Przy nowoczesnych szybkobieznych po¬ jazdach kolejowych (wozach motorowych, wozach pociagów pospiesznych) hamowanie odbywa sie przy duzych szybkosciach po¬ czatkowych, w celu skrócenia calej drogi hamowania, energiczniej, niz przy szybko¬ sciach malych, to znaczy sila hamowania wyraza sie wówczas wyzszym procentem w stosunku do ciezaru calego pojazdu, niz przy szybkosci, lezacej ponizej pewnej 0- kreslonej wartosci; przelaczanie urzadze¬ nia, które zmienia sile hamujaca, uskutecz¬ niane jest elektrycznie za pomoca przelacz¬ nika, sterowanego przez sile odsrodkowa, wywierana przez jakas wirujaca czesc me¬ chanizmu.Znane sa juz urzadzenia przelaczajace tego rodzaju, zawierajace naczynie wiruja¬ ce, wypelnione czesciowo rtecia, przy czym przelaczenie dokonywane jest wlasnie za pomoca rteci, której swobodna powierzch¬ nia zmienia oczywiscie swa postac przy zmniejszaniu sie predkosci.Przy takich i przy innych, opartych na podobnej zasadzie urzadzeniach przelacza¬ jacych powstaja jednak trudnosci podczas ich pracy, które wynikaja ze sposobu nape¬ du wirujacego naczynia z rtecia (napedprzez tafcie), a skutkiem których dzialanie urzadzenia przelaczajacego jest dosc za¬ wodne.Celem niniejszego wynalazku jest usu¬ niecie tych trudnosci, W tym celu przelacznik wykonany jest jako przelacznik odsrodkowy, przy czym czesci, poddane dzialaniu sily odsrodkowej, zmontowane sa bezposrednio na jakiejs wi¬ rujacej czesci pojazdu (np. na koncu osi) i same powoduja bezposrednio wlaczenie wzglednie przerwanie pradu, a to przez wprawianie w ruch kontaktów wzglednie jednego z nich.Regulator odsrodkowy wedlug wynalaz¬ ku jest bardzo prosty w budowie i odzna¬ cza sie tym, ze wplyw ciezaru na masy za¬ machowe, który przy malej szybkosci lub podczas spoczynku pojazdu móglby spowo¬ dowac przesuniecie tych mas w sensie nie¬ zamierzonego przelaczenia, zrównowazony jest przez przeciwdzialanie cieczy, przy czym stosowany do tego olej sluzy zarazem do gaszenia iskry na kontaktach.Jako zalete przelacznika odsrodkowego wedlug wynalazku nalezy tez wymienic o- kolicznosc, ze masy zamachowe, zmieniaja¬ ce swe polozenie pod wplywem sily odsrod¬ kowej, dzialaja na kontakty jedynie w sen¬ sie przerywania pradu, tak iz kontakty te w polozeniu, odpowiadajacym zamknieciu ob¬ wodu, nie sa obciazone przez masy zama¬ chowe i nie moga przeto byc uszkodzone przez ewentualne nadmierne obciazenie me¬ chaniczne.Przyklad wykonania przelacznika od¬ srodkowego wedlug wynalazku przedsta¬ wiony jest na rysunku.Fig. 1 przedstawia podluzny przekrój pionowy przez przelacznik, umocowany na koncu osi pojazdu; fig. 2 — przelacznik w widoku z przodu, czesciowo w przekroju; fig. 3 — przelacznik w widoku z góry; fig. 4 przedstawia schematycznie urzadzenie do wyrównywania dzialania ciezaru.Na koncu osi 1 (fig. 1) przymocowana jest srodkowa czesc 2 oslony regulatora przy pomocy srub 3 (fig. 2). Ta czesc srod¬ kowa wykonana jest w ten sposób, ze po, dwóch jej stronach, lezacych naprzeciwko siebie, moga byc przymocowane cylindrycz¬ ne czesci oslony 4 i 5 przy pomocy srub 6.W osiowe przewiercenie czesci srodko¬ wej 2 wstawiona jest tuleja 7 z materialu izolujacego; jest ona osadzona w lozyskach kulkowych 8 i 9 czesci srodkowej 2, zesru- bowanej z koncem osi, a wiec i obracajacej sie razem z ta osia, i utrzymywana jest w swym polozeniu kablami 10 i 11, doprowa¬ dzonymi do niej przez scianke 12 maznicy, Kabel 10 lub tez polaczony z nim sztyft przeprowadzony jest przez podluzny otwór, wywiercony w tulei 7, az do umieszczonego w niej metalowego, a wiec przewodzacego prad, sworznia 13, na który nalozony jest wewnetrzny pierscien lozyska kulkowego 9.Kabel 11 doprowadzony jest do wewnetrz¬ nego, a wiec nieruchomego pierscienia lo¬ zyska kulkowego 8. Metalowy, a wiec prze¬ wodzacy prad, sztyft 14 stwarza polaczenie pomiedzy zewnetrznym pierscieniem lozy¬ ska kulkowego 9, wirujacym wraz z czescia srodkowa 2, umocowana na koncu osi 1, a sworzniem metalowym 16, umieszczonym w warstwie izolujacej 15 wspomnianej cze¬ sci srodkowej. Sprezyna 18, umieszczona pomiedzy kolnierzem sztyftu 16 i kolnie¬ rzem sztyftu 17, wypelnia przestrzen po¬ miedzy tymi sztyftami i przyciska sztyft 17 do kontaktu 19, umocowanego w oslonie 4.Cylindryczny ciezar zamachowy 20 otacza sztyft 17, jest jednak oddzielony od niego izolujaca tulejka 21; ciezar ten znajduje sie pod dzialaniem sprezyny 22, która stara sie zepchnac go ku srodkowi, to jest ku osi ob¬ rotu. W cylindrycznej czesci .oslony 5 znaj¬ duje sie taki sam ciezar zamachowy 20a, bedacy pod dzialaniem sprezyny 22a i ota¬ czajacy sztyft 17a za posrednictwem tulej¬ ki izolujacej 2la; sprezyna 18a oddziela od siebie sztyfty 17a i 16a, przy czym ten o- statni polaczony jest przy pomocy sztyftu — 2 —14a, umieszczonego w substancji izolujacej z zewnetrznym pierscieniem lozyska kulko¬ wego 8.Dzialanie przelacznika odsrodkowego wedlug wynalazku jest nastepujace.Gdy szybkosc obrotowa osi pojazdu le¬ zy powyzej pewnej okreslonej wartosci (odpowiadajacej szybkosci jazdy wiekszej, niz mniej wiecej 45 km/godz.), to ciezary zamachowe 20 i 20a zajmuja polozenie, przedstawione na fig. 1. Sztyfty kontaktowe 17 i 17a nie doznaja przeto z ich strony zad¬ nego nacisku i przyciskane sa sprezynami 18 i 18a do kontaktów 19 i 19a, umocowa¬ nych wewnatrz oslon 4 i 5. Pomiedzy kabla¬ mi 10 i 11 zachodzi wówczas, w zalozeniu, ze kabel 10 polaczony jest z dodatnim, a kabel 11 z ujemnym biegunem dowolnego zródla pradu, nastepujace polaczenie elek¬ tryczne.Prad plynie, poczynajac od kabla 10, kolejno przez sworzen 13, lozysko kulkowe 9, sztyft 14, sztyft 16, sprezyne 18, sztyft kontaktowy 17, kontakt 19 umieszczony w cylindrze 4, oslone cylindra 4, sruby 5, o- slone cylindra 5, kontakt 19a, sztyft kon¬ taktowy 17a, sprezyne 18a, sworzen 16a, sztyft 14a i lozysko kulkowe 8 do kabla 11.Jezeli predkosc pojazdu, a z nia i sila odsrodkowa, wywierana na ciezary zama¬ chowe 20 i 20a, zmniejszy sie tak dalece (45 km/godz. i nizej), ze sprezyny 22 moga zepchnac te ciezary wstecz, to zabieraja one ze soba sztyfty kontaktowe 17 i 17a wbrew dzialaniu sprezyn 18 i 18a i przery¬ waja w ten sposób prad, wskutek czego na¬ stepuje w znany sposób przestawienie u- rzadzenia, powodujace oslabienie dzialania hamujacego.Azeby zapobiec spychaniu ciezarów za¬ machowych ku dolowi przez ich wlasny cie¬ zar przy malych predkosciach lub podczas postoju, stosuje sie urzadzenie, przedsta¬ wione na fig. 4, wedlug którego przestrze¬ nie, otaczajace ciezary zamachowe 20 i 20a, wypelnione sa olejem, przy czym przewi¬ dziane sa kanaly 23 i 23a, które lacza ze¬ wnetrzna strone kazdej przestrzeni cylin¬ drycznej z wewnetrzna strona drugiej z tych przestrzeni. Opadanie ciezarów zama¬ chowych do polozenia najnizszego jest wówczas niemozliwe.Urzadzenie przelaczajace, opisane wy¬ zej i przedstawione na fig. 1 — 4, jest jed¬ nak jeszcze o tyle niedoskonale, ze masy zamachowe doznaja dzialania nie tylko ze strony sprezyn, ale tez i ze strony przy¬ spieszenia ziemskiego, które odciaga od ze¬ tkniecia z kontaktem zawsze te mase, która znajduje sie chwilowo u góry* W pewnym o- kreslonym zakresie predkosci wystepuje wskutek tego ciagle zamykanie i otwieranie pradu, które mozna by nazwac „migota¬ niem" urzadzenia. Pociaga ono za soba ten skutek, ze elektromagnes, uruchomiany ta¬ kim przelacznikiem, jest ustawicznie pobu¬ dzany i rozmagnesowywany.Jezeli wiec pragnie sie uzaleznic scisle przebieg regulowania od predkosci, to jest rzecza konieczna zmniejszyc te przerwy mi¬ gotania mozliwie jak najbardziej. Wedlug wynalazku osiaga sie to w ten sposób, ze u- rzadzenie przelaczajace rozdziela sie na mozliwie jak najwieksza ilosc oddzielnych wylaczników, przy czym liczba trzech wy laczników moze byc przyjeta jako dopu¬ szczalne w praktyce minimum. W celii ko¬ rzystnego zmniejszenia migotania, celowa jest,rzecza jednak stosowac cztery wylacz¬ niki w zestawieniu szeregowym lub równo¬ leglym.Urzadzenie przelaczajacef ulepszone w powyzszym sensie, przedstawione jest sche¬ matycznie w róznych przykladach wykona¬ nia na fig. 5 — 8. W przykladzie wykona¬ nia wedlug fig. 5 masy zamachowe 20a,20b, 20c i 20d; których uksztaltowanie dostoso¬ wane jest do urzadzen przedstawionych na fig. 1 — 4, ustawione sa równolegle do sie¬ bie. Odpowiadajace im kontakty 19a, 19b, 19c i 19d polaczone sa szeregowo. Prad do¬ prowadzac mozna mp* przez przewód I, a — 3 —odprowadzac przez przewód //. Obwód pradu jest wówczas zamkniety, jezeli co najmniej jedna masa zamachowa dotyka sie odpowiadajacego jej kontaktu.Na fig. 6 przedstawiono uklad polaczen, w którym wylaczniki ustawione sa szerego¬ wo. Prad od I óo II plynie zawsze i tylko wtedy, gdy wszystkie wylaczniki sa za¬ mkniete.Obie te formy wykonania daja jeszcze jednak o tyle powód do zarzutów, ze przy równoleglym polaczeniu wylaczników za¬ trzymanie sie którejkolwiek masy zamacho¬ wej przy odpowiadajacym jej kontakcie u- niemozliwialoby wylaczanie regulatora, a z drugiej strony przy szeregowym ich pola¬ czeniu pozostanie którejs masy w poloze¬ niu otwarcia obwodu wylaczyloby w ogóle caly regulator. Azeby temu zapobiec, laczy sie po dwa wylaczniki w grape, laczac je w tej grupie szeregowo, a grupy laczy sie ze soba równolegle. Urzadzenie takie przed¬ stawione fest na fig. 7, Prad rozdziela sie tu na dwie galezie. Od przewodu / do prze¬ wodu // moze on dojsc badz droga przez 20af 19a, 19d i 20a, badz tez przez 20c, 19c, 19b i 2Qb. Jezeli by wiec jeden z wylaczni¬ ków lub nawet oba wylaczniki którejs gru¬ py pozostaly rzeczywiscie otwarte, to ob¬ wód pradu bylby jednak zamkniety przez druga swa galaz.Podzial urzadzenia na cztery wylaczni¬ ki nie jest warunkiem koniecznym; równie dobrze mozna! by urzadzic wiecej wylaczni¬ ków. Celowym jest przy ustalaniu nowej liczby obrac liczbe 9 jako ilosc oddzielnych wylaczników i podzielic te dziewiec wy¬ laczników na trzy grupy po trzy. Przy ta¬ kim ukladzie regulator zawiódlby w dziala¬ niu dopiero wtedy, gdyby co najmniej trzy wylaczniki jednoczesnie nie spelnily swych zadan.Dalsza mozliwosc zmniejszenia migota¬ nia polega na tym, ze zamiast stosowac pierscienie poslizgowe do doprowadzania i odbierania pradu, stosuje sie kolektor pra¬ du stalego, przy czym kazdemu przelaczni¬ kowi odpowiada wówczas jeden sektor ko¬ lektora. Przy takim ukladzie, przedstawio¬ nym schematycznie na fig. 8, wplyw przy¬ spieszenia ziemskiego jest prawie calkowi¬ cie usuniety, przy czym regulator nie moze calkowicie zawiesc. Gdyby którys z wylacz- ników przestal dzialac, to jedynym skut¬ kiem tego byloby tylko zwiekszenie migota¬ nia, które mozna przy pomocy odpowied¬ nich urzadzen zawczasu spostrzec i usunac zanim mogloby ono spowodowac wieksze szkody. PL