, Wynalazek niniejszy sluzy ck ulepsze¬ nia samoczynnego urzadzenia sterownicze¬ go' do stajtków powietrznych, uzupelniaja¬ cego czynnosci pilota-czlowieka. Przed¬ miotem wynalazku jest tegoi rodzaju urza¬ dzenie sterownicze, które jest nie tylko w stanie: utrzymywac niezmienny kierunek lotu samolotu zgodnie ze z góry wyznaczo¬ nym kursem wedlug busoli oraz stabilizo¬ wac samolot podczas lotu, lecz takze be¬ dzie ono samoczynnie rozrzadzalo pod kontrola odleglej stacji radiowej lotem sa¬ molotu i kierowalo go ku z góry ustalonej nadawczej stacji radiowej lub wzdluz fali radiowej o pewnym ustalonym kierunku, oraz bedzie powodowalo ladowanie samo¬ lotu na drodze tej fali radiowej lub tez be¬ dzie moglo byc rozrzadzane odrecznie przez pilota-czlowieka z dowolnego miej¬ sca samolotu lub innego statku powietrz¬ nego.W celu jasniejszego przedstawienia przedmiotu wynalazku jest on opisany po¬ nizej w zwiazku z, rysunkami, na których fig. 1 przedstawia schematycznie skojarze¬ nie ze soba poszczególnych czesci skladta- wych i przyrzadów samoczynnego urzadze¬ nia sterowniczego, wykonanego wedlug wy-nalazku niniejszego; fig, 2 — przekrój gór¬ nej czesci giroskopu kierunkowego, stano¬ wiacego czesc urzadzenia do wyrównywa-, nia odchylen od kursu (kierunku) lotu; fig. 3 — widok z góry glównego giroskopu kieL runkowego, dzialajacego jako urzadzenie do utrzymywania niezmiennosci kursu lotu; fig. 4 — widok z boku, czesciowo w prze¬ kroju tegoz giroskopu; fig. 5 — szczegól czesciowo w przekroju silnika powietrzne¬ go, sluzacego do zmiany kierunku lotu za pomoca giroskopu kiefupkowego; fig. 6 — przekrój pionowy radiowego wskaznika kierunku lotu stosowanego do zmiany kie¬ runku, nastawianego za pomoca giroskopu kierunkowego; fig. 7 — przekrój szczegó¬ lowy zaworu przekaznikowego, czyli prze¬ kaznika, rozrzadzanego za pomoca wskaz¬ nika radiowegoi i umieszczonego pomiedzy tym wskaznikiem a giroskopem kierunko¬ wym; fig. 8 — podobny przekrój przekaz¬ nika, umieszczonegoi pomiedzy wymienio¬ nym najpierw glównym giroskopem kierun¬ kowym a kierunkowa antena ramowa; fig. 9 — przekrój picnóWy glównegoi girotfkbpu kierunkowego w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny fig. 4; fig. 10 — szczegól róznicowego powietrznego urzadzenia kon¬ trolnego, skojarzonego z giroskopami; fig. 11 — ten sam szczegól przy innym poloze¬ niu czesci urzadzenia; fig. 12 — widok z gó¬ ry czesciowo w przekroju urzadzenia giro- skopowego tak zwanego „sztucznego hory¬ zontu"; fig. 13 — schemat pewnych rzeczy¬ wistych warunków lotu; fig. 14 — widok czolowy uchwytu rozrzadczego, wykonane¬ go wedlug wynalazku niniejszego i umie¬ szczonego np. przed pilotem na tablicy roz¬ dzielczej lub obok pilota; fig. 15 — widok tego uchwytu z boku; lig. 16 — przekrój mniej wiecej wzdluz linii XVI— XVI na fig. 15, a fig. 17 — przekrój mniej wie¬ cej wzdluz linii XVII — XVII na fig. 16.Wynalazek niniejszy moze byc zastoso¬ wany przy najrozmaitszego typu pilotach mechanicznych. Na rysunku przedstawiony jest on w zastosowaniu do mechanicznego pilota pneumatycznego, w którym trzy pla¬ szczyzny sterowe, to jest ster wysokosci 1 (fig. 1), lotki 2 oraz ster kierunkowy (pio¬ nowy) 3 sa sterowane za pomoca wiekszej liczby giroskopów, a mianowicie: sztuczne¬ go horyzontu czyli pionu giroskopowego 4 (fig. 1 i 12), nastawiajacego powierzchnie sterowe 1 i 2, oraz giroskopu kierunkowe¬ go, czyli innego wskaznika kierunkuj 5 (fig. li 9)* rozrzedzajacego ster l^erunkowy 3, Kontrola poszczególnych nastawien jest u- skuteezniana za pomoca giroskopów za po¬ srednictwem umieszczonych przeciwlegle do siebie wylotów kanalów powietrznych np. 6 i 7 w odniesieniu do giroskopu kie¬ runkowego (fig. 9, 10 i 11), które sa vwr roz¬ maitym stopniu przeslaniane lub odslania¬ ne za pomoca pólkolistej plytki - zaslonki 8 umieszczonej na pierscieniu pionowym 9 giroskopu. Podobne wyloty 86, 86' oraz 87, 87' i plytki 88, 89 (fig. 12) sa umieszczone przy kazdej z osi poziomych 90 i 91 pionu giroskopowego 4. Róznica cisnien powie¬ trza w kazdym z tych przypadków wpra¬ wia w ruch za posrednictwem przekazni¬ ków 4', 5' 6' (fig. 1) oraz; przepon T, 8', 9' odpowiednio serwomotory pneumatyczne V, 2' i 3', nastawiajace odpowiednie po¬ wierzchnie sterowe 1, 2 i 3. Wzmiankowa¬ ne przekazniki sa rozrzadzane róznica na¬ cisku powietrza na powierzchnie przepon T, 8' i 9', przy czym w warunkach normal¬ nych powietrze jest odsysane lub dopro¬ wadzane do obydwóch stron przepon z jed¬ nakowa sila przez odpowiednia pare wy¬ lotów kanalów powietrznych.Najlepiej jest odteysac powietrze bez przerwy z urzadzenia za pomoca pompy prózniowej 10 (fig. 1) przez zawór reduk¬ cyjny 11, podczas gdy powietrze pod ci¬ snieniem dodatnim lub ujemnym jest do¬ prowadzane za pomoca pompy 12, najle¬ piej pompy prózniowej, która odsysa po¬ wietrze z oslon obu giroskopów 4 i 5 (fig« — 2 —1) oraz przekazników 4', 5', 6' za posred¬ nictwem przewodu 192.Jako uzupelnienie do wlasciwego sa¬ moczynnego pilota mechanicznego zastoso¬ wane jest urzadzenie (lub urzadzenia) ra¬ diowe, umozliwiajace utrzymywanie sie sa¬ molotu na wyznaczonym kursie w kierunku z góry obranej stacji nadawczej oraz lado¬ wanie na dowolnym z góry wyznaczonym lotnisku, wyposazonym w urzadzenie radio¬ we, rozrzadzajace ladowaniem.Wi tym celu samolot jest wyposazony, jak widac z rysunku, w nastawna antene ramowa 14 (fig. 1) lub antene kierunkowa, umocowana normalnie w kierunku od przedniej do tylnej czesci kadluba samolo¬ tu, lecz dajaca sie obracac na osi pionowej 15, oraz w antene 14', nie daja sie na¬ stawiac.Za pomoca anten 14 i 14* moze byc u- ruchomiany przy odpowiednim obwodzie odbiorczym 98 dowolnego typu radiowy wskaznik kierunku lub przyrzad 16 (fig. 1) wskazujacy kierunek do stacji ladowania, tak iz lotnik, obserwujac;ten przyrzad, mo¬ ze sam nastawic odpowiednio giroskop kie¬ runkowy, aby spowodowac lot samolotu na Wyznaczone miejsce. Takie przyrzady sa juz znane i zawieraja zwykle spolaryzowa¬ ny indykator, którego wskazania zmienia¬ ja sie w zaleznosci od przesuniecia fazowe¬ go sygnalów, otrzymywanych za pomoca tych dwóch anten, W pewnej mierze moga znalezc równiez zastosowanie kaski pod¬ sluchowe 16'.W celu powodowania lotu samolotu w kierunku odpowiedniej nadawczej stacji radiowej najlepiej jest jednak stosowac u^ rzadzenia samoczynne. W tym celu os 17 (fig. 6) wskazówki 18 przyrzadu 16 jest wyposazona, jak widac z rysunku, w tar¬ cze kciukowa 19, obracajaca sie w komo¬ rze 20, z której powietrze jest stale odsy¬ sane za pomoca dwóch rurek 21 i 22, przy¬ laczonych do kanalów 23 i 23', prowadza¬ cych do komory 20, Zwykle wyloty wzmian¬ kowanych kanalów sa jedfnakowo przeslo¬ niete wymieniona poprzednio tarcza kciu¬ kowa 19. Jezeli jednak tarcza ta zostanie nieco przekrecona w jedna strone, to jeden z tych wylotów zostaje przesloniety w wiekszym stopniu niz drugi, wskutek czego w rurkach tych powstaje opózniony prze¬ plyw powietrza, przy czym powietrze at¬ mosferyczne doplywa przez maly otworek 24. Róznica cisnien powietrza we wzmian¬ kowanych rurkach zostaje przekazana za¬ worowi przekaznikowemu 25, uwidocznio¬ nemu szczególowo na fig. 7, z którego po¬ wietrze jest usuwane za pomoca pompy 10 (fig. 1) przez rurke 191. Cisnienie powie¬ trza, panujace w rurkach 21 i 22, dziala na przeciwlegle sobie powierzchnie robocze tloka ldb gietkiej przepony 26, która dzie¬ li na dwie komory wnetrze oslony 27. Po¬ wietrze jest nieprzerwanie usuwane z obu stron przepony przez otwory 28 i 28' po¬ laczone ze wspólna rurka odplywowa 191, przylaczona do pompy 10. Gdy cisnienie w rurkach 21 i 22 jest rózne, to przepona przesuwa sie w prawo lub w lewo, przesu¬ wajac pret 29, przymocowany do niej i przestawia suwak 30 w oslonie suwakowej 31. Przepona powyzsza jest normalnie u- trzymywana w jej polozeniu srodkowym za pomoca sprezyny 32. Suwak 30 normal¬ nie przeslania jednakowo otwory 33 i 34, polaczone z, rurami 35 i 36, prowadzacymi do giroskopiu kierunkowego 5. Poniewaz powietrze jest stale usuwane za pomoca pompy 10 z oslony tego giroskopu, wiec po¬ wietrze bedzie przeplywalo pod cisnieniem atmosferycznym przez otwór 37 oslony 31 suwaka, a nastepnie bedzie dzielilo sie w pewnym stosunku pomiedzy rury 35 i 36, przy czym ilosc powietrza, przeplywa¬ jacego przez kazda z rur, bedzie zmie¬ niala sie w zaleznosci od polozenia su¬ waka.Powietrze, doplywajace ze wzmianko¬ wanych rur 35 i 36, uruchomia nawrotny serwomotor 40, umieszczony w ostanie g}- — 3 —roskopu kierunkowego. Wzmiankowany serwomotor jest przedstawiony na rysun¬ ku w postaci pary zaopatrzonych we wre¬ by tarcz czyli wirników turbinowych 40, 41 ffig. 1 i 5), wyposazonych w zeby lub lo¬ patki zwrócone powierzchniami roboczymi w kierunkach wzajemnie odwrotnych. Jed¬ na z rur 35 doprowadza powietrze do dy¬ szy 42 w celu napedu wirnika 40 w jednym kierunku, podczas gdy druga rura 36 do¬ prowadza powietrze do dyszy 42* w celu napedu wirnika 41 w kierunku odwrotnym do kierunku obrotu wirnika 40. Oba wirni¬ ki sa osadzone na wspólnym wale 43, któ¬ ry jest nieruchomy, jezeli z dysz 42 wzglednie 42* wyplywaja strumienie po¬ wietrza jednakowej sily; natomiast obraca sie w kierunku, zaleznym od tego, z której dyszy wyplywa silniejszy strumien powie¬ trza. Ruch obrotowy tego walu 43 wyzy- skuje sie w celu zmiany kierunku lotu za pomoca giroskopu przez zmiane polozenia tarczy kciukowej 19 opisanego przyrzadu kontrolnego 16 wzgledem giroskopu, co da¬ je sie uskutecznic z latwoscia przez zmia¬ ne sprzezenia steru z giroskopem, miano¬ wicie za pomoca przekladni róznicowej 50 umieszczonej w mechanizmie laczacym ster z giroskopem. W tym celu wal 4 (fig. 1, 3 — 5) napedza, jak przedstawiono na ry- suinku, dwustopniowa przekladnie reduk¬ cyjna 44, 45 zsu posrednictwem kólka zeba¬ tego 46, przy czym ostatnie kolo wzmian¬ kowanej przekladni jest osadzone na wale 47 (fig. 1, 3, 4, 9) obracajacym slimak 48.Slimak ten obraca slimacznice 49 tworzaca jedba skladowa przekladni róznicowej 50.Druga czesc skladowa przekladni róznico¬ wej jest obracana walem 51 za pomoca sli¬ maka 52 i slimacznicy 193, która laczy przekladnie z serwomotorem 3* steru kie¬ runkowego 3 zal posrednictwem bebna lino¬ wego 53, polaczonego linami 54 z serwo¬ motorem. Trzecia czesc skladowa prze¬ kladni róznicowej napedza duze kolo ze¬ bate 55 (fig. 9), które obraca kolo zebate 56, umieszczone u góry giroskopu kierun¬ kowego. Do wzmiankowanego kola zebate¬ go 56 przymocowana jest tuleja 57, na któ¬ rej osadzone sa narzady, zawierajace wzmiankowane powyzej kanaly 6 i 7, i któ¬ ra wspóldziala z plytka-zaslonka 8 umie¬ szczona na pierscieniu pionowym 9 giro¬ skopu kierunkowego w celu nastawiania steru kierunkowego za posrednictwem ser- womotoru. Z powyzszego wyplywa, ze zmiana kierunku (nastawienia) anteny ra¬ mowej uwidoczniona wskazówka 18 wskaz¬ nika 16 bedzie wywolywala zmiane w sprzezeniu giroskopu ze wzmiankowanym mechanizmem przenoszacym ruch w celu spowodowania zmiany kierunku lotu sa¬ molotu.W celu powodowania opuszczania sie samolotu lub samoczynnego ladowania sa¬ molotu na lotnisku, zastosowany jest na sa¬ molocie odbiornik radiowy 60 (fig. 1), za¬ silany antena do ladowania 190, przezna¬ czona do lowienia pochylych kierunko¬ wych fal nosnych nadawanych przez stacje ladowania i mogaca rozrzadzac równiez przyrzad wskaznikowy 61, wskazujacy „gó¬ re" i „dól" w sposób znany. Wzmiankowa¬ ny przyrzad wskaznikowy moze byc rów¬ niez wyposazony w przyrzad kontrolny, podobny do przyrzadu 16 (fig. 6), w celu regulowania nastawienia dysz pionu giro- skopowegO' wzgledem osi poprzecznej za posrednictwem przekaznika 25* w sposób, podobny do opisanego w zwiazku z regulo¬ waniem dzialania giroskopu kierunkowego za pomoca radiowego przyrzadu wskazni¬ kowego 16.Wirniki 40* i 41* (fig, 1 i 12), podobne do wirników 40 i 41, moga byc zastosowa¬ ne do napedu walu 47' i obracania jednej czesci skladowej przekladni róznicowej 50', podczas gdy mechanizm przenoszacy jest poruszany za pomoca bebna 53* i wa¬ lu 52', a trzecia czesc przekladni róznico¬ wej obraca duze kolo zebate 56*. W zwiaz¬ ku z tym odbiornik „ladowania" bedzie po- — 4 —woidowal podnoszenie sie lub Opuszczanie sie samolotu w zaleznosci od otrzymywa¬ nych sygnalów radiowych, zmieniajac sprzezenie giroskopu ze sterami, rozrzadza¬ nymi za pomoca tego giroskopu. Najlepiej jesit stosowac wielostopniowa przekladnie redukcyjna pomiedzy wirnikami turbinowy¬ mi i narzadami kontrolnymi 86, 86*, jak u- widoczniono na fig. 3, aby zmiany kursu (kierunku lotu) odbywaly sie powoli i ma¬ le momenty obrotowe wirników byly odpo¬ wiednio powtarzane.Opisane powyzej urzadzenie bedzie dzialalo zadowalajaco i doprowadzi samo¬ lot lub inny statek powietrzny doi wyzna¬ czonego z góry miejsca, jednak droga, ja¬ ka odbywa przy tym samolot, gdy wieje wiatr boczny, bedzie dluzsza od tej, gdyby samolot lecial ku zwyklej radiowej stacji nadawczej, wzdluz kierunkowej fali radio¬ wej. Warunki takiego lotu sa przedstawio¬ ne na fig. 13, na której T oznacza stacje, wysylajaca sygnaly, A — samolot, a W — wiatr boczny. Aby spowodowac lot samo¬ lotu wprost ku jego miejscu przeznaczenia po najkrótszej drodze niezaleznie od dzia¬ lania! wiatru bocznego, zastosowany jest dodatkowy giroskop kierunkowy 13 (fig. 1 i 2), czyli giroskop, wyrównywajacy odchy¬ lenia od kierunku lotu, który nastawia an¬ tene ramowa wciaz takf iz samolot leci pro¬ sta droga C do miejsca przeznacze¬ nia.W giroskopie 13 w odróznieniu od glównego giroskopu kierunkowego, oslona zewnetrzna 65 jest osadzona obrotowo w górnym i dolnym lozysku prowadniczym 66 i 67 (fig. 112), przy czym zastosowany jest mechanizm, obracajacy te oslone od¬ powiednio do przekrecania sie anteny 14 samolotu, a jednoczesnie obracajacy te an¬ tene, dopóki wzmiankowana oslona nie znajduje sie w polozeniu wlasciwym wzgle¬ dem wzmiankowanego giroskopu dodatko¬ wego. Linie przerywane 68, laczace wal 15 z walkiem 69, tworzacym górne lozysko o- slotly 65, przedstawiaja pednie, sprzegaja¬ ca antene ramowa z la oslona.Wzmiankowana oslona posiada kanaly powietrzne 70 i 71 (fig. 2), podobne do o- pisanych poprzednio, a giroskop "jest wy¬ posazony w pólkolista plytke-zaslonke 72, równiez podobna do opisanej powyzej. Gdy wzmiankowana oslona i giroskop zajmuja swe polozenie normalne, wspólsrodkowe wzgledem siebie, to powietrze jest usuwa¬ ne z jednakowa sila przez rurki 70' i 7V (fig. 1, 2 i 8), przylaczone do wzmianko¬ wanych powyzej otworów, wskutek nie¬ przerwanego wypompowywania powietrza z oslony giroskopu, lecz równowaga ta zostaje zaklócona, skoro tylko oslona prze¬ kreci sie nieco wzgledem samego girosko¬ pu, co jest powodowane przede wszystkim odchyleniem sie samolotu od lotu wzdluz linii prostej. Powstajaca róznica cisnien powietrza dziala na przeciwlegle sobie po¬ wierzchnie przepony 73, umieszczonej w oslonie 74, zaopatrzonej w male otworki po kazdej stronie przepony, umozliwiajace odplyw powietrza przez rurke 19f, tak iz przepona bedzie wyginala sie w jedna lub druga strone w zaleznosci od tego, w która strone oslona przekreca sie wzgledem gi¬ roskopu. Ruch przepony powoduje zetknie¬ cie sie kontaktu ruchomego 100 z jednym z kontaktów 75, 76 w celu uruchomienia serwomotoru 77, który obraca antene ra¬ mowa 14 za pomoca przekladni slimako¬ wej 78 w kierunku odwrotnym do kierunku, W którym skreca samolot, i z takaz sila, poniewaz serwomotor przywraca synchro- nizm oslony giroskopu z samym girosko- pem. Wskutek tego w pewnym miejscu po¬ miedzy polozeniami A i A' samolotu (fig. 13) osiagniety zostaje wkrótce stan (po u- staleniu sie pewnego wlasciwego kata od¬ chylenia X), przy którym kurs samolotu jest juz wyprostowany, poniewaz we wszel¬ kich innych warunkach samolot bedzie ob¬ racal sie w dalszym ciagu. Dzieki temu sa¬ molot bedzie lecial ku miejscu przeznacze- — 5 -nk po linii prostej C, podczas gdy w in¬ nych warunkach lecialby wzdluz linii krzy¬ wej D.Na fig. 13 stan rzeczywisty podczas lo¬ tu zostal uwidoczniony w nieco przesadzo¬ nej skali w celu nadania rysunkowi wiek¬ szej jasnosci, A wiec odleglosc A — A\ na której kurs samolotu wyprostowuje sie, jest w rzeczywistosci znacznie mniejsza w porównaniu z dlugoscia odcinka C, ponie¬ waz urzadzenie wedlug wynalazku bardzo szybko ustala wlasciwy kat odchylenia, tak iz odcinek C bedzie prawie równolegly do A — A', podczas gdy samolot A" na kursie D bedzie znajdowal sie o cale mile na wschód od kursu C.Powracajac ponownie do fig. 1, nalezy zaznaczyc, iz z figury tej wynika, ze zmia¬ na kursu lotu lub jego wysokosc moze byc dokonyyrana recznie za pomoca galek 117, 118* 119, w które wyposazone sa giroskopy i które uruchomiaja odpowiednie przeklad¬ nie róznicowe 50, 50', 50" w celu zmiany polozenia plytek-zaslonek 8, 89 i 88 wzgle¬ dem giroskopów, przy czym przekladnie powyzsze sa wykonane tak, ze mechaniz¬ my, nastawiajace stery, moga byc urucho¬ miane za posrednictwem walów 127, 128 i 129, Zastosowanie tego urzadzenia posiada jednak pewne granice, poniewaz pilot giro- skopowy znajduje sie czesto dosc daleko od siedzenia dla lotnika, tak iz jezeli lot¬ nik zyczy sobie manewrowac samolotem o- sobiscie, to albo bedzie musial opuscic swe miejsce, albo tez wylaczyc calkowicie pilo¬ ta giroskopowego i powrócic do wylacznie recznego nastawiania kursu samolotu lub wysokosci jego lotu.Wobec tego wedlug jednej z postaci wykonania wynalazku urzadzenie powyzsze moze byc zaopatrzone w raczke 136 (fig. 1, 14 — 17), która moze byc umieszczona bezposrednio obok siedzenia dla pilota czy¬ li daleko od mechanizmu „pilota" girosko¬ powego i za pomoca której lotnik moze kontrolowac kierunek lotu oraz jego wyso¬ kosc z takaz latwoscia, z jaka moze tego dokonywac za pomoca zwyklego rozrzadu recznego. Kazdy z zespolów wirników tur¬ binowych 40, 41; 40', 41'; 40", 41" }est roz¬ rzadzany za pomoca wzmiankowanej racz¬ ki 136. Raczka ta jest umocowana nai wal¬ ku 137 przesunietym przez niewielka skrzynke 138, która moze byc zamknieta ze wszystkich stron z wyjatkiem otworu 139 (fig. 16 i 17) zaslonietego siatka. Wewnatrz tej skrzynki umieszczone sa trzy pary za¬ worów 140, 140'; 141, 141' oraz 142, 142', umieszczone naprzeciw siebie. Kazdy za¬ wór posiada kanalik podluzny 143 oraz kanalik poprzeczny 144. Wydrazony tlo¬ czek 145, czyli suwak, jest osadzony prze¬ suwnie, jak widac z rysunku, we wzmian¬ kowanym kanaliku podluznym i jest w wa¬ runkach normalnych wyciskany na ze¬ wnatrz za pomoca sprezynki 146 tak, ii o- piera sie na powierzchni oporowej .177, przy czym wzmiankowana sprezynka opie¬ ra sie swym zewnetrznym koncem o wkret¬ ke 147, a koncem wewnetrznym — na po¬ wierzchni czolowej 148 tloczka. Gdy tlocz¬ ki te znajduja sie w polozeniu, uwidocznio¬ nym na fig. 16 i 17, obie czesci boczne ka¬ nalika 144 sa odlaczone od siebie. Jedna czesc boczna kanalika tego jest otwarta, jak widac z rysunku, do wnetrza oslony 138, a druga czesc kanalika jest polaczona z rurka, która jest z kolei przylaczona do odpowiedniej dyszy odpowiedniego zespo¬ lu wirników turbinowych pilota giroskopo¬ wego. Najlepiej jest jezeli przesuniete do góry suwaki 142 i 142' rozrzadzaja plytka- zaslonka 88 (fig. 1 i 12), która reguluje na¬ stawienie steru wysokosci 1, podczas gdy przesuniete w bok suwaki 141, 141' rozrza¬ dzaja plytka-zaslonka 89, kontrolujaca na¬ stawienie lotek 2, a trzecia para suwaków 140, 140' rozrzadza plytka-zaslonka 8 kon¬ trolujaca nastawienie steru kierunkowego 3. W tym przypadku rurki 149 i 149', przy laczone dbi suwaków 142, 142', prowadza powietrze z oslony 138 do odpowiednich — € —dysz wirników turbinowych 40', 4T; rwki 150, 150' prowadza ód' suwaków 141, J41' do dysz winiików turbinowych 40", 41", podczas gdy rurki 151, 151' prowadza od suwaków 140, 140' do dysz wirników tur¬ binowych 40, 41.Jak widac z rysunku (fig. 15), walek 137 raczki (guzika) 136 jest osadzony w oslonie 138 pokretnie we wszystkich kie¬ runkach, poniewaz jest zaklinowany w ku¬ li 152, przez która walek ten przechodzi na wylot i która jest osadzona obrotowo w lozysku kulistym, utworzonym pomiedzy wystepem wewnetrznym 153 oslony i pa¬ newka 154. Wzmiankowany walek nie tylko moze byc pokrecany i przechylany w do¬ wolnym kierunku wraz z kula, tworzaca srodek obrotu, lecz moze byc przesuwany w prawo lub w lewo (fig. 17), oraz; moze byc obracany dookola jego osi podluznej, przy czym kula obraca sie wraz z walkiem.Jak to przedstawiono na rysunku, w pobli¬ zu dolnego konca walka przymocowana jest do niego tulejka 155, posiadajaca ko¬ niec, uksztaltowany na podobienstwo' kuli, do której docisniete sa za pomoca sprezy¬ nek 146 powierzchnie czolowe czterech tloczków (suwaków) 148 zaworów 141,141', 142, 142'. Wskutek tego jezeli guzik zosta¬ nie przesuniety do góry lub w dól w pla¬ szczyznie rysunku ((fig. 17), to jeden z tloczków 142, 142' zostanie popchniety ku wewnatrz oslony tego zaworu. Poniewaz powietrze zasysane jest nieprzerwanie z o- slon giroskopów, przez co obniza sie cisnie¬ nie, panujace w kazdfej dyszy, wiec otwo¬ rzenie jednego z powyzszych zaworów u- mozliwi wplywanie powietrza do rurki, przylaczonej do tego zaworu, i wyplyw tego powietrza przez odpowiednia dysze w celu napedu turbinki powietrznej w odpowied¬ nim kierunku. Podobnie, jezeli guzik 136 zostanie przesuniety w kierunku odwrot¬ nym do poprzedniego, to umozliwiony zo¬ stanie przeplyw powietrza przez druga rur¬ ke 149' w celu napedu turbinki powietrz¬ nej w odwrotnym kierunku. Jest równiez rzecza jasna, ze przesuniecie guzika 136 w prawo lub w lewo (fig. 14 i 16) spowoduje przesuniecie sie tloczków 141, 141' w celu uruchomienia wirnika 40" lub 41" i prze^ stawienia lotek.Aby mozna bylo wprawic w ruch wir¬ niki 40, 41 giroskopu kierunkowego, kula 152 jest wyposazona, jak uwidoczniono na rysunku, w wystajacy ku dolowi lrzpienfck z glowica kulista 156, która miesci sie po¬ miedzy skierowanymi ku sobie powierzch¬ niami czolowymi 148 tloczków zaworów 140, 140' (fig. 16). Wskutek tego, jezeli gu¬ zik 136 zostanie uchwycony i pokrecony tak, aby walek 137 obrócil sie dokola swej osi podluznej, to jeden z tych zaworów zo¬ stanie otworzony tak, aby silnik powietrz¬ ny 140 zostal uruchomiony w pozadanym kierunku w celu spowodowania odchylenia sie samolotu od obecnego kierunku w pra¬ wo lub w lewo, w zaleznosci od kierunku obrotu guzika 136. Jak to uwidoczniono na fig. 14, guzik (raczka) 136 moze byc zaopatrzony w znaki, wskazujace kierunek ruchu, jaki miusi byc nadany guzikowi w celu spowodowania zwrotu w prawo lub w lewo, do góry lub w dól, albo tez obró¬ cenia dookola osi w prawo lub w lewo. Je¬ zeli guzik ten nie jest uzywany, to moze byc zaryglowany w nadanym mu poloze¬ niu przez popchniecie go do wewnatrz, wskutek czego zaopatrzony w przeciecie koniec 158 walka 137 wsuwa sie w wydra¬ zenie 159 dna oslony 138, a precik 160, znajdujacy sie w tym wydrazeniu, wsuwa sie do przeciecia konca 158. Jest rzecza jasna, ze w tym polozeniu guzik nie moze byc ani odchylany w zadnym z kierunków, ani tez obracany dookola jego osi. Do sprezystego przytrzymywania guzika w kazdym z jego polozen roboczych moze byc zastosowana kulka 178, dociskana sprezynka i wsuwajaca sie w plytkie wgle¬ bienia 179 walka 137.Najlepiej jest umiescic galke (raczke) — 7 —136 obok siedzenia _ dla pilota w polozeniu pionowym, w tym przypadku fig. 14 przed¬ stawialaby widok guzika % góry. W tym po¬ lozeniu guzik ten jest poruszany zupelnie podobnie do recznej dzwigni rozrzadczej, przy czym guzik jest przesuwany naprzód lub w tyl w celu spowodowania wznosze¬ nia sie lub opuszczania sie samolotu, a w prawo oraz w lewo — w celu przechyle¬ nia w prawo lub w lewo. W tymze poloze¬ niu zuzik jest obracany dookola jego osi w takim kierunku, w jakim ma skrecic samo¬ lot, tak ze wszystkie ruchy guzika odbywa¬ ja sie w kierunku zgodnym z zamierzona zmiana kierunku lotu lub Jego wysokosci. PL