Jak wiadomo, wlaczanie i wylaczanie cewek indukcyjnych sprawia duze trudno¬ sci ze wzgledu na wysokie napiecia, wyste¬ pujace zwlaszcza przy pradzie stalym.Proponowano wiec rózne sposoby, aby unieszkodliwic te napiecia, powstajace w chwili wlaczania, a takze wylaczania pra¬ du, przeplywajacego przez cewke induk¬ cyjna. Jeden z tych sposobów polegal na tym, ze za pomoca specjalnych zespolów przekazników wylaczano prad stopniowo, otrzymujac w ten sposób zmniejszenie wiel¬ kosci poszczególnych stopni pradu, to zna¬ czy mniejsze napiecia wylaczania, poniewaz zmiennosc pradu w zaleznosci od czasu jest miara wysokosci napiecia wylaczania.Ten sposób jest jednakze dosc kosztowny, gdyz wymaga specjalnych zespolów prze¬ kazników, których zadaniem jest tylko zmniejszanie napiec wylaczania, przy czym gdy chodzi o wielkie natezenia pradu ze¬ spoly te musza zawierac duza liczbe prze¬ kazników. Poza tym wymienione zespoly przekazników sa przy dzisiejszym stanie techniki urzadzen rozdzielczych jeszcze jednym zródlem zaburzen, wskutek czego w instalacjach o ruchu samoczynnym, np. w instalacjach zegarowych, w których ze¬ gary wtórne sa wlaczane skokami przez zegar macierzysty, zegar ten musi byc za¬ opatrzony w dwa zespoly przekazników, z których tylko jeden znajduje sie w ruchu,podczas gdy drugi sluzy tytko jako zespól rezerwowy* Inny sposób usuniecia szkodliwych skut¬ ków napiec wylaczania polega na tym, ze w niebezpiecznych miejscach obwodu zala¬ cza sie równolegle np, ochronniki napie¬ ciowe lub iskierniki w celu zapobiezenia wzrostowi w tych miejscach napiecia do niedopuszczalnej wartosci. Wlaczano rów¬ niez prostowniki, np. prostowniki suche, równolegle do cewki indukcyjnej np. prze¬ kaznika w ten sposób, ze w chwili wlacza- nia przekaznika kierunek zaworowego dzia¬ lania prostownika jest przeciwny napieciu baterii, zasilajacej cewke indukcyjna, nato¬ miast przy wylaczaniu prad, powstajacy wskutek napiecia wylaczania, moze prze¬ plywac przez, prostownik i jest w ten spo¬ sób powoli stlumiony* Wynalazek dotyczy wyzej opisanego rodzaju urzadzen do wlaczania i wylaczania cewek indukcyjnych, a zwlaszcza zasila¬ nych pradem stalym o zmiennej biegunowo¬ sci lub pradem zjaiermym, i ma na celu równiez oslabienie uderzen napiecia, wy¬ stepujacych w chwili wylaczania cewek in¬ dukcyjnych, aby napiecia te nie byly szkod¬ liwe. Dotychczas nie proponowano rozwia¬ zan tego znanego samo przez sie zagadnie¬ nia, które nadawalyby sie do instalacyj, w których poprzez cewke indukcyjna prze¬ plywaja uderzenia pradu zmiennego kie¬ runku. Aby równiez i w takich instalacjach osiagnac korzysci, powstajace z wyrówna¬ nia napiec wylaczania, bocznikuje sie we¬ dlug wynalazku za pomoca prostowników, np. prostowników suchych, kontakty, slu¬ zace do przylaczania cewek indukcyjnych do zródla pradu stalego oraz do odlaczania ich od tego zródla pradu. Biegunowosc tych prostowników nalezy obrac tak, aby kierunek ich dzialania zaworowego byl przeciwny kierunkowi pradu z baterii. limy srodek do wyrównania napiec, powstajacych podczas wylaczania cewek indukcyjnych w instalacjach ze zmiennym kierunkiem pradu, polega na tym, aby pro¬ stowniki bocznikujace kontakty wlaczac tak, aby przepuszczaly prad, plynacy z ba¬ terii, przy czym nastepnie bateria jest wy¬ laczana przez inny kontakt, a przerwana w ten sposób droga pradu jest zbocznikowa- na przez prostownik o dzialaniu zaworo¬ wym w kierunku, przeciwnym do kierunku przeplywu pradu z baterii. Jezeli chodzi przy tym o instalacje, stosowane do wlacza¬ nia zegarów wtórnych przez zegar macie¬ rzysty, w których dwa kontakty przelacza¬ jace sa uruchomiane kolejno, wówczas wy¬ starcza zbocznikowac za pomoca prostowni¬ ków tylko czesc nastawien kontaktów prze¬ laczajacych.Natomiast w instalacjach, w których za¬ silanie cewek indukcyjnych odbywa sie za pomoca baterii, z której prad jest pobiera¬ ny z zaczepu w srodku, przy czym obie powstajace w ten sposób polowy baterii sa uzywane na zmiane do zasilania cewki in¬ dukcyjnej, proponuje sie wedlug wynalaz¬ ku uklad polaczen, wedlug którego kontak¬ ty, przylaczajace cewke indukcyjna do po¬ lówek baterii, sa bocznikowane za pomoca prostowników o dzialaniu zaworowym w kierunku, przeciwnym do kierunku prze¬ plywu pradu z baterii. Jezeli w tym przy¬ padku chce sie stosowac prostowniki o bie¬ gunowosci, przepuszczajacej prad z baterii, wówczas kazda z obu czesci baterii wy¬ lacza sie za pomoca osobnego kontaktu, a kazdy z przerwanych w ten sposób obwo¬ dów pradu zostaje zbocznikowany za po¬ moca osobnego prostownika o dzialaniu za¬ worowym w kierunku przeciwnym do kie¬ runku przeplywu pradu z baterii.Fig. 1 do 6 uwidoczniaja szesc przykla¬ dów wykonania wynalazku.Fig. 1 uwidocznia baterie E, która po¬ przez oba jednoczesnie uruchomiane kon¬ takty e1 i e2 zasila cewke indukcyjna L. W uwidocznionym polozeniu kontaktów e1 i e2 przyjeto, ze prad plynie z prawa na lewo poprzez cewke indukcyjna. Tenobwód pra- — 2 —du zostaje poczatkowo podczas przesta¬ wiania obu kontaktów przerwany. W cewce indukcyjnej prad stara sie jednak nadal przeplywac w tym samym kierunku i znaj¬ duje droge poprzez prostowniki-glv g21 (L, gllf E, g21, L). Skoro kontakty osiagna swo¬ je drugie polozenie koncowe, wówczas od¬ wraca sie kierunek pradu i plynie w cewce indukcyjnej z lewej strony na prawa. Gdy nastepnie ponownie uruchomia sie kontak¬ ty, wówczas prad w cewce indukcyjnej sta¬ ra sie plynac znowu w dawnym kierunku i wyrównywa sie na drodze: L, g12l E, g22t L. W przypadku wiec takiego wykonania nie ma naglych przerw w przeplywie pradu samoindukcji, unika sie wiec wysokich na¬ piec wylaczania.W przykladzie wykonania wedlug fig. 2 uwidoczniono zródlo napiecia E, zasilajace cewke indukcyjna L uderzeniami pradu o zmiennym kierunku poprzez jednoczesnie uruchomiane kontakty eu e2. W przedsta¬ wionym na rysunku polozeniu kontaktów w cewce indukcyjnej plynie prad z dolu do góry.Po rozwarciu kontaktów prad ten mo¬ ze sie wyrównac poprzez L, g119 E, g21, L.Jezeli natomiast kontakty sa przelozone, wówczas prad plynie w cewce indukcyjnej z góry na dól i moze sie wyrównac po roz¬ warciu kontaktów poprzez L, g22t E, Przyklady wykonania, uwidocznione na fig. 1 i 2, wykazuja te wade, ze wyrówna¬ nie pradu dokonywa sie poprzez sama ba terie. Wskutek tego w obwodach pradu wy¬ stepuje wzmozone napiecie. Te wade usuwa przyklad wykonania wedlug fig. 3, przy czym moga byc zaoszczedzone jeszcze dwa prostowniki, poniewaz stosuje sie jeszcze dwa kontakty przelaczajace, zwierajace w polozeniu spoczynku cewke indukcyjna L. W chwili uruchomienia kontaktu e1 cew¬ ka indukcyjna zostaje przylaczona dobate- rii E tak, ze przeplywa w niej prad z góry na dól. Prad ten w chwili rozwarcia kontak¬ tu e± znajduje obwód wyrównawczy L, e2, gv L. Odpoiwiednio zmienia sie kierunek pradu w cewce indukcyjnej w chwili prze¬ stawienia kontaktu e2, tak ze prad plynie w cewce inidtiikcyjnej z dblu do góry i moze sie wyrównac w chwili rozwarcia kontaktu e2 poprzez elf g2* Korzysci tego ukladu sa widoczne, poniewaz oprócz zaoszczedzenia dwóch prostowników, zastosowane prosto¬ wniki sa polaczone taic, ze napiecie baterii E nie musi sie znajdowac pod ich dziala¬ niem zaworowym na stale co w przykla¬ dach wykonania, uwidocznionych na fig. 1 i 2, moze miec latwo ten skutek, ze przylo¬ zone stale do napiecia prostowniki nagrze¬ waja sie silnie i moga byc wskutek tego zniszczone.W przykladzie wykonania na fig. 4 u- widoczniono baterie £", z której zaczepu srodkowego jest pobierane napiecie. Oba zaciski koncowe zródla napiecia E sa prze¬ laczane kolejno za pomoca kontaktu prze¬ laczajacego e na cewke indukcyjna L. W polozeniu, uwidocznionym na rysunku, przez cewke indukcyjna L plynie prad ze strony prawej na lewa i w razie rozwarcia kontaktu e wyrównywa sie poprzez dolna polowe baterii E i prostownik g±. Natomiast po przelozeniu kontaktu e prad samoindukcji plynie z lewej strony na prawa i wyrównywa sie po rozwarciu kontaktów poprzez prostownik g2 i górna polowe baterii.W wymienionych dotad przykladach wykonania bateria! E jest przylozona stale dtt kontaktów przelaczajacych, których u- ruchomianie pozwala na zasilanie cewki indukcyjnej uderzeniami pradu o zmien¬ nym kierunku. Prostowniki, bocznikujace kontakty, powinny wykazywac przy tym taka biegunowosc, aby ich dzialanie zawo¬ rowe odbywalo sie w kierunku, przeciwnym kierunkowi pradu z baterii. W nastepnych przykladach wykonania (fig. 5 i 6) kon¬ takty sa zbocznikowane , prostownikami, które przepuszczaja prad z baterii, a w celu przerwania pradu baterii, wylacza sie — 3 —ffettgfte z* poftioea osobnych komtaktów. U- fzadzenie pracuje w sposób nastepujacy. W celu wlaczenia cewki indukcyjnej L prze¬ stawia sie w odpowiedni sposób kontakty ev e2i okreslajace kierunek pradu, przeply¬ wajacego przez cewke indukcyjna. Dopiero pózniej zwiera sie kontakt e3 wzglednie e4, zalaczony szeregowo z bateria E. Po uply¬ wie dostatecznie dlugiego czasu kontakt ten zostaje ponownie rozwarty i dopiero po¬ tem kontakty elf e2 zostaja przestawione w polozenie spoczynku wzglednie w nowe po¬ lozenie.Urzadzenie, przedstawiane na' fig. 5, pracuje w sposób nastepujacy. Po przesta¬ wieniu kontaktu ex zostaje zamkniety kon¬ takt es, a prad z baterii plynie wówczas z góry na dól przez cewke indukcyjna L. Po rozwarciu kontaktu ea prad znajduje nowy obwód wyrównawczy poprzez L, e2, pro¬ stownik gfr kontakt elf L i równiez po roz- warciu kontaktu ex plynie dalej poprzez prostownik gv Po przestawieniu kontaktu e2 i ponownym zwarciu kontaktu e3 prad plynie z dolu do góry przez cewke induk¬ cyjna L i wyrównuje sie po rozwarciu kon¬ taktu e3 poprzez L, e19 g3, e2, L, po czym prad wyrównawczy moze plynac dalej rów¬ niez po rozwarciu kontaktu e2 poprzez pro¬ stownik g2.W przykladnie wykonania, odpowiada¬ jacym fig. 6, kontakty e19 e2 znajduja sie juz W zadanytti polozeniu. Nastepnie zwie¬ ra sie kontakt es i prad plynie 2 baterii E z prawa na lewo przez cewke indukcyjna L. Gdy nastepnie rozwiera sie kontakt e3, Wówczas prad wyrównuje sie w cewce in¬ dukcyjnej L poprzez g3, ev przy czym kon¬ takt ex powinien zostac zamkniety, az do stlumienia pradu wyrównawczego. Nastep¬ nie przestawia sie kontakty elf e2a kontakt e4 zamyka, tak ze plynie prad z lewa na pfiawo jMjprzeiz cewke indukcyjna L. Po roz¬ warciu kontaktu e4 prad samoindukcji plynie w obowodzie wyrównawczym L, e2, g4, L. Równiez i kontakt c2 musi pozdsiac zamkniety az do stlumienia sie pradu wy¬ równawczego.Wynalazek nie ogranicza sie oczywi¬ scie do przykladów wykonania, przedsta¬ wionych nai fig. 1 — 6. Uklady polaczen we¬ dlug fig. 1—6 pozwalaja na rózne zmiany, zwlaszcza uklady polaczen, przedstawione na fig. 5 i 6, w których przez zmiane w kolejnosci uruchomiania kontaktów mozna stworzyc warunki, pozwalajace na zao¬ szczedzenie poszczególnych prostowników.Mozna równiez przez zastosowanie opor¬ ników w obwodach prostownikowych tlu¬ mic w pozadany sposób prad samoinduk¬ cji. Który z przykladów wykonania nalezy zastosowac, zalezy od warunków, zwlasz¬ cza od tego, do jakiego celu jest uzywany prad samoindukcji. W wielu przypadkach chodzi o cewke indukcyjna przekaznika, zasilanego, jak np. w instalacjach obejmu¬ jacych zegary wtórne, uderzeniami pradu o zmiennym kierunku. Jednakze przez wprowadzenie zmian w przykladach wyko¬ nania lub przez odpowiednie przegrupowa¬ nie podanych w nich narzadów, uklady mo¬ ga byc latwo dostosowane do róznych ce¬ lów. PL