Wobec coraz wiekszego rozwoju me¬ tody zamrazania dla wielkich glebokosci szybu wystepuje coraz wiecej pilna po¬ trzeba, aby z mozliwie najwieksza do¬ kladnoscia ustalic wzajemne polozenie zamrazanych otworów wiertniczych, po¬ niewaz juz nieznaczne bledy przy po¬ miarze wielkich glebokosci szybów wy¬ woluja wielkie niedokladnosci, w poró¬ wnaniu z rzeczywistoscia. Wielka tez role pod wzgledem dokladnosci odgry¬ wa pózniejsze przeniesienie na rysunek rezultatów oddzielnych pomiarów, w tym celu, aby wykreslic calkowity przebieg pojedynczych zamrazanych otworów wier¬ tniczych. Bledy, powstale przy tych wy¬ kresach, zmniejszaja naturalnie tembar- dziej dokladnosc ostatecznych rezulta¬ tów, nie mówiac o tern, ze wykonanie prac rysunkowych i rachunkowych przed¬ stawia znaczna strate czasu. Urzadzenie wiec, zupelnie wykluczajace potrzebe wykonywania pracy rachunkowej i wy¬ magajace jedynie wykonania latwego rysunku, stanowi znaczny postep w od¬ nosnej dziedzinie. Urzadzenie, bedace przedmiotem niniejszego wynalazku, czy¬ ni zadosc tym wymaganiom. Zasadniczy sposób wykonywania pracy polega na tern, ze zboczenia od pionu otrzymuje sie rozlozone na skladowe i rozklad ten odbywa sie wedlug systemu osi, zawsze pozostajacego w tym samym polozeniu wzgledem stron swiata. Podany powy¬ zej sposób jest juz wprawdzie znanym, ale przytem nie zwracano dotychczas uwagi na przekrecanie sie przyrzadów wewnatrz otworu wiertniczego i wogóle nie liczono sie dostatecznie z warunka¬ mi praktycznymi.Dla przeprowadzenia podanego po¬ wyzej sposobu wykonania pracy nowy przyrzad skonstruowany jest w ten spo¬ sób, ze w skrzynce, która opuszcza sie do otworu wiertniczego, umieszczone jest pudlo, w którym sie rejestruja wspo¬ mniane wyzej zboczenia i które, przy przekrecaniach sie skrzynki zewnetrzne!*. %)farecibrsie ^e s|vej strony w przeciw¬ nym kicrUnku' w*rozmiarze, odpowiada¬ jacym kazdo fazowemu przekreceniu. Aby osiagnac to odkrecanie sie powrotne, mozna zastosowac naprzyklad taki przy¬ rzad do odkrecania sie, który, kierowa¬ ny za pomoca kompasa wirowego, po¬ wodowac bedzie, ze pudlo wewnetrzne zachowa stale swoje polozenie wzgle¬ dem kierunku swiata. Podobne przy¬ rzady do odkrecania sie powrotnego w polaczeniu z kompasami wirowemi sa jako takie juz znane w zeglarstwie. Sam przyrzad do rejestrowania moze sie skladac z powodzeniem z dwóch draz¬ ków rejestrujacych, kolyszacych sie w plaszczyznach, lezacych pod katem prostym jedna do drugiej, które to draz¬ ki robia swe notowanie na tasmie reje¬ strujacej, umieszczonej ruchomo w* po¬ lozeniu równoleglem do osi podluznej przyrzadu.-' Na rysunku przedstawiony jest ten przyrzad w jednej z form wykonania, przyczem figury 1 i 2 daja przeciecie jego podluzne wzglednie poprzeczne.Przeciecie poprzeczne na fig. 2 przed¬ stawione jest w kierunku A—B figury 1.Wnetrze przyrzadu zaopatrzone jest w dwa wahadla i, 1 osadzone w pudle rejestrujacym 7 za pomoca pierscieni Kardana, 2, 3, pudlo zas, ze swej strony, za pomoca pionowych czopów 6 i 6 spoczywa w tarczach, polaczonych sta¬ le ze skrzynka zewnetrzna 12. Pudlo wiec wewnetrzne i skrzynka zewnetrzna moga przekrecac sie jedna wzgledem drugiej. Do zewnetrznych pierscieni Kardana przymocowane sa dzwignie pi¬ szace 4, które moga wykonywac noto¬ wania na tasmach papierowych, tas¬ my te, za posrednictwem krazków na¬ prezajacych 8 i 9, wzglednie krazków nawijajacych 10 i 11, moga by.c wpro¬ wadzone w ruch w kierunku osi podlu¬ znej przyrzadu. Ramiona piszace dzwi¬ gni 4 kolysza sie pionowo jedno wzgle¬ dem drugiego, wzglednie pionowo do plaszczyzny rysunku. Wahadla maja gló¬ wnie za zadanie utrzymywac ramiona piszace w polozeniu srodkowem przy wystapieniu pochylen przyrzadu. Sa one w tym celu osadzone w wewnetrznym pierscieniu Kardana S w taki sposób, ze musza jednobieznie wykonywac drgania ramion piszacych. Gdy wiec nastapi na¬ chylenie sie przyrzadu naprzyklad w pla¬ szczyznie papieru, to w nachyleniu tern przyjmuje równiez udzial górny pier¬ scien 5, a z nim razem, przymocowane do niego, ramie piszace. Odnosny oló¬ wek zachowuje swoje polozenie na tas¬ mie rejestrujacej. Dolny system Karda¬ na zachowuje wszakze swoje poziome polozenie, poniewaz nachylenie odbywa sie okolo czopów pierscienia £, naste¬ puje wiec wówczas przesuniecie sie wzgledne pomiedzy dolna tasma reje¬ strujaca i ramieniem piszacem, które to przesuniecie wyciska sie na tasmie jako kreska. Przy nachyleniu pionowem do powyzej opisanego pozostaje, naod- wrót, dolne ramie piszace nieruchomem wzgledem tasmy, podczas kiedy ramie górne wykonywa ruch wzgledny. Ponie¬ waz wiec kazde dowolne nachylenie przyrzadu mozna sobie wyobrazic, jako rozlozone na dwie, stojace wzajemnie pod katem prostym, skladowe, to, odpo¬ wiednio do tego, notuja sie nachylenia na tasmie w formie tych skladowych.Poniewaz jednak skrzynka zewnetrz¬ na 12 przyrzadu moze ulec przekrece¬ niu sie przy opuszczaniu do otworuwiertniczego, to wówczas otrzymane skla¬ dowe nie odnosilyby sie do tego sa¬ mego systemu osi i nalezaloby wprowa¬ dzic do rachunku kazdorazowy kat skre¬ cenia. Tego utrudnienia unika sie przez zastosowanie przyrzadu do odkrecania powrotnego, za pomocac którego pudlo rejestrujace 7 odkreca sie z powrotem stosownie do kazdorazowego przekrece¬ nia sie skrzynki zewnetrznej 12, wzgle¬ dnie nie wychodzi ze swego polozenia poczatkowego. Przyrzad ten, sam przez sie znany, skonstruowany jest naprzy- klad w nastepujacy sposób: 20 jest skrzynka kompasa wirowego, którego os zatrzymuje zawsze kierunek Pólnoc-Poludnie, wzglednie ma dazenie do przyjecia tego kierunku przy kolysa- saniu sie. Na skrzynce wirówki umie¬ szczony jest pret, niosacy na swym górnym koncu sprezyne spiralna 21, która jest zaopatrzona na swym wolnym koncu w kule stykowa 13. Polozenie preta ze sprezyna i z kula jest zatem okreslone przez polozenie osi wirówki i stanowi w ten sposób pewnego rodzaju polozenie normalne, które wyznacza sy¬ stem osi calego przyrzadu odnosnie do kierunku swiata. Kula 13 waha sie po¬ miedzy dwiema czesciami stykowemi 14 fis:. 2, które umocowane sa na wewne- OJ co trznym obwodzie pochwy cylindrycznej osadzonej ze swej strony ruchomo, przy wlaczeniu kul, na tarczy, pola¬ czonej stale ze skrzynka zewnetrzna 12.Pochwa zaopatrzona jest na zewnetrz¬ nym obwodzie swego konca górnego w wieniec zebaty pracujacy wspólnie z ze¬ bnikiem, który sie znajdujenadolnymkon- cu walu 17. Na tym wab* umieszczone jest oprócz tego kolo zebate wiencowe, wpro¬ wadzane w ruch, przez wlaczenie przystaw¬ ki, za pomoca motoru 15. Wal i7posiada wreszcie na swym górnym koncu jeszcze i zebnik 18 (fig. 1), który zachwytuje kolo zebate 19} umocowane stale na czopie 5 i wykonujace wskutek tego równoczesnie obroty pudla rejestrujacego. Wal 17 osa¬ dzonyjest swym górnym koncem natarczy polaczonej na stale ze skrzynka 12..Jezeli zatem skrzynka zewnetrzna 12 wykonuje obrót osiowy, to w obro¬ cie tym przyjmuja udzial wszystkie cze¬ sci przyrzadu, nie wylaczajac pudla we¬ wnetrznego 7, poniewaz to ostatnie sprzagniete jest za pomoca tarczy i zebnika 78 ze skrzynka zewnetrzna 12.Jedynie os kompasa wirowego 20 zacho¬ wuje, dzieki swej sile kierowniczej, swo¬ je uprzednie polozenie niezmiennie. Ku¬ la stykowa 13 pozostaje zatem nierucho¬ ma, podczas gdy prawa lub lewa czesc stykowa 14, zaleznie od kierunku prze¬ krecenia sie, wchodzi w stycznosc z ku¬ la 13 i tym sposobem zamyka obieg pra¬ du, wprowadzajacego w ruch obrotowy^ w jednym lub drugim kierunku, motor zwrotny 15. Motor przenosi swój ruch obrotowy ua wal 17 za pomoca zebnika i kola zebatego wiencowego, a wal ten wprowadza znowu z jednej strony w ruch obrotowy, przy pomocy zebnika 18, kolo zebate 19, a z niem zarazenia sprzagniete z tymze, pudlo rejestrujace 7, z drugiej zas strony dolny koniec tego walu 17 obraca jednoczesnie tar¬ cze przy pomocy zebnika. Ten ostat¬ ni ruch obrotowy trwa tak dlugo do¬ póki nie zostanie przerwany styk po¬ miedzy czesciami 13 i 14, t. j. dopóki pudlo rejestrujace nie zajmie ponownie swego poczatkowego polozenia w sto¬ sunku do osi wirówki 20. Powyzej opi¬ sana gra odbywa sie przy kazdem prze¬ kreceniu sie skrzynki zewnetrznej 12.W ciagu zatem calego czasu, gdy trwa dzialanie niniejszego przyrzadu, wyste¬ puje na jaw to zjawisko, ze wirówka i prz}n~zad do odkrecania powrotnego wprowadzaja pudlo rejestrujace z po¬ wrotem do polozenia poczatkowego za kazdym razem, gdy skrzynka zewnetrz- — 3 —na dozna jakiego przekrecenia w swem polozeniu. W ten sposób wszystkie zbo¬ czenia od pionu mozna wymierzyc po ich dwóch skladowych, we wzajemnym sto¬ sunku pionowych, których kierunek po¬ zostaje niezmiennym w stosunku do kierunku swiata.Za pomoca dodawania pojedynczych wartosci skladowych, dajacego w pewnej skali bezposredni obraz kazdorazowych zboczen odnosnie pewnego stalego sy¬ stemu osi, mozna zatem w najprostszy sposób wyznaczyc wielkosc i kierunek calkowitego przebiegu otworu wiertni¬ czego. Wynalazek niniejszy moze byc naturalnie zastosowany i do innych ce¬ lów, niz do mierzenia zboczen otworów wiertniczych, a wiec naprzyklad równiez do pionowania szybów. PL