedzy nimi podczas ruchu pocisku w lufie, lecz ci¬ snienie tych zamknietych gazów procho¬ wych jest utrzymywane na dosc niskim po¬ ziomie, tak ze nie szkodzi dzialaniu pocisku.Osiaga sie to przez wykonanie obwodowego rowka 28, biegnacego dokola pocisku mie¬ dzy przednim i tylnym kolnierzem 4 i 5, i przez nadanie temu rowkowi 28 wymiarów, odpowiednich dla wyzej podanego celu i dla danego kalibru. Najlepiej jest wykonac plytki, szeroki i zaokraglony rowek, który nie wplywa ujemnie na lot pocisku po opu¬ szczeniu przez niego lufy.Pocisk wedlug fig. 12 lub 13 posiada prosta konstrukcje, przy czym wyrób jego jest wzglednie tani, a skutecznosc dzialania dobra. — 5 —Konstrukcje wskazana na fig, 13 liniami pelnymi mozna latwo zastosowac do poci¬ sku, posiadajacego wiecej niz dwa kolnie¬ rze. Na fig. 13 linia przerywana przedstar wiono pocisk tego typu, zaopatrzony w trzy kolnierze.Fig. 14 przedstawia pocisk rózniacy sie od przedstawionego na fig. 13 tylko tym, ze posiada plytki pierscieniowy rowek 31 w ksztalcie litery V.Fig. 15 przedstawia pocisk posiadajacy plytki rowek pierscieniowy 32 o prostokat¬ nym przekroju poprzecznym lub przednia i tylna scianki tegoi rowka moga byc nachy¬ lone, jak to przedstawiono liniami przery¬ wanymi 33 i 34.Fig. 16 przedstawia pocisk posiadajacy rowek slimakowy 35.Fig. 17 przedstawia pocisk, posiadajacy kilka pierscieniowych rowków 36 o dowol¬ nym przekroju poprzecznym, np. w danym przypadku prostokatnym.Oczywiscie, w celu zmniejszenia prezno¬ sci zamknietych gazów prochowych do za¬ danego stopnia, mozna rowkom nadawac dowolne ksztalty.Rozumie sie, ze jezeli srednica przednie¬ go kolnierza lub kolnierzy jest mniejsza od srednicy tylnego kolnierza lub kolnierzy, to podczas ruchu pocisku w lufie przedni kol¬ nierz lub kolnierze stopniowo wrzynaja sie w gwinty lufy. Szybkosc, z jaka przednie kolnierze wrzynaja sie w gwinty stozkowej lufy, zalezy od zbieznosci jej scianek.Tylny kolnierz moze byc grubszy od przedniego kolnierza lub kolnierzy lub mozna go wykonac z wytrzymalszego ma¬ terialu od materialu, z którego sa wykonane przednie kolnierze, przy czym ten zabieg mozna stosowac niezaleznie od tego, czy przedni kolnierz lub kolnierze sa mniejsze od tylnego kolnierza.Jezeli pocisk posiada kanaly idace w kierunku promieni, to w tym samym lub rozmaitych przekrojach poprzecznych po¬ cisku mozna wykonac dwa lub wiecej tych kanalów, przy czym kanaly te moga byc pochylone do przodu lub do tylu.W pociskach, które posiadaja jeden lub kilka kanalów, kanaly te moga posia¬ dac dowolny przekrój poprzeczny, a takze moga byc pokryte grafitem, woskiem, cere- zyna itd., które moga byc porwane przez gazy prochowe.Powierzchnie przekrój u poprzecznego odpowiednich kanalów oraz ich liczbe, a takze pojemnosc lub pojemnosci pierscie¬ niowego lub pierscieniowych rowków, re¬ guluje sie w stosunku do objetosci i cisnie¬ nia gazów prochowych, zaleznie od czasu, w którym odbywa sie wypieranie gazów, oraz od zmiennych warunków i wzglednego oporu stawianego temu wypieraniu lub wy¬ dmuchiwaniu gazów. Nalezy podkreslic, ze stawiany opór w przypadku wypierania ga¬ zów do przodu rózni sie od oporu w przy¬ padku wypierania gazów do tylu pocisku.. W przypadku pocisków zapalajacych lub oswietlajacych, tylna ich czesc moze byc zaopatrzona w jedna lub kilka komór przeznaczonych na ladunek zapalajacy lub oswietlajacy.Nalezy zaznaczyc, ze wynalazek niniej¬ szy przez umozliwienie ujscia gazów pro¬ chowych, które inaczej bylyby zamkniete, lub przez zmniejszenie cisnienia tych ga¬ zów, zmniejsza opór kolnierzy pocisku przy ich nachylaniu, usuwa lub zmniejsza mozli¬ wosc czesciowego lub calkowitego oderwa¬ nia kolnierzy przy wylocie pocisku z lufy oraz w ogóle przyczynia sie do lepszego dzialania pocisku. PL