Znane sa na statkach powietrznych u- rzadzenia pradnic, wytwarzajacych prad staly lub zmienny i napedzanych silnikiem, poruszajacym te statki. W przypadku u- nieruchomienia tego silnika doplyw pradu, stosowanego do róznych celów, jak np. do telegrafu bez drutu, oswietlenia itd. zosta¬ je przerwany.Dla zapobiegania przerwie pradu prze¬ widziane sa na statkach powietrznych urza¬ dzenia pomocnicze, skladajace sie z ogniw akumulatorów elektrycznych, jednak urza¬ dzenia te wymagaja przetwarzania pradu stalego o niskim napieciu na prad zmienny wysokiego napiecia, stosowanego do tele¬ grafu bez drutu. Urzadzenie takie zajmuje duzo miejsca, jest ciezkie i czas jego dzia¬ lania jest ograniczony. Znane sa równiez na statkach powietrznych urzadzenia po¬ mocnicze niezalezne, skladajace sie z sil¬ nika spalinowego, napedzajacego pradni¬ ce zapasowa, jak równiez w przypadku, kiedy w celu rozruszania glównego silnika zaopatrzony on jest w maly silnik spalino¬ wy, znane jest stosowanie tego malego sil¬ nika do napedzania pradnicy* We wszystkich tych przypadkach moze sie zdarzyc przerwa w doplywie pradu, a w ostatnich dwóch przypadkach konieczne jest reczne rozruszanie silnika.Poza tym statki powietrzne zaopatrzo¬ ne sa w rózne urzadzenia poboczne, od których dzialania uzaleznione jest bezpie¬ czenstwo nawigacji lub których dzialaniejest niezbedne w przypadku unieruchomie¬ nia glównego silnika statku, jak np; pompy do wytwarzania niedopreznosci, pompy do cieczy, dzwigu itd.Wynalazek niniejszy ma na celu zabez¬ pieczenie stalego ruchu jednego lub kilku przyrzadów pobocznych na wypadek unie¬ ruchomienia silnika glównego, a zwlaszcza zapobiegania przerwom w wytwarzaniu pradu, niezbednego do róznych celów, bez uciekania sie do akumulatorów elektrycz¬ nych lub do urzadzen pomocniczych zapa¬ sowych, posilkujac sie glównie urzadzenia¬ mi przewaznie sprzegnietymi z glównym silnikiem statku powietrznego, a zatem sil¬ nikiem do rozruszania glównego silnika oraz pradnica bez zastosowania jeszcze jakie¬ gokolwiek urzadzenia.Wynalazek niniejszy polega glównie na osobliwym sprzegnieciu co najmniej trzech urzadzen, a mianowicie: silnika glównego, silnika pomocniczego oraz co najmniej jed¬ nego urzadzenia pobocznego, jak np. prad¬ nicy, pompy do wytwarzania niedoprezno¬ sci lub pompy do cieczy, dzwigu itd. Takie polaczenie ze soba tych urzadzen odznacza sie tym, ze urzadzenie poboczne jest pola¬ czone z glównym silnikiem statku prze¬ kladnia, za pomoca której jest poruszane przez ten silnik, i jest równiez polaczone z silnikiem pomocniczym, z kolei polaczonym z urzadzeniem, umozliwiajacym rozrusza¬ nie glównego silnika, inna przekladnia, u- mozliwiajaca rozruszanie silnika glównego za pomoca silnika pomocniczego.W przypadku, kiedy opisany powyzej zespól zawiera kilka urzadzen pobocznych, wszystkie te urzadzenia moga byc ustawio¬ ne szeregowo lub równolegle, jak równiez niektóre z nich moga byc umieszczone sze¬ regowo, a niektóre równolegle. We wszyst¬ kich tych przypadkach mozna zastosowac sprzegla, sprzegajace i rozprzegajace po¬ boczne urzadzenia pomocnicze zespolowo lub kazde z osobna.W kazdym badz razie korzystnie jest stosowac urzadzenia zapewniajace, w przy¬ padku unieruchomienia silnika glównego, wprawiajacego w ruch statek powietrzny, samoczynne rozruszanie silnika pomocni¬ czego, co stanowi równiez znamie wynalaz¬ ku, poslugujac sie w tym celu sila rozpedo- wa co najmniej jednego z urzadzen beda¬ cych przed chwila w ruchu, czyli silnika glównego i urzadzenia pobocznego.Poza tym ze wzgledu na koniecznosc obslugi telegrafu bez drutu korzystne jest wlaczenie w przekladnie, miedzy pradnica i dwoma silnikami, sprzegiel ciernych o zmiennym nacisku na powierzchnie cierna, sterowanych za pomoca urzadzenia o dzialaniu odsrodkowym, zapewniajacego stala jednakowa szybkosc obrotów prad¬ nicy niezaleznie od mozliwych wahan szyb¬ kosci obrotów glównego silnika napedzaja¬ cego.Mozna w tym celu stosowac wiele roz¬ wiazan konstrukcyjnych przedmiotu wyna¬ lazku. Na rysunku przedstawiono tytulem przykladu trzy rózne odmiany wykonania przedmiotu wynalazku przy zastosowaniu silnika pomocniczego do rozruszania silni¬ ka glównego, przy czym pradnica, nape¬ dzana bezposrednio silnikiem pomocni¬ czym, z kolei napedza inne urzadzenia po¬ boczne.Fig. 1 przedstawia widok schematyczny urzadzenia wedlug wynalazku; fig. 2 — przekrój w wiekszej skali wzdluz linii II — // na fig. 1; fig. 3 — przekrój wzdluz linii III — /// na fig. 2; fig. 4 —- przekrój wzdluz linii IV — IV na fig. 1; fig. 5 — przekrój wzdluz linii V — V na fig. 4; fig. 6 i 7 — widoki schematyczne dwóch innych odmian wykonania urzadzenia wedlug wynalazku; fig. 8 — widok odmiany sprzegla ciernego; fig. 9 — przekrój sprzegla ciernego, a fig. 10 — przekrój wzdluz linii X — X na fig. 9.Cyfra / oznaczono wal korbowy silnika glównego, cyfra 2 — pomocniczy silnik spalinowy; cyframi 3 i 3' — dwa urzadze- — 2 —nia poboczne z których jedno stanowi prad¬ nice 1 pradu stalego lub zmiennego, zas 3' — pompe do wytwarzania niedopreznosci.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1 wal korbowy 1 polaczony jest z jednej strony z kolem zebatym 4, zazebiajacym sie z drugim kolem zebatym 5, osadzonym na wale 6 i zaopatrzonym w wolne kolo 7, które mozna zaklinowac na wale 6. Wal 6 polaczony jest ze sprzeglem ciernym 8 o dzialaniu sprzegajacym w zaleznosci od szybkosci obrotów pradnicy 3. Sprzeglo to sklada sie z bebna 9, polaczonego z wa¬ lem 6 i zaopatrzonego wewnatrz w szczeki hamulcowe w rodzaju szczek, stosowanych przy hamulcach. Szczeki te sa osadzone obrotowo na czopach 11, przymocowanych do tarczy 12, zaklinowanej na wale prad¬ nicy 3. Na tej tarczy osadzone sa obrotowo na czopach 14 ciezarki 13, polaczone ze szczekami 10 tak, iz przy obróceniu sie cie¬ zarków 13 wskutek sily odsrodkowej szcze¬ ki hamulcowe 10 oddalaja sie od bebna 9, do którego sa dociskane sprezynami 15, przy czym dobrze jest stosowac sprezyny odciagajace, polaczone z jednej strony z ciezarkami 13, z drugiej zas przymocowa¬ ne do tarczy 12 za pomoca czopów 16.Poza tym pradnica 3 polaczona jest z silnikiem 2 do rozruszania glównego silni¬ ka za pomoca dwóch kól zebatych 17 i 18 o róznych srednicach, osadzonych na wale 19 silnika 2 za posrednictwem mogacych zakleszczac sie lozysk kulkowych 20 i 21 i zazebiajacych sie z dwoma polaczonymi ze soba kolami zebatymi 22 i 23, umieszczo¬ nymi wspólosiowo z walem pradnicy i sprzeganymi z tym walem za pomoca sprze¬ gla ciernego 8' takiej samej konstrukcji, jak sprzeglo 8. Lozyska kulkowe 20 i 21 moga byc, najkorzystniej, typu o dzialaniu zakleszczajacym i sa tak umieszczone, ze lozysko 20, stanowiace czesc napedu o mniejszym stopniu przekladni, sprzega ko¬ lo zebate 17 z walem 19 silnika rozrucho¬ wego 2 w chwili, kiedy wal ten pracuje ja¬ ko wal napedzajacy, zas lozysko kulkowe 21 takze luznym kolem kulkowym zwane sprzegal kolo zebate 18 z walem 19 w chwiu li, gdy to kolo 18 pracuje jako narzad na-* pedzajacy. To polaczenie silnika 2 z prad¬ nica 3 jest uzupelnione urzadzeniem sprze¬ gajacym i rozprzegajacym, przeznaczonym do przerywania polaczenia miedzy kolem zebatym 23 i pradnica 3 w chwili, kiedy kolo zebate 23 staje sie narzadem nape¬ dzajacym zebate kolo 18, przy czym to u- rzadzenie sprzeglowe zaopatrzone jest w ciezarki o dzialaniu odsrodkowym, osadzo¬ ne na narzadzie polozonym od strony prad* nicy i dzialajace w taki sposób, ze pola¬ czenie miedzy kolem zebatym 23 i pradni¬ ca zostaje znów przywrócone z chwila, kie¬ dy sila odsrodkowa, dzialajaca na te cie¬ zarki, jest niewystarczajaca dla ich odcia¬ gania. W danym przypadku urzadzenie sprzeglowe polaczone jest w nastepujacy sposób z urzadzeniem ciernym o zmiennym dzialaniu. Kola zebate 22 i 23 (fig. 1) po¬ laczone sa sztywno z bebnem 9* (fig, 5) sprzegla 8', w którym szczeki 10' (fig. 4) oraz ciezarki 13* sa osadzone obrotowo na czopach IV i 14', przymocowanych do tar¬ czy 12'. Tarcza 12* osadzona jest obroto¬ wo na osiowym czopie w tulei 26, stano¬ wiacej zakonczenie walu pradnicy 3. Spre¬ zyny 15' do przyciagania ciezarków przy<- mocowane sa do trzpieni 16', przechodza¬ cych przez otwory 25 tarczy 12' i polaczo¬ nych z tuleja 26.Jak widac z rysunku, napiecie sprezyn 15' uzaleznione jest od polozenia, w któ¬ rym znajduja sie trzpienie 16' w otworach podluznych 25 tarczy 12', co wplywa bez¬ posrednio na zdolnosc sprzegania sprzegla.Widoczne jest, ze rozprzeganie moze na¬ stapic samoczynnie wtedy, gdiy tarcza 12* jest obracana tuleja 26 i to przy szybko¬ sci, przy której rozprzezenie nie nastepu¬ je, gdy odwrotnie tarcza 12* jest narzadem napedzajacym. Dla sprawnego dzialania urzadzenia wazne jest, aby kierunek dzia- — 3 —lania sprezyny 154 znajdowal sie jak naj¬ blizej osi obrotu urzadzenia w chwili, kiedy trzpien 16' znajduje sie w polozeniu odpo¬ wiadajacym calkowitemu sprzeganiu.Urzadzenie opisane dziala w sposób na¬ stepu- acy. Gdy przy nieruchomym stanie wszystkich trzech urzadzen uruchomi sie silnik pomocniczy 2, wtedy lozysko kulko¬ we 20 zostaje zakleszczone na wale 19, który obraca kola zebate 17 — 22 i zara¬ zem beben 9\ polaczony z kolem zebatym 22, przy czym beben ten obraca sie w kie- rtanku oznaczonym strzalka / na fig, 4, a kolo zebate 18 obraca sie jednoczesnie luzno na wale 19 dzieki lozysku kulkowe¬ mu 21. Szczeki cierne 10' sa docisniete sprezynami 15' do bebna 9\ wskutek czego tarcza 12' obraca sie, a trzpienie 16' zajmu¬ ja polozenie odpowiadajace calkowitemu sprzeganiu (fig. 4j. Pradnica 3 jest wtedy napedzana silnikiem pomocniczym 2, a dru¬ gim koncem swego walu obraca sprzeglo 8, którego beben, polaczony sztywno z mo¬ gacym zakleszczac sie lozyskiem kulko¬ wym 7, obraca sie jalowo nie napedzajac kola 5.W miare zwiekszania sie ilosci obrotów pradnicy 3 ciezarki 13*\ wskutek sily od¬ srodkowej, odchylaja sie odciagajac szcze¬ ki 10' od bebna 9' i wskutek zmniejszonego tarcia tarcza 12' obraca sie z pewnym o- póznieniem w stosunku do bebna 9' wsku¬ tek poslizgu, przez co obraca sie ona pra¬ wie z równomierna iloscia obrotów nieza¬ leznie od szybkosci obrotowej bebna 9', obracajacego sie ze znacznie wieksza i nie¬ równomierna iloscia obrotów, co jednak nie wplywa na ilosc obrotów tarczy 12'.Przy bezposrednim sprzegnieciu silnika pomocniczego z silnikiem glównym dla je¬ go rozruszania za pomoca sprzegla 2a kola zebate 4 — 5 obracaja sie. Silnik ten za¬ czyna pracowac i w chwili, kiedy ilosc obrotów kola 5 zaczyna przekraczac prze¬ widziana ilosc obrotów walu 6, kulki lozy¬ ska 7 zakleszczaja sie i uniemozliwiaja luzny obrót kola na wale 6, tak iz wal kor¬ bowy 1 zaczyna, obracac pradnice 3 za po¬ srednictwem sprzegla -8, przy tym podob¬ nie, jak opisano wyzej, dzieki poslizgowi szczek ciernych sprzegla 8 ilosc obrotów pradnicy jest stale równomierna.Wskutek napedzania Urzadzenia przez wal korbowy / tuleja 26 w sprzegle 8' obra^ ca tarcze 12', a trzpienie 16' zajmuja w o- tworach podluznych 25 tej tarczy poloze* nie, przy którym skutecznosc sprzegania sprzegla jest najmniejsza. Pod dzialaniem sily odsrodkowej ciezarki 13' odciagaja calkowicie szczeki 10' od bebna 9', przery¬ wajac w ten sposób polaczenie napedowe pradnicy 3 z silnikiem pomocniczym 2, pracujacym w dalszym ciagu lub samoczyn¬ nie unieruchomionym.Gdy silnik pomocniczy 2 zostal unieru¬ chomiony i wal korbowy 1 zatrzymuje sie lub zwalnia swa ilosc obrotów do tego stop¬ nia, ze ilosc ta nie wystarcza dla skutecznej pracy pradnicy, to spadek ilosci obrotów ciezarków 13' powoduje wzajemne zblize¬ nie sie ich, regulowane sprezynami 15', i w ten sposób szczeki 10' sa dociskane do beb¬ na 9', który zaczyna sie obracac. Beben 9' zaczyna wtedy obracac kola zebate 22 i 23, które z kolei wprawiaja w ruch kola zeba¬ te 17 i 18; kolo zebate 17 obraca sie luzno na wale 19 dzieki lozysku kulkowemu 20, podczas gdy lozysko kulkowe 21 zakle¬ szcza sie tak, iz kolo zebate 18 obraca wal 19 przez co uruchomia sie silnik pomocni¬ czy 2.Jak widac z powyzszego przykladu wy¬ konania, silnik pomocniczy 2 napedza jed¬ noczesnie urzadzenie poboczne 3, zas po uruchomieniu silnika glównego i nadaniu mu odpowiedniej ilosci obrotów silnik glówny z kolei zaczyna samoczynnie nape¬ dzac urzadzenie poboczne. Przeciwnie zas, gdy tylko ilosc obrotów silnika glównego spada do pewnej wielkosci, silnik pomoc¬ niczy jest rozruszany za posrednictwem pradnicy i ta ostatnia zostaje nastepnie na- - A -pedzana silnikiem pomocniczym z równo¬ mierna iloscia obrotów. W przypadku u- nieruchomienia silnika glównego, tak rap¬ townego, iz silnik pomocniczy nie zdazyl¬ by byc rozruszony przez silnik glówny, zo¬ staje on uruchomiony dzieki sile rozpedo- wej pradnicy. . ¦ Korzystnie jest zastosowac przyrzad do samoczynnego przerywania pradu lub za¬ mykania doplywu gazów do silnika pomoc¬ niczego z chwila, kiedy ilosc obrotów silni¬ ka glównego jest dostateczna do nape¬ dzania z zadana iloscia obrotów pradnicy.Korzystnie jest zaopatrzyc urzadzenie, sterujace sprzeglo do sprzegania silnika glównego z silnikiem pomocniczym, w u- rzadzenie podnoszace szczotki pradnicy w chwili, kiedy silnik pomocniczy zostaje bez¬ posrednio polaczony z silnikiem glównym w celu rozruszenia go.W przykladzie wykonania wedlug fig. 6 wal korbowy silnika glównego1 jest, tak jak w poprzednim przykladzie wykonania, polaczony z pradnica 3 za pomoca prze¬ kladni z kól zebatych 4* i 5', mogacego za¬ kleszczac sie lozyska kulkowego T, umie¬ szczonego miedzy kolem zebatym 5' a wa¬ lem 6', na którym kolo zebate 5' jest osa¬ dzone, oraz sprzegla ciernego 8", umie¬ szczonego miedzy walem 6' a walem prad¬ nicy 3. Sprzeglo to, o dzialaniu samoczyn¬ nie zmiennym, uzaleznione jest od ilosci obrotów pradnicy 3, przy czym sklada sie ono z tarcz, wzajemnie dociskanych do siebie za pomoca sprezyn 15", wspóldzia¬ lajacych z ciezarkami 13", umieszczonymi na bebnie 9", zaklinowanym na wale prad¬ nicy 3. Dzialanie tych ciezarków jest takie samo, jak opisanych juz poprzednio cie¬ zarków 13*, czyli wskutek sily odsrodkowej reguluja one napiecie sprezyn, dociskaja¬ cych do siebie powierzchnie cierne- Poza tym urzadzenie zawiera jeszcze przyrzad do recznego rozprzegania pradnicy 3, zao¬ patrzony w tym celu w narzad 30, wywie¬ rajacy nacisk na ciezarki 13' w celu odda¬ lenia ich od tarcz sprzeglowych i wbrew dzialaniu sprezyn je dociskajacych.Poza tym wal & jest polaczony z silni¬ kiem pomocniczym 2 za pomoca kól zeba* tych 31 — 32 oraz luznego lozyska kulko¬ wego 33. Kolo kulkowe 33, zaopatrzone w kulki zakleszczajace, umieszczone w opra¬ wie 34, moze byc zakleszczone w dowol¬ nym kierunku obrotu, przy czym przy od¬ powiednim polozeniu oprawy 34, kolo obra¬ ca sie luzno na wale 6. Oslona ta jest za¬ ryglowana za pomoca palców 35 osadzo¬ nych obrotowo na czopach 36 i polaczonych z ciezarkami 37, które wskutek sily od¬ srodkowej wprowadzaja palce 35 do wy¬ drazenia oprawy 34, przy czym ciezarki 37 sa naciskane za pomoca sprezyn 38. W przypadku, kiedy oprawa 34 jest zaryglo¬ wana palcami 35 luzne kolo kulkowe 33 moze sie obracac w dowolnym kierunku i wtedy silnik pomocniczy przestaje nape¬ dzac pradnice 3 wskutek przerwania pola¬ czenia przekladni.Dzialanie tego urzadzenia jest bardzo zblizone do dzialania urzadzenia poprzed¬ nio opisanego. W polozeniu biernym palce 35 pod dzialaniem sprezyn 38 sa odchylo¬ ne i oprawa 34 nie jest nimi przytrzymywa¬ na. Po uruchomieniu silnika pomocniczego 2 luzne kolo kulkowe 33 jest zakleszczone, wskutek czego pradnica 3 zaczyna obracac sie za pomoca kól zebatych 31 — 32 sprze¬ gla 8", o ile ono jest w stanie sprzegnie¬ tym. Przy tym dzieki urzadzeniu 30 mozna rozruszyc silnik pomocniczy 2 bez pracy pradnicy 3. Dzieki lozysku kulkowemu 7' sprzeglo nie moze obracac kola 5', a zatem i silnika glównego. Po uruchomieniu tego silnika, pradnica 3 zostaje przez niego na¬ pedzana (fig. 1) i od tej chwili kolo zeba¬ te 5' obraca1 sie z wieksza iloscia obrotów od poprzedniej ilosci obrotów pradnicy, stanowiacej wlasciwie zadana jej szyb¬ kosc. To powiekszenie sie ilosci obrotów wyrównywa sie poslizgiem sprzegla w od¬ niesieniu do ilosci obrotów pradnicy 3 i — 5 —powoduje odchylenie ciezarków 37, naci¬ skanych sprezynami 38, które z kolei na¬ pieraja na palec 35, ryglujacy oslone 34, wskutek czego polaczenie miedzy pradnica a silnikiem 2 przerywa sie. W przypadku zwalniania biegu silnika, napedzajacego pradnice do okreslonej ilosci obrotów, prad¬ nica 3 pracuje jalowo, ale palec 35 wsku¬ tek zmniejszenia sily odsrodkowej ciezar¬ ków 37, regulujacych napiecie sprezyn 38, zostaje ponownie odchylony, tak iz oprawa 34 nie jest juz unieruchomiona palcem 35, kulki zas kola kulkowego 33 zostaja zakle¬ szczone, wskutek czego pradnica 3 nape¬ dza silnik pomocniczy 2, który po urucho¬ mieniu napedza z kolei pradnice 3. Jesli, odwrotnie, rozprzegnie sie pradnice 3 w chwili zwolnionego biegu silnika glównego, to do rozruszenia silnika pomocniczego slu¬ zy jedynie silnik glówny.Jak widac z powyzszej postaci wyko¬ nania, silnik pomocniczy moze byc rozru¬ szony albo za pomoca silnika glównego, al¬ bo tez za posrednictwem tegoz silnika sila rozpedowa pradnicy.Urzadzenie wedlug fig. 7 stosuje sie wlasciwie w przypadku uzycia silnika roz¬ ruchowego znanego typu, dzialajacego glównie z pomoca sily rozpedbwej kola za¬ machowego.Wal korbowy / jest polaczony z prad¬ nica za pomoca tych samych narzadów, jak na fig. 1, jednak1 polaczenie pradnicy z silnikiem rozruchowym jest tu inne niz na fig. 1. Polaczenie to sklada sie z kola zeba¬ tego 40, umocowanego na wale, polaczonym na styk z walem korbowym silnika pomoc¬ niczego 2, przy czym kolo zebate 40 zaze¬ bia sie z kolem zebatym 41, osadzonym za pomoca luznego kola kulkowego 42 na beb¬ nie 9q sprzegla ciernego 8a do sprzegania walu korbowego 1 z pradnica 3. Luzne kolo kulkowe 42 jest tak urzadzone, ze beben 9q obraca sie, nie poruszajac kola 41, w przypadku, gdy ilosc obrotów bebna prze¬ kracza ilosci obrotów kola 41. Poza tym kolo 41 jest polaczone z bebnem ciernym 43, wewnatrz którego umieszczone sa szczeki 44 samoczynnie dzialajace, osadzo¬ ne obrotowo na czopach 45 i zaopatrzone w ciezarki, polaczone ze sprezynami, prze¬ ciwdzialajacymi sile odsrodkowej w celu dociskania szczek 44 do bebna 43. Poza tym jeszcze kolo 41 sluzy do obracania sa¬ telitowego kola zebatego podwójnego 47 przekladni epicykloidalnej, której jedno kolo zebate planetarne 48 jest nierucho¬ me, a drugie kolo zebate planetarne 49 po¬ laczone jest z kolem rozpedowym 50, obracajacym sie luzno na wale kola 40.Kolo zebate 47 zazebia sie swym drugim uzebieniem z kolem zebatym 51, zamoco¬ wanym na wale 52, na którym osadzone jest sprzeglo klowe 53 do polaczenia walu korbowego 1 z silnikiem pomocniczym 2.Po uruchomieniu silnika rozruchowego 2 pradnica 3 obraca sie za pomoca zebatych kól 40, 41, polaczonych z tarcza 12a jedno¬ czesnie z jednej strony za pomoca luznego kola kulkowego 42 i sprzegla ciernego 8a typu, przedstawionego na fig. 2 i 3 ry¬ sunku, i z drugiej strony za pomoca sprze¬ gla ciernego 43, 44. Przy okreslonej ilosci obrotów, mniejszej od ilosci obrotów prad¬ nicy, ciezarki, dzialajace na szczeki cierne 44, rozprzegaja sprzeglo 43, 44, wskutek czego, gdy pradnica jest napedzana przez wal korbowy 1, kolo 41 pozostaje nieru¬ chome. Przy zatrzymaniu sie walu korbo¬ wego / lub zwolnieniu jego obrotów poni¬ zej ilosci obrotów, wymaganych do napedu pradnicy, sprzeglo 43, 44 sprzega sie samo¬ czynnie laczac na nowo pradnice z silni¬ kiem 2, który jest uruchomiany sila roz- pedowa pradnicy oraz narzadów 8a i 44 ewentualnie prsez obracajacy sie wolno wal korbowy L Jak widac z powyzszego przykladu wy¬ konania, pradnica jak równiez inne urza¬ dzenia pomocnicze poboczne, silnik rozru¬ chowy oraz zespól narzadów sluzacych do sprzegania pradnicy z tym silnikiem lub do _ e -sprzegania ich z walem korbowym /, $Um&- wia pewien zespól, który mozna budowac w postaci Jednej calosci z silnikiem lub budowac i sprzedawac Jako oddzielny no¬ wy przedmiot, gdyz zespól taki istotnie tworzy nowy prodakt przemyslowy i jako taki stanowi jedna z waznych postaci wy¬ konania przedmiotu niniejszego wynalaz¬ ku. Poza tym narzady tego zespolu zgru- powane sa w skrzynce lub oslonie 55, two¬ rzacej oddzielna calosc lub Jedna calosc z silnikiem glównym, do której przymocowa¬ ne sa pradnica i silnik rozruchowy. Oslona wraz z zawartymi w niej przekladniami, sprzegajacymi trzy opisane wyief urza¬ dzenia, Jak równiez umieszczenie na tej osloflne pradnicy silnika rozruchowego sta¬ nowi takze nowosc. Równiez nowoscia Jest zastosowanie silnika pomocniczego, który nie sluzy jako rozrusznik silnika glówne¬ go.Wsród wielu mozliwych przykladów wykonania moina np. wybrac przyklad wy¬ konania? urzadzenia zaopatrzonego w sprzeglo, uruchomiane recznie, do sprze¬ gania pradnicy oraz w dwie przekladtóe o róznych; wielkosciach do sprzezenia prad¬ nicy z silbikiem rozruchowym, jak to uwi¬ doczniono na1 fig. 1. Mozna równiez pola¬ czyc sterowanie sprzegla pracfciicy ze ste¬ rtowaniem sprzegla, laczacego silnik rozru¬ chowy z silnikiem glównym w taki sposób, aby przy srodkowym polozeniu raczki n/ar rzacfoi sterowniczego pradnica byla wyla- czona dla uniemozliwienia wprawiania jej w rucfr w drwili rozruszania silnfltai glów¬ nego. Sprzegla o dfcialamiuf opartym na* sile odsrodkowejr malejacym w miare zwiedza¬ nia ilosci obrotów narzaclu napedzanego, moga równiez byc dtawolnego typu, tarczo¬ wego, z wewnetrznymi szczekami itdl Sprzeglo o zmiennej sile sprzegania, uzaleznionej ocJ tego* który z narzadów sprzegla jest napedzajacym lub napedza¬ nym, moze byc wykonane w róznorodny sposobi Bb tefgo cekt wysferesa w polia- czeniu miedzy narzadem podtfzymujacytfi ciezarki odsrodkowe l walem tego ftarzadti wytworzyc obfót Jalowy o pewien k4t i u- zy6 ten rueh obrotowy dti wytworzetói zmiany napiecia sprezyn, które slttzA eto wytworzenia sprzegniecia tobteW dzialafrlfc sily odsrodkowej na ciezarki, Ittb tez ul¬ zyc ten ruch obrotowy do wytwoirzeiria, zmiany polozenia tych ciezarków.Na fig. 8 uwidoczniono przyklad Wyko¬ nania takiego urzadzenia w przypadku sprzegania osiowego. Wedltig tego przy¬ kladu jest stosowane sprzeglo o stozko¬ wych powierzchniach ciernych, Jednak sto¬ sowac mozna równiez sprzeglo, skladaja¬ ce sie z krazków ciernych. Wal 59 urza¬ dzenia pobocznego, napedzanego z fówno- miema iloscia oborolów, zaopatrzony Jest w gwint 60, wkrecony w nakretke 61, po¬ laczona ze stozkiem 62 sprzegla za pomo¬ ca prowadniczych wystepów Wb W dowol¬ ny inny sposób, umozliwiajacy jej osfewy przesuw w kierismfctf osi stozka, lecz unie¬ mozliwiajacy obracanie sie nakretki Wzgle¬ dem stozka 62. Przesuw nakretki 61 ffa wale 59 ograniczony jest dwoma zderza¬ kami. Na nakretce 61 osadzone sa ciezar¬ ki 13b, naciskane sprezyna 15b, wywsfu- j$ca tarcie miedzy stozkami 62 i 63. W przypadku, gdy wal 59 Jest narzadefff i&- pedzajacym, nakretka 61 Znajduje aie w polozeni?* wedlug fig. 8; gdy zas nakretka 61 staje sie narzadem i*apecfealj$eyw, tó posuwa sie ona w kierunki* ósiowyih wzdluz gwintu 60 i opiera sie o zderzak, znajdujacy sie na koncu? gwiatui Wdfctitek tego przesuwu ciezarki /3&V dfcciska?j$ee stozek 62 sprzeglaf, rozchodza sie n& z& wnatrz, co odklak icte srodfei ciezkosci ód osi wirowania^ zmjtóe^ajq& fyw saasy**^ przy d&tfej ik^ci obrotów, skirifefcZtfOsc Sprzeganfe.¦* Urzadzenie te jest równiez zaties&Ztotót w zderzak 64, ograniczajacy rutfft cieg»- ków 13& Iku osi wirowania ptfd? *&fw&h tfacirfeu sppezfywy P5b, gdy tfrictettk' 61 — 7 —znajduje sie w polozeniu wedlug fig* 8. W tym polozeniu miedzy ciezarkami 13b i stozkiem 62 pozostaje pewien luz, wskutek czego wystepuje rozprzegnieeie niezaleznie od ilosci obrotów walu 59, o ile ten ostatni jest narzadem napedzajacym, przy czym jednak nieznaczne tarcie miedzy stozkami 62 i 63 jest zachowane za pomoca slabych sprezyn 65. Z chwila kiedy stozek 63 staje sie napedzajacym porusza on nakretke 61, która przesuwa sie w prawo wskutek zmia¬ ny kierunku napedu, a zatem ciezarki 13b, nie zatrzymywane przez zderzaki 64, pod dzialaniem sprezyny 15b dociskaja stozek 62 z sila zalezna od sily odsrodkowej, dzia¬ laniu której podlegaja.Na fig. 9 i 10 uwidoczniono przyklad korzystnego wykonania sprzegla, sterowa¬ nego sila odsrodkowa, o skutecznosci sprze¬ gania, zmniejszajacej sie w miare zwiek¬ szania sie ilosci obrotów narzadu1 napedo¬ wego.W tym wykonaniu sprzeglo sklada sie z krazków ciernych 70, dociskanych do sie¬ bie i umieszczonych miedzy scianka tylna 71 bebna 72, stanowiacego narzad nape¬ dzany sprzegla, a tarcza wewnetrzna 73, osadzona przesuwnie w wystepach pro¬ wadniczych bebna 72 i naciskana w kie¬ runku osiowym sprezynami 74, umieszczo¬ nymi w sciance 74a bebna 72. Cecha tego sprzegla jest, ze ciezarki 75 sa umieszczo¬ ne wewnatrz bebna 72 miedzy jego scianka zewnetrzna a tuleja 76, która obraca sie wraz z tarcza 73 i w której umieszczone sa krazki cierne 70. Takie umieszczenie cie¬ zarków jest bardzo' wazne na statkach po¬ wietrznych. Ciezarki 75 zaopatrzone sa w dwa krazki, zlaczone ze soba, lecz umiesz¬ czone mimoisrodówo wzgledem siebie tak, iz wtedy, kiedy jedemi z nich przylega do tylnej scianki 71, dlrugi przylega! do po¬ wierzchni pochylej 77, polaczonej lub nie polaczonej; w jedna calosc z tarcza 73, jednak osiowo przesuwnej i umieszczonej takr iz ciezarki 75, rozchodzac sie na ze¬ wnatrz, odsuwaja te powierzchnie pochy¬ la 77 od tylnej scianki 71 bebna 72 i wraz z nia tarcze 73, dociskajaca krazki cierne .70. Krazki ciezarka 75 sa umieszczone na jednym walku 78, który jest osadzony pod prostym katem w stosunku do( srednicy bebna 72 i obrotowo na czopie 79, umoco¬ wanym w sciance 71 bebna 72. Pod dzia¬ laniem sily odsrodkowej na ciezarki 75 walki 78 obracaja sie na czopach 79 i cie¬ zarki 75, oddalajac sie od powierzchni tu- lei 76, naciskaja na; pochyla powierzchnie 77, która z kolei naciska na tarcza 73, wskutek czego krazki cierne 70 dociskane sa do siebie z mniejsza sila.Mozna równiez stosowac we wszyst¬ kich postaciach wykonania urzadzenia przyrzad do samoczynnego wylaczania pra¬ du lub przerywania doplywu gazu do sil¬ nika pomocniczego po uruchomieniu silni¬ ka glównego lub w chwili, kiedy ilosc jego obrotów jest dostatecznie wielka, do nape¬ dzania urzadzenia roboczego z odpowied¬ nia szybkoscia, przy czym korzystna jest rzecza, aby za pomoca tegoz urzadzenia doprowadzanie pradu lub doplyw gazu do silnika pomocniczego mogly byc samoczyn¬ nie przywrócone z chwila, gdy ilosc obro¬ tów silnika glównego spada ponizej za¬ wczasu okreslonej wielkosci. Mozna rów¬ niez stosowac, jak juz opisano, przyrzad do samoczynnego wylaczania szczotek pradnicy.Poza tym polaczenie miedzy silnikiem glównym a pradnica lub innym urzadze¬ niem pobocznym moze byc dokonane nie za pomoca luznego kola kulkowego, lecz za pomoca sterowanego sila odsrodkowa sprzegla ciernego, samoczynnie sprzegaja¬ cego i rozprzegajacego, jak uwidoczniono na fig. 4 i 5 lub na fig. 8. PL