Wynalaizek niniejszy dotyczy zamka z zasuwa zatrzaskowa, która przytrzymywa¬ na jest za pomoca narzadów, umieszczo¬ nych poprzecznie do otworu cylindrycznej oslony, przy czym zasuwa uruchomiana jest zaJ pomoca trzpieni zabierczych, sprze¬ ganych z bebenkiem pomocniczego zamka bebenkowego za pomoca klucza, wystaja¬ cego z tego bebenka. Wedlug wynalazku plaska listwa zebata zasuwy zaopatrzona jest w dwa zeby, wystajace poza os obro¬ tu trzpieni zabierczych, w celu ustawiania zasuwy w jej polozenie ryglujace, oraz w jeden lub dwa krótkie zeby, umozliwiajace dzialanie scietej na swym koncu zasuwy jajko zatrzasku. Umiesizczona wewnatrz o- slony zamka sprezyna wspólpracuje z za¬ suwa, gdy ta ostatnia dziala jako zatrzask.Najlepiej jest, gdy zasuwa posiada w po¬ blizu swych krótkich zebów wystajacy z boku listwy zebatej trzpien,, o który moga zahaczac wystepy tarczek sprzegajacych tak, aby zasuwa, uzywana jako zatrzask, mogla byc cofana w swe skrajne polozenie, w którym zamek jest otwarty. Zeby pla¬ skiej listwy zebatej zasuwy moga byc pro¬ stopadle lub nachylone pod pewnym katem do kierunku przesuwu zasuwy. Azeby u- mozliwic prawidlowe zazebianie sie trzpie¬ ni zabierczych z obu dluzszymi zebami plaskiej listwy zasuwy, zazebienie to moze byc wykonane jako zazebienie ewolwento- we. W kazdym polozeniu, w którym zasuwa ma dzialac jako zatrzask, plaszczyzna, la-claca padltórae osie obydwu trzpieni za- bierczych, moze nie byc równolegla do po¬ dluznej osi zasuwy, bedac lekko nachylona do tej osi w przyblizeniu* pod katem 11°, dzieki czemu ostatni zab plaskiej listwy zasuwy moze pozostawac dluzej we chwy¬ cie z odnosnym trzpieniem zabierczym podczas cofania sie zatrzasku. Plaska li¬ stwa zebata zasuwy jest w znany sposób wytloczona z blachy. W wykonaniu zamka wedlug wynalazku zastosowano dwie jed¬ nakowe listwy zebate zasuwy, które przy¬ legaja do siebie obydwiema stronami, nie wygladzonymi po wytloczenia Sprzeganie trzpieni zabierczych z be¬ benkiem pomocniczego zamka bebenkowego uskuteczniane jest za pomoca szczeliny, wykonanej w poblizu srodka odnosnej tarczki sprzegajacej, przy czym wkladanie klucza mozliwe jest tylko po calkowitym obrocie bebenka tego pomocniczego zamka.Najlepiej jest, gdy odnosna tarczka sprze¬ gajaca posiada wydrazenie, którym obej¬ muje wystajacy bebenek pomocniczego zamka. Narzady sprzegajace moga skllajdac sie z dwóch lub wiecej tarczek, polaczo¬ nych ze soba sprzegajacymi trzpieniami zabierczymi. Trzpienie te poruszane sa wewnatrz wyciecia zebatej listwy zasuwy, przy czym zahaczaja o zeby tej ostatniej w swej o&iome cylindrycznej. Tarczki sprze* gajace, umieszczone z obydwu stron listwy zebatej,, zabezpieczaja jednoczesnie zasuwe przeciw przekrecaniu sie. Trzpienie zabier* cze, przesuniete poprzez druga tarczke sprzegajaca, zahaczaja o trzecia tarczke sprzegajaca, zaopatrzona w dwa trzpienie, wsuniete do otworów, wywierconych w trzonie recznego uchwytu obrotowego. We¬ wnatrz tych otworów umieszczone sa spre¬ zyny, naciskajace na trzpienie zabiercze, a tym samym dociskajace trzecia i druga tarczke sprzegajaca do zebatej listwy za¬ suwy, wskutek czego umozliwione jest do¬ stosowanie zamka do róznych grubosci drzwi/ Gdy trzpienie zabiercze sa umie¬ szczone tak, aby w polozeniu zasuwy, w którym ta ostatnia, pracuje jako zatrzask, plaszczyzna, przesunieta przez ich osie po¬ dluzne, byla nachylona do podluznej osi zasuwy, to w odnosnej tarczce sprzegaja¬ cej, sprzeganej z bebenkiem pomocniczego zamka za pomoca klucza, przewidziane sa dwie szczeliny sprzegajace, nachylone wzgledem siebie pod pewnym rozwartym katem tak, aby te same narzady skladowe zamka mogly byc uzyte do prawych i le¬ wych kluczy. Z bocznym trzpieniem zasu¬ wy moze wspólpracowac wystep obwodo¬ wy, wykonany na obwodzie osobnej tarczki napedowej, nasuwanej na trzpienie zabier¬ cze tak, aby krawedz wglebienia, obejmu¬ jacego bebenek pomocniczego zamka, byla pozbawiona dodatkowego wykroju, a tym samym byla zamknieta. Reczny uchwyt ob¬ rotowy zamka moze byc tak uksztaltowa¬ ny, aby trzon jego byl wsuniety w tuleje, przymocowana do drzwi, której powierzch¬ nia koncowa zaopatrzona jest w wyciecia, wspólpracujace z noskiem, przewidzianym na tym uchwycie obrotowym. Dzieki temu uchwyt moze byc utrzymywany w poloze¬ niach, odpowiadajacych róznym poloze¬ niom zasuwy zamka, przy czym odpowied¬ ni nacisk1 wywolywany jest za pólnoca spre¬ zyny, umieszczonej w tulei trzonu tego u- chwyttfc Umocowanie zamka w drzwiach moze byc uskutecznione za pomoca nagwintowa¬ nego trapienia, przesunietego przez otwór roaety, wykonanej w jednej calosci z tule¬ ja trzonu uchwytu recznego. Trzpien ten moze byc wkrecony w boczny wystep ka¬ dluba, w którym umieszczone sa trzpienie ryglujace pomocniczego zamka bebenkowe¬ go. Dzieki temu do osadzenia zamka po¬ trzebne sa tylko dwa równolegle wywier¬ cone otwory poprzeczne. Jeden z tych o- tworów sluzy do wzajemnego polaczenia obrotowych narzadów zamka, drugi zas do zabezpieczenia zamka przecfw obrotowi.Rurka do prowadzenia zasuwy moze byc — 2 —równiez zaopatrzona \\r dodatkowa rurke poprzeczna, obejmujaca pomocniczy za¬ mek bebenkowy oraz narzady cylindrycz¬ ne recznego uchwytu obrotowego.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania zamka wedlug wynalazku. Fig.I przedstawia czesciowo' przekrój podluzny oraz czesciowo widok z boku zamka, fig. 2 — widok z boku zasuwy zamka, fig. 3 — widok z boku odmiany wykonania rygluja¬ cej listwy zebatej, fig. 4 — czesciowo po¬ przeczny przekrój oraz czesciowo widok zamka w kierunku podluznej osi zasuwy, fig. 5 — widok z boku odmiany prowadni¬ cze} rurki zasuwy, fig. 6 — 8 przedstawia¬ ja perspektywiczne widoki trzech tarczek sprzegajacych zanika, fig. 9 przedstawia widok z przodu odmiany tarczki sprzegaja¬ cej wraz z trzpieniami zabierczymi, fig. 9a — przekrój podluzny tej tarczki, fig. 10 i II przedstawiaja dwa widoki z boku od¬ miany dwóch dalszych tarczek sprzegaja¬ cych zamka.Zamek wedlug wynalazku posiada oslo¬ ne cylindryczna 1 (fig. 1 i 2), w której pro¬ wadzona jest cylindryczna zasuwa 2 (fig. 1 — 3). W szczelinie 2' zasuwy osadzony jest jeden koniec trzonu tej zasuwy, przy¬ mocowany do zasuwy za pomoca trzpienia 3. Trzon ten sklada sie z dwóch jednako¬ wych plaskich listw 4, w kazdej z których wykonane jest wyciecie 5 (fig. 2 i 3). W wycieciu 5 kazdej z plaskich listw 4 wysta¬ ja trzy zeby 6, 7, 8, przy czym poprzez obie listwy jest przesuniety, poprzeczny trzpien 9. W poprzecznym otworze cylindrycznej oslony 1 jest z jednej strony wsuniety po¬ mocniczy zamek bebenkowy 10 (fig. 1 i 4), którego bebenek 11 sprzegany jest z wla¬ sciwym zamkiem za pomoca klucza 13, wy¬ stajacego swym koncem 14 (fig. 4) z beben¬ ka 11. Kadlub 15 (fig. 4) trzpieiii rygluja¬ cych zamka bebenkowego posiada cylin¬ dryczny podluzny wystep 16, umieszczony powyzej tego zanika bebenkowego, równo¬ legle do jego osi, oraz zaopatrzony w otwór nagwintowany 17. Na zewnetrznej stronie jednej z plaskich listw zebatych 4 jest u- mieszczona naprzeciw zamka bebenkowego napedna tarczka sprzegajaca 18 (fig. 1, 4, 6), zaopatrzona w dwa przesuniete przez nia na wylot trzpienie zabiercze 19. Tarcz* ka ta posiada na swym obwodzie wystep 20, który moze zahaczac o trzpien 9 plaskich listw zebatych 4. Na koncach trzpieni 19, wystajacych poprzez szczeliny 5 listw ze¬ batych 4, przed wewnetrznym koncem zam¬ ka bebenkowego, osadzona jest druga tarcz¬ ka napedna 21 (fig. 1, 2, 4, 7), która zaopa¬ trzona jest w dwa otwory 22. Tarczka ta jest równiez zaopatrzona w wystep 23, któ¬ ry podczas uzycia zamka zahacza o trzpien 9. Tarczka 21 posiada obrzeze 24, obejmu¬ jace bebenek 11, wystajacy z kadluba zam¬ ka bebenkowego 10, podczas gdy szczelina 25 tej tarczki sluzy do sprzegania konca 14 klucza 13 wlozonego do zamka. Na przeciwleglych koncach obu trzpieni za- bierczych 19 osadzona jest trzecia tarczka sprzegajaca 26 (fig. 1, 4, 8), zaopatrzona w dwa trzpienie 27, w których wydrazenia 27' wsuniete sa trzpienie 19, przy czym trzpienie te osadzone sa w wydrazeniach walcowych 29 trzonu 28 uchwytu recznego 34. W kazdym z otworów 29 znajduje sie sprezyna 30, która dociska tarczki sprze¬ gajace 26, 18 do listw zebatych 4. Trzpie¬ nie 27 wraz ze sprezynami 30 umozliwiaja zastosowanie zasuwy do drzwi o róznej grubosci. Trzon 28 uchwytu recznego 34 jest osadzony obrotowo w tulei 31 (fig. 1 i 4), zaopatrzonej w rozete 32, która za po¬ moca sruby 33 polaczona jest z wystepem 16 zamka bebenkowego 10. Wskutek bocz¬ nego umieszczenia wystepu 16 zamek be¬ benkowy jest zabezpieczony przeciw prze¬ krecaniu sie. Reczny uchwyt 34 posiada wystep 35 (fig. 4), który zahacza o wycie¬ cie 36, przewidziane na czolowej po¬ wierzchni tulei 31. Sprezyna srubowa 37, umieszczona w tulei 31, opiera sie o we¬ wnetrzny kolnierz tej tulei oraz o obwodo- — 3 —wa odsade trzonu 28 uchwytu recznego, wskutek czego wystep 35 tego uchwytu do¬ ciskany jest w wycieciu 36. Do obu listw zebatych 4 zasuwy 2 przymocowany jest jeden koniec sprezyny 38 (fig. 1), której drugi koniec opiera sie o spód otworu, wy¬ konanego w drzwiach.Dzieki sprezynie 38 zasuwa 2 moze dzialac jako zatrzask. W wykonaniu trzonu zasuwy wedlug fig. 3 plaszczyzna, przesu¬ nieta przez osie obydwu trzpieni zabier- czych 19', nachylona jest do osi zasuwy w przylizeniu pod katem 11°. Wskutek tego podczas cofania sie zasuwy, dzialajacej ja¬ ko zatrzask, ostatni jej zab 6 moze dluzej wspólpracowac z odnosnym trzpieniem za- bierczytm1 19', anizeli w przypadku, gdy trzpienie zabiercze 19 ustawione sa w pla¬ szczyznie, równoleglej do osi zasuwy (fig. 2). Zeby T i 8* moga posiadac zarys ewol- wentowy lub moga byc tak wykonane, aby zasuwa byla pewnie utrzymywana w oby¬ dwóch swych polozeniach ryglujacych. W polozeniu zasuwy, pracujacej jako za¬ trzask, zeby T i 6' przylegaja do jednego z trzpieni zabierczych, wskutek czego prze¬ suw zasuwy pod1 dzialaniem sprezyny 38 ograniczony jest przez oparcie dwóch ze¬ bów zasuwy o trzpienie zabiercze 19'.Trzpienie zabiercze 19' sa przymocowane jednostronnie do tarczki 40 (fig. 9 i 9a), np. przynitowane, która swym obrzezem 41 o- tacza bebenek pomocniczego zamka beben¬ kowego. Tarczka 40 posiada szczeline 39, skladajaca sie z dwóch szczelin, stykaja¬ cych sie ze soba ppd rozwartym katem, o które, odpowiednio do zastosowania zamka dó prawych lub lewych drzwi, zahacza ko¬ niec klucza. Ten rozwarty kat wynosi w tym pirzypaidku w przyblizenu 169°, a mia- nowiicfie 180° miniej 11°, odpowiada zalem katowi nachylenia plaszczyzny, przesunie¬ tej przezi osie trzpieni zabierczych 19', do podluznej osi zasuwy. Dzieki temu nachy¬ leniu szczeliny 39 mozliwe jest wkladanie klucza do zamka jedynie po pelnym obro¬ cie recznego uchwytu zamka. Tarczki na¬ pedowe 42 i 45 (fig. 10, 11), osadzone na trzpieniach zabierczych 19' z obydwu stron listw zebatych 4, sa zaopatrzone w wyste¬ py 43 wzglednie 46 do zahaczania o trzpien 9 tych listw zebatych. Tarczka napedowa 42 posiada ponadto szczeline 44, o która moze zahaczac koniec klucza, wystajacy poprzez tarczke 40.Gdy plaszczyzna trzpieni 19' w poloze¬ niu zasuwy, pracujacej jako zatrzask, usta¬ wiona jest równolegle do osi podluznej za¬ suwy (odpowiednio do fig. 2), to w tarczce 40 zamiast szczeliny lamanej 39 przewi¬ dziana jest szczelina prosta, która, podob¬ nie jak szczelina 25 w wykonaniu zasuwy wedlug fig. 2, siega tylko do srodka tarczki, azeby wysuniecie klucza bylo mozliwe je¬ dynie po pelnym obrocie recznego uchwytu.Na fig. 5 przedstawiano rurke prowad- nicza, stanowiaca cylindryczna oslone 1 za¬ suwy i przesunieta przez rurke poprzeczna 47, posiadajaca wyciecie 48 do osadzenia kadluba 15 trzpieni ryglujacych pomocni¬ czego zamka bebenkowego. Jak wynika z róznych polozen obydwu trzpieni zabier¬ czych 19, zazebiajacych sie z zebami pla¬ skiej listwy zasuwy, mozna zastosowac za¬ mek wedlug wynalazku jako zwykly za¬ trzask, który równiez bez klucza i recznego uchwytu obrotowego moze byc wstecz prze¬ suwany (fig. 3). Gdy po przekreceniu u!- chwytu recznego trzpienie zabiercze 19 wzglednie 19' zajmuja polozenie, w którym przedstawione sa trapienie 19 na fig. 2 i w którym zastrzask wzglednie zasuwa zosta¬ je zatrzymana, to klucz nie moze byc wsu¬ niety do zamka od zewnatrz, gdyz szczeli¬ na 25 wglednie 39 me znajduje sie na dro¬ dze przesuwu klucza. Wskutek tego drzwi nie moga byc zamykane od zewnatrz. Je¬ zeli uchwyt reczny zostanie jeszcze raz przekrecony tak, aby trzpienie zabiercze 19 wzglednie 19' zahaczaly o zab 8 wzglednie 8* plaskiej listwy zasuwy, to zatrzask wzglednie zasuwa zostaje zatrzymana,przy czym drzwi moga byc od zewnatrz zamykane, gdyz klucz maze byc wsuniety do zamka. Sprezyna 38 wówczas tylko dziala, gdy zasuwa dziala jako zatrzask, gdyz przesuwanie zasuwy za pomoca trzpie¬ ni zalbierczych w kazde inne polozenie od¬ bywa sie przymusowo za pomoca np. u- dhwytu recznego. Przez przestawienie szczeliny 25 tarczki 21 o kat 180^ uzyskuje sie tof ze kluicz moze byc wsuwany do zaim¬ ka od zewnatrz po polowie obrotu reczne¬ go uchwytu 34, a nie po calkowitym jego obrocie. PL