Coraz to wieksze wymagania, stawiane paliwom silników spalinowych, ida w kie¬ runku zmniejszania sklonnosci paliwa do stukania, Znaleziono juz szereg substancji, które w iraizie dodania ich do paliwa polep¬ szaja jego wlasciwosci pod tym wzgledem.Poza czteroetylkiem olowiu i alkoholem stosuje sie w tym celu zwlaszcza weglowo¬ dory aromatyczne, otrzymywane przy de¬ stylacji smoly z. wegla kamiennego. Dalsze zródlo takich substancji znaleziono przy ekstrakcji benzyny cieklym dwutlenkiem siarki. Wyciagi, otrzymywane w ten sposób, posiadaja stosunkowo znaczna zawartosc skladników aromatycznych i nienasyco¬ nych, których mozna z powodzeniem doda¬ wac do benzyny w celu polepszenia, jej wlasciwosci przeciwstukowych. Stosowano zwykla ekstrakcje cieklym dwutlenkiem siarki, przeprowadzana zazwyczaj w prze- ciwpradzie w temperaturach w poblizu —10PC.Postepem w tej dziedzinie bylo przej¬ scie dó ekstrakcji nie calej benzyny, lecz tylko jej skladników wyzej wrzacych. O- kazalo sie mianowicie, ze skladniki nisko wrzace benzyny posiadaja na ogól zadowa¬ lajace wlasciwosci przeciwstukowe. Wsku¬ tek tego tez rozklada sie benzyne przez czastkowa destylacje na ciecz nisko wrza¬ ca i ciecz wysoko wmaca, ciecz wyatefetf wrzaca poddaje sie ekstrakcji w cehi v*9tf*niecia z niej weglowodorów bardziej nasy¬ conych i miesza otrzymamy wyciag weglo¬ wodorów z frakcja nisko wrzaca, nie pod¬ dana tej obróbce.Wzrastajace zastosowanie silników spa« linowych o wysokim stopniu sprezenia pa¬ liwa, zwlaszcza w lotnictwie, wywolalo po¬ trzebe wytwarzania materialów pednych o wlasciwosciach przeciwstukowych lep¬ szych, niz to mozna bylo dotychczas osiag¬ nac. Zastosowanie czystego benzenu z róz¬ nych powodów nie wchodzi tu w rachube.Stwierdzono jednak, ze zawartosc zwiaz¬ ków aromatycznych i nienasyconych w wy¬ ciagach benzyny, otrzymywanych przez ekstrakcje dwutlenkiem siarki, moze byc znacznie powiekszona, jezeli ekstrakcje te przeprowadzi sie w temperaturach znacznie nizszych, niz tó bylo stosowane dotych¬ czas. Temperatura, która nalezy zastoso¬ wac przy ekstrakcji benzyn wyzej wrza¬ cych, jest zwiazana przy tym bezposred¬ nio z granicznymi temperaturami wrzenia i z zawartoscia zwiazków aromatycznych i nienasyconych. Im nizsze sa temperatu¬ ry graniczne wrzenia oraz im wieksza jest zawartosc tych zwiazków w benzynie, tym nizsza musi byc temperatura ekstrakcji.Temperatury, które wchodza tu w rachu¬ be, leza ponizej —18°C, moga wynosic w niektórych przypadkach —45°C dó ^55°C. ^lozna tez ekstrahowac benzyne najpierw w znany sposób w temperaturze okolo —lO^C, a nastepnie ochlodzic roztwór ekstrakcyjny. Poniewaz zdolnosc kwasu siarkawego do rozpuszczania zmniejsza sie wraz zei spadkiem temperatury, wiec m toz- tworu ekstrakcyjnego wydzielaja sie naj¬ pierw rozpuszczone w nim stosunkowo na¬ sycone weglowodory w .postaci wierzchniej warstwy, podczas gdy warstwa dolna za¬ wiera tylko zadane skladniki nienasycone i aromatyczne.Ekstrakcje przeprowadza sie najko¬ rzystniej w przeciwpradzie, przy czym sto¬ suje sie w znany sposób wiezowy mieszal¬ niki przeciwpradowy lub zespól mieszalni¬ ków i osadników.W rajzie potrzeby przerabiana benzyna oraz dwutlenek siarki moga posiadac tem¬ peratury niejednakowe, przy czym ctekly dwutlenek siarki wprowadza sie w koncu urzadzenia przeciwpradowego o stosunko¬ wo wyzszej temperaturze, a obrabiana ben¬ zyne — w drugim koncu tego urzadzenia o znacznie nizszej temperaturze, tak ze roz¬ twór ekstrakcyjny, uchodzacy w tym kon¬ cu urzadzenia, w którym wprowadza sie benzyne, posiada zadana niska tempera¬ ture.Okazalo sie tez, ze w niektórych przy¬ padkach ekstrakcja dwutlenkiem siarki mo¬ ze byc przeprowadzana w obecnosci rozpu¬ szczalników pomocniczych, podwyzszaja¬ cych selektywnosc cieklego dwutlenku siar¬ ki. Jako takie rozpuszczalniki pomocnicze moga byc stosowane przede wszystkim róz¬ ne alkohole, np. glykol, alkohol benzylowy, alkohol dwuacetonowy. Alkohole te winny mieszac sie calkowicie z dwutlenkiem siar¬ ki, z drugiej zas strony musza wykazywac mniejsza lub wieksza selektywnosc wzgle- deiA nasyconych weglowodorów nisko wrza¬ cych. Poza tym musza one tez posiadac o- czywiscie odpowiednia temperature wrze¬ nia, aby mozna je byk oddzielic od prze¬ robionej benzyny przez destylacje. Mozna je równiez oddzielic przez wymycie.Opisany wyzej sposób mozna tez oczy¬ wiscie, jak to juz zaznaczono wyzej, zasto¬ sowac tylko db wyzej wrzacych frakcji ca¬ lej benzyny, przy czym wyciag, otrzymywa¬ ny w ten sposób, miesza sie nastepnie z nie poddanymi przeróbce skladnikami niskb wrzacymi w celu otrzymania produktu o^ statecznego. Otrzymane wyciagi surowe moga byc w razie potrzeby poddawane przed ich zuzytkowaniem odpowiedniej, obróbce dodatkowej, azeby nadac im odpo¬ wiednie zabarwienie lub usunac z nich nadmiernie diiza zawartosc zwiazków bar¬ dziej niestalych. - 2 -Wyciagi airoimatyczne wyzszego rzedu, otrzymane w tein sposób, nadaja sie poza tym bardzo dobrze db uzytku jako rozpusz¬ czalniki lakierów lub jako materialy wyj¬ sciowe w przemysle chemicznym.Przyklad L Frakcje benzyny o cieza¬ rze wlasciwym 0,749 i temperaturach wrze- Wydajnosc w % (objetosciowo) 100 Ciezar wlasciwy 0,749 Zawartosc zwiazków aroma¬ tycznych i nienasyconych 16% Zabarwienie (Saybolt) 17 Zawartosc zwiazków aromatycznych i nienasyconych okreslano za pomoca 100% - owegoi kwasu siarkowego.Z tabeli powyzszej widac, ze wydajnosc produktu rafinowanego wzrasta w razie przeprowadzania ekstrakcji w temperatu¬ rze —30°C (zaimiast —10°C) z 62% do 80%, a stezenie w ekstrakcie wzrasta przy tym z 38,4% db65%.Przyklad II. Frakcja benzyny, o cieza¬ rze! wlasciwym 0,797, wrzaca w granicach temperatur od 90^ do 140°C i zawierajaca 50% zwiazków aromatycznych i nienasyco¬ nych, nie dawala sie w temperaturze —10°C w ogóle ekstrahowac cieklym kwa¬ sem siarkafwym, poniewaz obie te ciecze mieszaja sie ze soba w tej temperaturze calkowicie. Przy obnizeniu temperatury do —3QPC wystepuje jedinak rozdzielenie na Produkt wyjsciowy Wydajnosc w % (objetosciowo) 100 Ciezar wlasciwy 0,797 Zawartosc zwiazków aroma¬ tycznych i nienasyconych 50% Zabarwienie (Saybolt) 23 Przyklad III. Mieszanine weglowodo¬ rów nisko wrzacych rozdzielono przez od- nia 65° — 125°C traktowano w przeciw- pradzie w jedlnym przypadku 65%-owym kwasem siarkawym w temperaturze —10°C, a niezaleznie od tego w innym przypadku kwasem 60% -owym w temperaturze —30°C.Otrzymane wyniki sa przedstawione w ta¬ beli ponizszej.Produkt Wyciag Produkt Wyciag rafinowany w -10° C rafinowany w -30° C w -10°C w -30° C 62 38 80 20 0,723 0,784 0,723 0,826 2,1% 38,4% 2% 65,0% 23 10 23 4 warstwe produktu rafinowanego i ekstrakt, po czym przeróbke mozna prowadzic dalej w sposób zwykly. W celu porównania wspomniana frakcje benzyny przerabiano w ten sposób ra!z w temperaturze —30°C, drugi zas raz — w temperaturze —50°C, W obu przypadkach rozpuszczalnik stoso¬ wano w ilosci wynoszacej najpierw 100%, a potem (przy powtórnej ekstrakcji) 50% w stosunku db prodiuktu wyjsciowego.Przeróbkal w nizszej temperaturze wykaza¬ la znacznie lepsza wydajnosc produktu rafinowanego i wieksize stezenie zwiazków aromatycznych i nienasyconych w ekstrak¬ cie, co w niektórych przypadkach jest moz¬ liwe tylko przy stosowaniu bardzo niskich temperatur. Wyniki sa uwidocznione w ta¬ beli ponizszej.Produkt Wyciag Produkt Wyciag rafinowany w -30° C rafinowany w -50° C w -30°C w -50° C 19 81 40 60 0,745 0,812 0,748 0,837 6%- 61% 6% 80% 25 ciemne 25 ciemne destylowanie na dwie frakcje o wlasciwo¬ sciach nastepujacych: Produkt wyjsciowy — ? -rFrakcja nizsza.Temperaturawrzenia 38° — 82°C Liczbaoktanowa 78 Ilosc w stosunku do produktu wyjsciowego 93% Frakcja wyzsza.Temperatura wrzenia 76° — 120°C Ilosc w stosunku do produktu wyjsciowego 1% Druga z tych dwóch frakcji ekstraho¬ wano, podobnie jak w przykladzie II, kwa¬ sem siarkawym w temperaturze —50°C, przy czym otrzymano ekstrakt zawierajacy 80% zwiazków aromatycznych i nienasy* oonych. Eksftrakt ten dbdano do frakcji nisko wrzacej, co dalo w wyniku liczbe oktanowa wynoszaca 84.Przyklad IV. Frakcje lekka o ciezarze wlasciwym wynoszacym 0,786 i o nastepu¬ jacych temperaturach wrzenia: % 10 20 30 40 50 Poczatek wrzenia Temperatury wrzenia 104° 109° 111° 113° 115° 118° % 60 70 80 90 reszta Temperatury wrzenia 120,5° 124° 128° 135,5° 151° poddano ekstrakcji cieklym kwasem siar¬ kawym (podczas dalszych doswiadczen z dodatkiem etylenoglikolu, dwuetylenogli- kolu i trójetylenoglikolu) w temperaturze —10°C Otrzymame ekstrakty posiadaly na¬ stepujace rózniace sie od siebie wlasciwosci.Ekstrakcja za pomoca: Ciezar wlasciwy Zawartosc zwiazków aroma¬ tycznych i nienasyconych Zabarwienie (Saybolt) Dwutlenku siarki 0,806 48% 9 PL