Pierwszenstwo: 13 maja 1933 r. (Stany Zjedttóczatoe Ameryki).Wynalazek niniejszy dotyczy przy¬ rzadu wskaznikowego, np. czulego wyso- kosciomierza.Jest rzecza pozadana, aby przyrzady wskaznikowe pewnego typu, np. wyso- kosciomierze, mogly byc nastawiane na pewne stany okreslone z góry, aby wska¬ zywaly, ze te stany zostaly osiagniete oraz aby wskazywaly na jakie stany przyrzad zostal nastawiony.W wysokosciomierzach, a zwlaszcza w wysokosciomierzach czulych, posiadaja¬ cych kilka podzialek i wspóldzialajacych z nimi wskazówek, sluzacych do wskazywa¬ nia wysokosci w setkach i tysiacach me¬ trów, wspomniany mechanizm moze byc zbudowany tak, aby wysokosciomierz na jednym lotnisku o pewnej okreslonej wy¬ sokosci wzgledem poziomu morza mógl byc nastawiony na cisnienie odpowiadajace wy¬ sokosci innego lotniska, do którego samo¬ lot zdaza i na którym ma ladowac* Jeze¬ li samolot jest wyposazony w wysokoscio- mierz powyzszy, to przy ladowaniu na dru¬ gim lotnisku wysokosciomierz wskazuje wysokosc zerowa podajac pilotowi rzeczy¬ wista wysokosc samolotu wzgledem lotni¬ ska, Niezaleznie od podzialek wskazniko¬ wych wysokosciomierz moze posiadac licz- nik wskaznikowy, dzialajacy jednoczesnie z powyzszym urzadzeniem i wskazujacy cisnienie barometryczne w porcie lotni¬ czym, do którego pilot ma zamiar leciec.Poniewaz komunikaty radiowe, mada-wane z lotnisk, okreslaja wysokosci po¬ ziomu tych lotnisk w jednostkach cisnie¬ nia barfometrycznego, przeto jest rzecza pozadana okreslac wspomniane dane wyso¬ koscia slupka rteci w milimetrach.Poniewaz podzialki wysokosciomierza sa cechowane w metrach, licznika zas wskaznikowego — w milimetrach oznacza¬ jacych wysokosc slupa rteci, przeto przy¬ rosty wskazan obydwóch przyrzadów wy¬ stepuja w stosunku zmiennym, wskutek czego nalezy zastosowac przyrzady uwzgledniajace ten stosunek zmienny. Gdy wysokosciomierz jest nastawiony na cisnie¬ nie barometryczne podane licznikiem wskaznikowym w milimetrach slupka rte¬ ci, to wskazówki sa ustawione odpowied¬ nio wzgledem ich podzialek w metrach, a wskazuja zero, gdy nastepuje lub zostaje osiagniete cisnienie barometryczne, na które wysokosciomierz zostal nastawiony.Wynalazek niniejszy mozna równiez zastosowac w przyrzadach innego rodzaju, np, w termometrach aneroidowych, baro¬ metrach, cisnieniomierzach, wskaznikach natezenia, higrostatach, barografach i w ogóle w kazdym przyrzadzie wskazniko¬ wym, który moze wskazywac zmiany sta¬ nów i w którym istnieje zmienny stosunek miedzy przyrostami wskazan podzialki wskaznikowej i licznika wskaznikowego.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia przyrzad w widoku z przodu, fig. 2 — skrzynke przyrzadu w przekroju podluznym, fig. 3 — przekrój poprzeczny wzdluz linii 3 — 3 na fig. 2, fig. 4 ¦— przekrój poprzeczny wzdluz linii 4 — 4 na fig. 2, fig. 5 — przekrój poprzecz¬ ny wzdluz linii 5 — 5 na fig. 2, a fig. 6 — w powiekszeniu przekrój szczególowy wzdluz linii 6 — 6 na fig. 5 mechanizmu, zaopatrzonego w urzadzenie uwzgledniaja¬ ce zmiennosc stosunku przyrostów wska¬ zan wskazówek i licznika.Przyrzad wedlug wynalazku niniejsze¬ go jest uwidoczniony na rysunku w postaci wysokosciomierza zaopatrzonego w czuly na cisnienie narzad prózniowy, który moze sie rozciagac i kurczyc stosownie do zmian cisnienia pfowodowanych zmiana wysoko¬ sci, oraz w urzadzenie, sluzace do powie¬ lania nieznacznych ruchów narzadu, czule¬ go na zmiany cisnienia, w celu uruchomie¬ nia wskazówek wzgledem odpowiednich podzialek wskazujacych wysokosc w me¬ trach lub w odpowiednich jednostkach po¬ miarowych, przy czym wskazówki sa ze soba sprzezone w sposób taki, ze jedna wy¬ konywa tylko nieznaczna czesc obrotu pod¬ czas calkowitego obrotu drugiej wskazów¬ ki wskazujacej wysokosc w setkach me¬ trów, gdy pierwsza wskazówka wskazuje wysokosc w tysiacach metrów.W przykladzie, przedstawionym na ry¬ sunku, narzad czuly na cisnienie jest utwo¬ rzony z jednej lub kilku puszek aneroi¬ dowych, np. 7, 8 i 9, osadzonych na wspor¬ niku w postaci drazka poprzecznego 10, przymocowanego do plytki trójkatnej 11, polaczonej z plytka podstawowa 12 (fig. 2) za pomoca drazków poprzecznych 13 i 14. Plytki 11 i 12 wraz z drazkami 10, 13 i 14 tworza konstrukcje wspornikowa cale¬ go mechanizmu wysokosciomierza, dzieki czemu mozna go latwo wkladac i wyjmo¬ wac ze skrzynki 15 i umocowywac w niej za pomoca odpowiednich uszek 16, 17 i 18 (fig. 4), przymocowanych do wewnetrz¬ nych scianek skrzynki 15 lub tworzacych z nia jedna calosc, oraz za pomoca srub (nie wskazanych na rysunku) przechodza¬ cych przez plytke 12 i wchodzacych w gwintowane otwory 19, 20 i 21 uszek 16, 17 i 18. Do powielania ruchów puszek aneroi¬ dowych, uruchoinianych zmianami cisnie¬ nia atmosferycznego, sluzy odpowiednie u- rzadzenie. Wedlug wynalazku urzadzenie to sklada sie z laczników 22 i 23 polaczo¬ nych ze soba przegubowo za pomoca czo¬ pa 24, przy czym lacznik 22 jest osadzony na czopie 25 i polaczony ze wspornikiem — 2 —25", umocowanym na puszce aneroidowej 7, lacznik 23 zas jest przymocowany sztyw¬ no do walka wahadlowo-obrotowego 26 u- mocowanego w tulejce 27 za pomoca dwóch srub 28 (fig. 2). Walek wahadlowo-obroto- wy 26 jest docisniety jednym koncem do czopa 29, umieszczonego we wsporniku 30, przymocowanym do drazka 14, podczas gdy drugi koniec tego walka jest podobnie osadzony we wsporniku 30a równiez przy¬ mocowanym do drazka 14, przy czym walek 26 i tulejka 27 przechodza przez otwór wykonany w plytce 12. Tulejka 27, a tym samym równiez walek 26, jest po¬ laczona z lacznikiem 31 za pomoca czopa i kolnierza 32 osadzonego na tulejce 27 i poruszajacego sie wraz z nia. Lacznik 31 jest polaczony z przeciwwaga 33 za pomo¬ ca trzpienia 34, który przechodzi poprzecz¬ nie przez przeciwwage i rozszerzona glowi¬ ce 35 lacznika 31, wchodzacego w szczeline 36, znajdujaca sie zasadniczo w srodku przeciwwagi 33 i biegnaca wzdluz niej.Przeciwwaga 33 jest osadzona na wspor¬ niku 37 za pomoca sprezyny plaskiej 38, przy czym wspornik 37 mozna przestawiac w drazku 13. Przeciwwaga 33 i jej pola¬ czenie z walkiem 26 za pomoca lacznika 31 i tulejki 27 ma za zadanie zapewnienie cal¬ kowitej równowagi ukladu w celu zapo¬ biezenia ruchom powodowanym niepozada¬ nymi obcymi silami, wskutek czego walek wahliwy 26 jest uruchomiany jedynie pod¬ czas rozciagania sie i kurczenia zespolu puszek aneroidowych 7, 8 i 9.Tulejka 27 jest przymocowana do srod¬ ka wycinka zebatego 39 (fig. 5) za pomoca pary laczników 40 i 41. Wycinek 39 zaze¬ bia sie z kólkiem zebatym 42, osadzonym na walku 43, którego jeden koniec jest osadzony w lozysku 46 panewki 44, umo¬ cowanej na plytce obrotowej 45, a drugi koniec jest osadzony w podobnej panewce 47, osadzone} w plytce obrotowej 49. Wy¬ cinek zebaty 39 jest zaopatrzony w prze¬ ciwwage 50 i przymocowany do krótkiego walka 51, osadzonego za pomoca lozyska 53 w panewce 52, umieszczonej w plytce 12. Równolegle do plytki 12 umieszczona jest plytka podzialkowa 57, utrzymywana w stalej odleglosci od plytki 12 za pomoca drazków 54, 55 i 56. Ta plytka podzialko¬ wa stanowi nieruchoma podstawe mecha¬ nizmu wskaznikowego i innych mechaniz¬ mów opisanych ponizej. Na walku 43 osa¬ dzone jest stosunkowo duze kolo zebate 58, które zazebia sie ze stosunkowo malym kólkiem zebatym 59, umieszczonym na wal¬ ku 60, osadzonym w lozyskach panewek 61 i 62. Panewki te sa umocowane w plyt¬ kach podporowych 63 i 64 przytwierdzo¬ nych do drazka 65, który sluzy równiez do utrzymywania w stalej od siebie odleglosci plytek 45 i 49. Plytki 45 i 49 sa osadzone obrotowo na panewkach 52 i 66. Na walku 43 osadzone jest drugie stosunkowo duze kolo zebate 67, które zazebia sie z kólkiem zebatym 68, osadzonym na walku wydra¬ zonym 69 osadzonym obrotowo w panewce 66. Na walku 69 osadzona jest mala wska¬ zówka 70, poruszajaca sie po tarczy 71, przymocowanej do plytki 57 i zaopatrzo¬ nej w podzialke 72 (fig. 1) wycechowana np. w tysiacach metrów. Wspólsrodkowo z podzialka 72 umieszczona jest druga po- dzialka 73 wycechowana w setkach me¬ trów, z która wspóldziala duza wskazów¬ ka 74 osadzona na walku 60, umieszczo¬ nym w wydrazeniu walka 69 i uruchomia¬ nym za pomoca kólka zebatego 59. Stosu¬ nek szybkosci obrotowej duzej wskazówki 74 do szybkosci obrotowej malej wskazów¬ ki 70 wynosi np. 10 : 1, poniewaz stosunek miedzy kolem zebatym 58 i kólkiem zeba¬ tym 59 oraz kolem zebatym 67 i kólkiem zebatym 68 jest dobrany tak, ze duza wskazówka wykonywa caly obrót, gdy ma¬ la wskazówka wykonywa tylko 1/10 obrotu.W celu unikniecia w urzadzeniu zde¬ rzen wynikajacych z naglych ruchów wstecznych zastosowano sprezynke wloso¬ wa 75, której koniec wewnetrzny jest przy- - 3 —mocowany do walka 43, a koniec zewnetrz¬ ny dp czopa 76 umocowanego na plytce obrotowe) 45.Przygrywa 77 (fig. 2) jest wykonana ze $zkla lub innego odpowiedniego materialu przezroczystego, wskutek czego wskazówki 70 i 74 wraz z podzialkami 72 i 73 sa przez nia widoczne, i jest przymocowana do skrzynki 15 w sposób dowolny, np. za po¬ moca pierscienia zaciskowego 78 i kolnie¬ rza 79. Puszki aneroidowe, reagujace na zmiany cisnienia barometrycznego, uru¬ chomiaja za pomoca laczników 22 i 23 wa¬ lek wahadlowo-obrotowy 26 powodujac ruch wycinka zebatego 39 za posrednic¬ twem laczników 40 i 41 i uruchomiajac przez to wskazówki 70 i 74 za pomoca me¬ chanizmów 41, 42, 58, 59 i 67, 68. Jest rze¬ cza oczywista, ze wskazówki 70 i 74 beda wskazywaly wysokosc w zaleznosci od cisnienia barometrycznego, t. j. wysokosc wzgledem poziomu morza, a nie wzgledem ziemi, a wiec wskazówki beda wskazywaly zero tylko wówczas, gdy przyrzad znajdzie sie r\a poziomie morza w warunkach nor¬ malnych. Jest rzecza pozadana, aby przy¬ rzad wskazywal zero, gdy znajduje sie na ziemi bez wzgledu na wzniesienie terenu nad poziom morza, oraz aby przyrzad moz¬ na bylo nastawiac w jednym stanie na in¬ ny i aby wskazywal on osiagniecie tego stanu nowego. Wedlug wynalazku do na¬ stawiania przyrzadu zastosowano urzadze¬ nie powodujace ruch wzgledny miedzy wskazówkami i ich podzialkami w stosun¬ ku odpowiednim, dzieki czemu wskazówki wskazuja zero wówczas, gdy przyrzad o- siagnie wysokosc i cisnienie barometrycz- ne, na które zostal nastawiony, W tym ce¬ lu zastosowano urzadzenie wywolujace ruch obrotowy plytek 45 i 49, w których osadzony jest walek 43, dokola wspólnej osi walka wskazówkowego 60 oraz walka wydrazonego 69, t. j. dookola linii biegnacej przez srodki panewek 52 i 66 (fig. 6). U- rzadzenie to jest zaopatrzone w czop 80 zamocowany w bocznej czesci plytki 49 i wchodzacy w wyciecie 81 klocka 82, przez który przechodzi walek gwintowany 83 osadzony w klockach 84 i 85 (fig. 5) umo¬ cowanych na plytce 12. Wspomniany klo¬ cek 82 moze sie przesuwac w kierunku po¬ dluznym w razie obracania walka gwinto¬ wanego 83. Obrotowi klocka 82 zapobie¬ ga wystep 86 umieszczony miedzy prowad¬ nicami 87 i 88 osadzonymi na plytce 12.Poniewaz klocek 82 nie moze sie obra¬ cac, przeto obrót walka 83 nadaje mu ruch podluzny wzdluz prowadnic 87 i 88 wpra¬ wiajac wskutek tego w ruch czop 80, który slizgajac sie w wycieciu 81 klocka 82 po¬ woduje ruch obrotowy plytek 45 i 49. W celu umozliwienia plytkom 45 i 49 ruchu wstecznego, gdy klocek 82 porusza sie na dól (fig. 5), a tym samym w celu utrzyma¬ nia polaczenia miedzy klockiem 82 i czo¬ pem 80 zastosowano sprezyne 89. Jeden koniec tej sprezyny jest przymocowany do trzpienia nieruchomego 90, a drugi koniec do drazka 91, który wraz z drazkami 65 i 92 przytrzymuje plytki 45 i 49 w pewnej od siebie odleglosci.Walek gwintowany 83 moze byc uru¬ chomiany z zewnatrz przyrzadu za pomo¬ ca galki 93 przymocowanej do walka 94 osadzonego w przedziale 95 skrzynki glów¬ nej 15. Na walku 94 osadzone jest zebate kolo stozkowe 96, które zazebia sie z zeba* tym kólkiem stozkowym 97 osadzonym na walku 98 osadzonym we wsporniku 99 u- mieszczonym na plytce 12. Na drugim koncu walka 98 osadzone jest drugie zeba¬ te kólko stozkowe 100 zazebiajace sie z ze¬ batym kólkiem stozkowym 101 osadzonym na walku gwintowanym 83.Wskutek przesuwnego polaczenia czopa 80 z klockiem 82 czop ten porusza sie wzdluz luku, którego srodek znajduje sie na osi obrotu plytek 45 i 49, podczas gdy klocek 82 porusza sie wzdluz stycznej do tego luku; Jednakowym liniowym przyro¬ stom drogi klocka odpowiadaja wiec nie- — 4 —jednakow* przyrosty katów obrotu plytek 4S i 49, podobnie jak Jednakowym przyro¬ stom cisnienia barooietrycznega odpowia¬ daja niejednakowe przyrosly wysokosci.Wskazniki do wskazywania nastawienia przyrzadu sa wycechowane w jednostkach cisnienia barometrycznego, t ). w milime¬ trach slupa rteci, podczas gdy pódzialki, które wspóldzialaja ze wskazówkami, sa wycechowane w metrach, jako jednostkach wysokosci, Z powyzszego wynika, ze przy obraca¬ niu walka 83 za pomoca galki 93 urucho¬ mia sie kólka zebate 96, 97,100 i 101, któ¬ re z kolei uruchomiaja klocek 82, który po¬ rusza sie wzdluz walka 83 powodujac w ten sposób ruch obrotowy czopa 80 i przez to plytek #5 i 49, które unosza ze soba wa¬ lek 43 osadzimy w nfck Gdy walek 43 ob¬ raca sie dookola linii, laczacej srodki pa¬ newek 52 i 66, jako osif kólka zebate 42 jest obracane za pomoca wycinka zebatego 39. Kólko zebate 42 napedza wskazówki 14 i TO za pomoca zespolów kólek zebatych 58, 59 i 67, 6*. Jest rzecza jasna, ze wska¬ zówki podczas nastawiania moga byc uru- chomiane jednoczesnie za pomoca puszek aneroidowych wskutek tego, ze wycinek ze baty 39, aruchoiniaiiy za pomoca zespolu puszek ameroidowych, powoduje obrót kól¬ ka zebatego 42 i walka 43. Dzieki temu przyrzad mozna nastawiac podczas jego dzialania. Przez pokrecenie galka 93 mod¬ na spowodowac dowolny zadany radt wskazówek wzgledem kh podzialek tak, ze wskazówki* beda wskazywaly zadany punkt na podzialkach, np. punkt zerowy, gdy zo* stanie osiagniety stan, np, wysokosc, na która przyrzad zostal nastawiony.Jest rzecza pozadana* aby stany, na które przyrzad jest nastawiany, byly wska¬ zywane w chwili nastawiania i aby wska¬ zanie to pozostalo niezmienione, Wedlug wynalazku zadana wysokosc okresla sAe jednostkami cisnienia barometrycznego w milimetrach sfaspa rteci, natomiast wska¬ zówki sa przestawiane wzgledem swych podzialek wycechowanych w metrach od powiednio do zaleznosci wysokosci od ci¬ snienia barometrycznego. Jezeli wskazów¬ ki nastawia sie tak, zeby wskazywaly wy¬ sokosc zerowa, gdy zostaje osiagniete pew¬ ne cisnienie bdromeiryczne, to jest rzecza wazna, aby to cisnienie burofrtótryczne by¬ lo wskazywane juz w chwili nastawiania.W tym celu zastosowano urzadzenie, które wskazuje stan zadany, np, cisnienie bero- metryczne, na które przyrzad jest nasta¬ wiony, jednoczesnie z urochomiemetn Wal¬ ka gwintowanego 53. W przykladzie wyko¬ nania przedstawionym na rysunku urzadza¬ nie to jest zaopatrzone w licznik 102 osa¬ dzony na nieruchomej plytce 12 w ten speh sób, ze jego tarcze liczbowe sa widoczne przez otwór 103 (fig, 1) wykonany w tar¬ czy 71 w dowolnym miejscu, np. w dolnej czesci podzialki 72.Tarcze liczbowe licznika sa uruchomia¬ ne jednoczesnie z nastawianiem wskazówek za pomoca galki 93 i walka 104, na którym osadzone jest kólko zebate 105 zazebiajace sie z kólkiem 106 obracajacym sie wraz z walkiem gwintowanym 83, na którym fest ono osadzone.Gdy BTKtthomia sie galke 93 vr celtt na* stawienia przyrzadu na stan zadany, np. na cisnienie barometryczne, to uruchomia sie jednoczesnie wskazówki wzgledem ich po* dzialek za pomoca zespolów kólek, walka 83 i klocka 82, a jednoczesnie walek 104 obraca tarcze liczbowe licznika w celu wskazania stanu, na jaki przyrzad zostal nastawiony, Nastepnie wskazówki sa uru¬ chomiane niezaleznie od licznika odpowied¬ nimi zespolami kól zebatych za pomoca walka wahliwego 26* Na przyklad przyrzad znajduje sie na poziomie morza pod normalnym cisnieniem barometrycznym, przy czym wskazówki 70 i 74 wskazuja na swych podzialkach cyfre zero, natomiast tarcze liczbowe licznika — normalne cisnienie baretfaetryezne, JezstH — » —pilot samolotu, na którym znajduje sie opi¬ sany przyrzad, chce sie skierowac na lot* nisko, którego wysokosc jest inna niz wy¬ sokosc lotniska obecnego, to obraca galke 93, az licznik wskaze cisnienie barometrycz-^ ne, panujace na drugim lotnisku i podane przez komunikaty radiowe. Jednoczesnie z obrotem galki 93 wskazówki 70 i 74 zostaja przesuniete wzgledem swych podzialek w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazówek zegara o pewna wartosc odpo¬ wiadajaca zmianie cisnienia barometryczne- go. Natomiast, gdy pilot osiagnie lotnisko, do którego zdaza i na którego wysokosc przyrzad byl nastawiony, wskazówki wska¬ za zero. Nastawienie licznika pozostaje niezmienione, dopóki przyrzad nie zostanie znowu nastawiony za pomoca galki 93.Aby we wnetrzu skrzynki 15 przyrzadu panowalo rzeczywiste cisnienie statyczne atmosfery, skrzynka jest zaopatrzona w o- twór gwintowany 108 (fig. 2), do którego moze byc przylaczona rurka prowadzaca do rury (nie wskazanej na rysunku) przymo¬ cowanej do skrzydla samolotu.Do opisanego powyzej i przedstawione¬ go na rysunku przykladu wykonania moz¬ na oczywiscie wprowadzic rózne zmiany.Na przyklad, narzad wskaznikowy 102 i podzialki 72 i 73 wskazówek moga byc wy- cechowane w innych jednostkach, zaleznie od rodzaju przyrzadu, w którym wynalazek znajduje zastosowanie. PL