W pedniach do obracania dmuchaw wzglednie innych maszyn z duza szybkos¬ cia obrotowa, sprzezonych za posrednic¬ twem dajacego sie regulowac, wzglednie oprózniac, sprzegla hydraulicznego, wy¬ stepuje wada, polegajaca na tym, ze sprze¬ glo przenosi nawet po opróznieniu go, wzglednie po wprowadzeniu go w jakis in¬ ny sposób w bieg jalowy, jeszcze stosun¬ kowo dosc znaczny moment obrotu z powo¬ du wystepujacego w nim krazenia pozosta¬ lej jeszcze cieczy lub tez powietrza. Tak np. jak wykazaly doswiadczenia, przepro¬ wadzane na silniku spalinowym, zaopa¬ trzonym w dmuchawe ladownicza, przy liczbie obrotów strony napedzanej, wyno¬ szacej okolo 25 000 obrotów na minute, sam tylko ped powietrza w opróznionym sprze¬ gle wystarcza do tego, aby obracac wirnik dmuchawy z szybkoscia mniej wiecej 5 000 obrotów na minute. Oczywiscie, pociaga to za soba nie tylko strate energii, ale tez i wytwarzanie sie znacznej ilosci ciepla w biegnacym jalowo sprzegle, co moze czesto stawac sie powodem zaklócen napedu.Celem wynalazku jest usuniecie tych niedogodnosci i uniemozliwienie, praktycz¬ nie biorac, przenoszenia mocy przez sprzeg¬ lo hydrauliczne podczas jego biegu jalo¬ wego. W tym celu wedlug wynalazku sto-suje sie moznosc odlaczania sprzegla, zwlaszcza w przypadku biegu jalowego, badz od pedni, badz iel od maszyny robo¬ cze), np. od dmucha\$y tak, aby w celu wlaczenia tej maszyny trzeba bylo wlaczac sprzeglo najpierw badz do pedni, badz do maszyny roboczej, i to najlepiej po wstep¬ nym stopniowym wlaczaniu sprzeganych ze soba czesci, po czym dopiero uskutecz¬ nia sie nastawienie na wieksza przenoszona moc, np. za pomoca napelniania sprzegla ciecza.W celu osiagniecia powyzszego stosuje sie sprzeglo pomocnicze do wlaczania i wylaczania sprzegla hydraulicznego, najle¬ piej sprzeglo klowe polaczone z urzadze¬ niem do wstepnego wlaczania.Wedlug wynalazku stosuje sie równiez do wlaczania i wylaczania polowy sprzegla hydraulicznego, odlaczalnej od dzwigaja¬ cego ja walu, przekladnie planetarna, znaj¬ dujaca sie najlepiej pod dzialaniem ha¬ mulca. Zastosowanie takiej przekladni pla¬ netarnej umozliwia bardzo prosta budowe i lagodne wlaczanie sprzegla, a przeto za¬ pobiega moznosci uszkodzen. Za pomoca stopniowego nacisku hamujacego na prze¬ kladnie planetarna przebieg wlaczania mozna lagodzic w dowolnym stopniu, za¬ pobiegajac wszelkim uderzeniom przy wlaczaniu. Za pomoca czesciowego zwol¬ nienia hamulca mozna tez chwilowo obni¬ zyc liczbe obrotów dmuchawy, bez ko¬ niecznosci zmiany stopnia napelnienia sprzegla. Zarazem tez dzieki przekladni planetarnej zbedna staje sie osobna prze¬ kladnia, np. powiekszajaca liczbe obrotów.Na rysunkach przedstawione sa tytu¬ lem przykladu trzy rózne postacie urza¬ dzen do przeprowadzenia sposobu wedlug wynalazku, przy czym sprzeglo pomocnicze umieszczone jest w urzadzeniu wedlug fig. 1 po stronie napedu, w urzadzeniu zas we¬ dlug fig. 2 — po stronie dmuchawy wzgle¬ dem sprzegla hydraulicznego. Na fig. 3 przedstawiono urzadzenie, w którym sprze¬ glo hydrauliczne jest polaczone z prze¬ kladnia planetarna.Litera A oznacza wal napedowy, wprawiany w obrót np. przez wal korbowy za posrednictwem przekladni, powieksza¬ jacej liczbe obrotów. Litera F oznacza sprzeglo hydrauliczne, litera G — dmucha¬ we, litera H — sprzeglo pomocnicze, np, sprzeglo klowe, uruchomiane za pomoca dzwigni nastawczej h i posiadajace kly k± i k2; jest ono zaopatrzone w urzadzenie do wstepnego wlaczania s1 i s2, wykonane w postaci sprzegla ciernego, którego czesci doprowadza sie do sprzezenia przed wla¬ czaniem klów pod dzialaniem sprezyny.Polowa sprzegla, posiadajaca kly klf jest osadzona wraz z wewnetrznym wirni¬ kiem fx sprzegla hydraulicznego F na wspólnym wale w±. Sprzeglo F zawiera np. dwa obiegi okrezne cieczy w kierunkach przeciwnych. Oprócz tego zewnetrzna czesc oslonna f2 sprzegla hydraulicznego wedlug fig. 1 jest umocowana na wale dmuchawy, w wykonaniu zas wedlug fig. 2 jest ona umocowana na wale napedowym A, przy czym w tej ostatniej postaci wy¬ konania wal w2 dmuchawy dzwiga kly k2 wraz z czescia wstepnie wlaczajaca s2.Sprzeglo hydrauliczne daje sie opróz¬ niac w celu osiagniecia biegu jalowego.Ciecz, wypelniajaca wnetrze sprzegla, znajduje sie w nieprzerwanym obiegu we¬ wnatrz sprzegla. Ciecz jest wprowadzana wedlug fig. 1 do komór roboczych sprzegla przez przewód wpustowy llf zaopatrzony w zawór a, przez pusty wal napedowy A, przez pusty wal posredni w± i stad przez kanaly poprzeczne. Ciecz moze odplywac przez jeden lub kilka waskich otworów o w wirujacej oslonie /2 sprzegla pod dziala¬ niem sily odsrodkowej do komory oslonnej, z niej zas do przewodu zwrotnego l2. W ce¬ lu przerwania obiegu cieczy i opróznienia w ten sposób sprzegla przewód /2 zamyka sie zaworem a.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace. — 2 —Przyjmujac, ze sprzeglo F jest opróz¬ nione z cieczy, sprzeglo zas pomocnicze H — wylaczone, wal napedowy A wiruje z wielka iloscia obrotów (np. 25 000 obrotów na minute), dmuchawa G zas znajduje sie jeszcze w stanie spoczynku, wówczas w ce¬ lu wlaczenia dmuchawy w urzadzeniu we¬ dlug fig. 1 wlacza sie najpierw sprzeglo H.W tym celu kly k2 przesuwa sie w prawo.To powoduje najpierw uruchomienie urza¬ dzenia wstepnie wlaczajacego s^ elf wsku¬ tek czego wal w1 wraz z klami k1 oraz wir¬ nikiem wewnetrznym /x zostaje doprowa¬ dzony do liczby obrotów, równej lub prawie równej liczbie obrotów walu napedowego A. Poniewaz moment bezwladnosci przy¬ spieszanych czesci posiada wartosc mozli¬ wie najmniejsza, przeto mozna osiagnac szybkie i skuteczne wlaczenie klów k2, k, bez uderzenia.W miare wzrostu liczby obrotów wirni¬ ka f± w opróznionym sprzegle hydraulicz¬ nym wystepuje coraz wiekszy ped powie¬ trza, pod wplywem którego wirnik /2, wal w2 oraz dmuchawa G zostaja wprawione w obrót — jakkolwiek ze znacznym posliz¬ giem, np. z liczba 5 000 obrotów na mi¬ nute, czyli bieg jalowy. Jednoczesnie, lub tez natychmiast potem, sprzeglo zosta¬ je jednak znowu napelnione ciecza wsku¬ tek otworzenia zaworu a, wówczas dmu¬ chawa zaczyna pracowac z pelna moca przy najwyzszej liczbie obrotów. Jalowy bieg dmuchawy przy wirujacym równiez sprzegle hydraulicznym moze tu przeto sta¬ nowic co najwyzej przejsciowy stan robo¬ czy, tak iz ujemne strony takiego biegu ja¬ lowego nie daja sie odczuc, W urzadzeniu wedlug fig. 2 przebieg wlaczania odbywa sie zasadniczo tak samo, to jest przez wlaczanie najpierw sprzegla pomocniczego H, nastepnie napelnianie ciecza sprzegla hydraulicznego F. Sposób dzialania tego urzadzenia rózni sie jednak od dzialania urzadzenia wedlug fig. 1 o ty* le, ze sprzeglo hydrauliczne jest stale obra¬ cane przez wal napedowy. Wylaczanie dmuchawy G za pomoca sprzegla pomocni¬ czego H daje jednak ten skutek, ze sprze¬ glo hydrauliczne F nie wykonywa, biorac praktycznie, zadnej pracy, poniewaz cze¬ sci w19 klf s19 sprzezone z wirnikiem f19 nie przeciwstawiaja, praktycznie biorac, zad¬ nego oporu wprawiania ich w ruch obroto¬ wy przez ped powietrza w sprzegle hy¬ draulicznym. Wal w1 obraca sie przeto ja¬ lowo bez znaczniejszego poslizgu, z liczba obrotów, równa w przyblizeniu liczbie ob¬ rotów walu napedowego A.Przy wlaczaniu sprzegla pomocniczego H nieruchoma dmuchawa G powoduje z poczatku hamowanie walu wlf wzglednie wirnika f1$ przy czym wskutek wzrastaja¬ cego poslizgu w opróznionym sprzegle hy¬ draulicznym, w sprzegle tym wystepuje coraz wiekszy ped powietrza, a przeto tez i czesciowe przenoszenie mocy (przy biegu jalowym, np. przy 5 000 obrotów na minu¬ te) przez sprzeglo hydrauliczne. Z reguly jednak sprzeglo hydrauliczne napelnia sie jednoczesnie lub tez natychmiast potem po¬ nownie ciecza, póki dmuchawa nie zacznie pracowac znowu z pelna swa moca.Uruchomianie sprzegla pomocniczego H oraz opróznianie wzglednie regulowanie sprzegla hydraulicznego F moga byc u- skuteczniane za pomoca osobnych urza¬ dzen uruchomiajacych (np. h i aj, badz recznie, badz tez samoczynnie (w samolo¬ tach np. w zaleznosci od wysokosci lotu).Urzadzenia uruchomiajace moga tez jednak byc sprzezone pomiedzy soba np. tak, iz najpierw ulega przestawieniu za pomoca wspólnej przekladni drazkowej dzwignia h (sluzaca do wlaczania sprzegla pomocni¬ czego H), nastepnie zas zawór zamykajacy a (sluzacy do napelniania sprzegla hydrau¬ licznego F). Poniewaz jednak napelnianie sprzegla ciecza wymaga pewnego czasu, przeto oba te narzady uruchomiajace (h i a) moga byc przestawiane jednoczesnie, lub tez nawet zawór a moze byc przesta- — 3 —wiany wczesniej, niz dzwignia h, wzglednie narzad, równowazny tej dzwigni. Nalezy jednak uwzglednic tez i te okolicznosc, ze przy wylaczaniu dmuchawy (wzglednie in¬ nego urzadzenia roboczego) jest rzecza ce¬ lowa najpierw opróznic sprzeglo hydrau¬ liczne, nastepnie zas dopiero odlaczyc sprzeglo pomocnicze. Wedlug fig. 3 wal napedowy A napedza za posrednictwem przekladni planetarnej P oraz walu w\ po¬ lowe fx sprzegla hydraulicznego F, którego zewnetrzfria polowa /2 napedza dmu¬ chawe G. Sprzeglo, hydrauliczne F daje sie oprózniac, lub tez regulowac w in¬ ny sposób.Przekladnia planetarna P zawiera tar¬ cze nosna plf na której osadzone sa obro¬ towo kola obiegowe p2; kolo zewnetrzne p3 zazebia sie z kolami planetarnymi p2 swym wiencem zebatym wewnetrznym; we¬ wnetrzne kolo srodkowe p4 jest osadzone na wale wx. Hamulec B pozwala hamowac dajace sie poza tym swobodnie obracac ko¬ lo zewnetrzne pz.Przy wylaczonej dmuchawie sprzeglo hydrauliczne F jest opróznione, hamulec B zas jest zluzniony. Wal A obraca sie wraz z tarcza p1, nie przenoszac momentu obrotowego na wal dmuchawy. Kolo srod¬ kowe p4 obraca sie co najwyzej z szybko¬ scia bardzo nieznaczna, przy czym kola obiegowe p2 tocza sie po nim i pociagaja ze soba kolo zewnetrzne p3.W celu wlaczenia dmuchawy dociaga sie hamulec 5, wskutek czego kolo p3 zo¬ staje zatrzymane w ciagu krótszego lub dluzszego czasu. W ten sposób kolo zebate p4, a przeto tez i polowa /x sprzegla zosta¬ ja stopniowo przyspieszone, i to mianowi¬ cie, zaleznie od stosunku przekladni plane¬ tarnej, az do odpowiednio wielkiej liczby obrotów (najlepiej wiekszej, nizeli liczba obrotów walu A). Jednoczesnie, lub tez natychmiast potem, napelnia sie ciecza sprzeglo E.Wylaczanie przeprowadza sie w zasa¬ dzie w odwrotnym porzadku kolejnych czynnosci.Przekladnia planetarna moglaby tez, podobnie jak w wykonaniu wedlug fig. 2, byc umieszczona pomiedzy sprzeglem hy¬ draulicznym a dmuchawa. Oprócz tego za¬ miast wlasciwej przekladni planetarnej mozna by zastosowac przekladnie wyrów-' nawcza lub tez odpowiednio dzialajace u* rzadzenie napedowe. PL