Ze wzgledu na duze znaczenie wylacz¬ ników pradowych nadmiarowych stworzo¬ no rózne konstrukcje tych wylaczników, przy czym wiekszosc ich posiada samoczyn¬ ne swobodne wylaczanie wychwytowe, dzieki czemu nie mozna zapobiec samo¬ czynnemu wylaczaniu za pomoca narzadu, umieszczonego na zewnatrz przyrzadu, np. w postaci uchwytu, kólka nastawczego lub dzwigni. Inna wspólna cecha wylaczników pradowych nadmiarowych o niezawodnym dzialaniu jest ich stosunkowo zlozona i dro¬ ga konstrukcja.Wynalazek dotyczy wylacznika prado¬ wego nadmiarowego, odznaczajacego sie nie tylko niezawodnym dzialaniem, lecz równiez stosunkowo prosta i tania konstruk¬ cja, dzieki czemu mozna go stosowac na¬ wet w przypadkach, w których ze wzgledu na male natezenia pradu wylacznik prado¬ wy nadmiarowy musi byc stosunkowo tani.Przypadek taki zachodzi np. gdy trzeba za¬ stosowac przy pojedynczej zarówce 15 W wylacznik pradowy nadmiarowy, wylacza¬ jacy obwód pradu wówczas, gdy zarówke 15 W zastapi sie zarówka 25 W.Na rysunku uwidoczniono postac wyko¬ nania przedmiotu wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój wylacznika w polozeniu wylaczenia, a fig. 2 — w poloze¬ niu wlaczenia. Konstrukcja wylacznika jest nastepujaca. Jezeli dzwignie przerzutowa F obrócic w kierunku strzalki N (fig. i) do¬ okola osi O, wówczas sprezyna S, otaczaja¬ ca drazek V ruchomej dzwigni kontaktowej A, zostaje scisnieta w takim stopniu, ze poprzekroczeniu polozenia martwego przez dzwignie przerzutowa F i drazek V, obraca dzwignie kontaktowa A do osiagniecia po¬ lozenia, w którym styka sie ona z kontak¬ tami, znajdujacymi sie w miejscu 5, to jest wlacza wylacznik w sposób podobny, jak to sie dzieje w znanych wylacznikach prze¬ rzutowych, czyli wylacznikach, zawieraja¬ cych dzwignie przerzutowa, bedaca pod dzialaniem nacisku sprezyny, a posiadaja¬ cych dwa polozenia przerzutowe. To polo¬ zenie wlaczenia wylacznika jest przedsta¬ wione na fig. 2. Skoro- jednak w polozeniu tym przeplywa w obwodzie prad o nateze¬ niu nadmiernym, wówczas sprezynka dwu- metalowa 6, stanowiaca termiczny przyrzad zwalniajacy, zostaje ogrzana przez cewke /, przez która plynie prad! glówmy obwodu zabezpieczanego, tak silnie, ze wygina sie do góry i, przeciwdzialajac sile napiecia sprezyny R, obraca dzwignie k dookola czopa e. W polozeniu wlaczenia wylacznika wystep dzwigni kontaktowej A (fig. 2), przedstawiony na rysunku w przekroju, o- piera sie o ramie dzwigni k, a mianowicie o górny brzeg pionowej plaszczyzny ramie¬ nia dzwigni k, skierowanego do góry (fig. 2). W razie obrócenia dzwigni k z poloze¬ nia, przedstawionego na fig. 2, oswobadza ona wystep dzwigni kontaktowej A, dzieki czemu dzwignia ta moze sie swobodnie ob¬ racac dalej. Sprezyna S, scisnieta w polo¬ zeniu kontaktowym B, powoduje, ze dzwi¬ gnia kontaktowa A, zupelnie tak samo jak w znalnych malych instalacyjnych wylaczni¬ kach przerzutowych, obraca sie dalej, a mianowicie az do osiagniecia krancowego polozenia przerzutowego C. Dzieki temu, ze dzwignia kontaktowa A opuszcza polo¬ zenie kontaktowe B, wylacznik zostaje wy¬ laczony wskutek dzialania pradu nadmier¬ nego, a obwód pradu przerwany.Sprezynce dwumetalowej 6 mozna jed¬ nak równiez nadac ksztalt taki, ze powodu¬ je ona wylaczenie samoczynne bezposred¬ nio, czyli bez pomocy dzwigni k.Gdy wylacznik nie wylaczy samoczyn¬ nie, lecz ma byc wylaczony recznie, wów¬ czas nalezy obrócic dzwignie przerzutowa F z powrotem do osiagniecia polozenia, przedstawionego na fig. 1. Gdy wylacznik wylaczyl sie samoczynnie na skutek prze¬ plywu w obwodzie pradu o nadmiernym natezeniu, to po ustaniu tego pradu nale¬ zy nasamprzód obrócic dzwignie przerzu¬ towa F w lewo do osiagniecia polozenia wylaczenia, przedstawionego na fig, 1, po czym dopiero mozna ponownie wlaczyc wylacznik przez obrócenie dzwigni przerzu¬ towej F w kierunku strzalki N.Wylacznik nadmiarowy wedlug wyna¬ lazku posiada wiec dwa polozenia przerzu¬ towe, a mianowicie polozenie wylaczenia, w którym przedstawiono wylacznik na fig. 1, a nastepnie polozenie wylaczenia C, w które dzwignia kontaktowa A przechodzi z polozenia kontaktowego B w razie samo¬ czynnego wylaczenia.Jak wynika z powyzszego opisu, istota wynalazku polega na tym, ze dzwignia kon¬ taktowa A, powodujaca przelaczanie prze¬ chodzi w polozenie przerzutowe C z polo¬ zenia kontaktowego B w przypadku wyla¬ czenia samoczynnego, a oprócz tego' na tym, ze sprezynka dwumetalowa b, reagu¬ jaca na prad o nadmiernym natezeniu, od¬ chyla z drogi dzwigni kontaktowej A dzwignie k, dzialajaca jako zderzak, dzieki czemu staje sie mozliwe, ze dzwignia kon¬ taktowa A, obracajac sie dalej, przerywa obwód pradu. Rozumie sie, ze dzwignia kontaktowa A moze posiadac wieksza licz¬ be izolowanych od siebie kontaktów, przy czym w polozeniu kontaktowym B umie¬ szcza sie wówczas równiez wiecej odizolo¬ wanych kontaktów nieruchomych, dzieki czemu mozna zbudowac wylacznik nadmia¬ rowy jako wielobiegunowy.Wedlug wynalazku mozna jednak uzyskac nie tylko samoczynne wylaczanie, lecz równiez i samoczynne przelaczanie. W tym celu nalezy jedynie w polozeniu prze- — 2 —rzutowym C wylacznika, przedstawionego na fig. 1 i 2, umiescic kontakty obwodu pra¬ du, podlegajacego przelaczeniu. Zasadni¬ cza idea wynalazcza pozostaje wiec w tym przypadku ta sama.Przelacznik taki moze znalezc zastoso¬ wanie np. przy rozruchu silników elektrycz¬ nych, kiedy w celu zmniejszenia natezenia pradu przy rozruchu, rozruch silnika naste¬ puje w ukladzie polaczen, odmiennym od ukladu polaczen w ruchu normalnym. W przypadku takim przelaczenie musi nasta¬ pic w momencie, kiedy silnik juz uzyskal swoja normalna liczbe obrotów. Silniki pradu trójfazowego z wirnikami krótko- zwartymi wlacza sie wiec czesto w ukla¬ dzie polaczen w gwiazde, a po uzyskaniu normalnej liczby obrotów, przelacza sie ich uzwojenie w trójkat.Przy uksztaltowaniu trzybiegunowym przelacznika wedlug wynalazku, nalezy uzyc kontaktów nieruchomych, znajduja¬ cych sie w polozeniu B, do laczenia w gwiazde, a kontaktów, znajdujacych sie w polozeniu przerzutowym C — do laczenia w trójkat. Przelacznik, zbudowany w ten sposób, powoduje rozruch silnika wówczas, gdy kontakty, znajdujace sie w polozeniu B, zostana polaczone przez kontakty dzwig¬ ni A, to znaczy wówczas, gdy przelacznik zostanie wlaczony recznie. Wówczas silnik zostanie uruchomiony w polaczeniu w gwiazde.Prad, przeplywajacy w ukladzie pola¬ czen uzwojenia silnika w gwiazde, stosowa¬ nym przy obciazonym silniku, jest dla spre¬ zynki dwumetalowej 6 pradem nadmier¬ nym, dzieki czemu sprezynka ta ogrzewa sie, a wylacznik zostaje samoczynnie prze¬ laczony, przy czym kontakty dzwigni kon¬ taktowej A zwieraja kontakty znajdujace sie w polozeniu przerzutowym C. Sprezyn¬ ka dwumetalowa b zostaje dobrana tak, ze przelaczanie odbywa sie we wlasciwym momencie. W polozeniu tym wirnik silnika obraca sie dalej przy normalnym polacze¬ niu silnika w trójkat, przy czym natezenie pradu w silniku odpowiada natezeniu jego pradu normalnego podczas pracy. Z po¬ wyzszego wynika, ze mozna zastosowac wylacznik nadmiarowy wedlug wynalazku równiez jako przelacznik. PL