Przedmiotem niniejszego wynalazku sa lampy katodowe zaopatrzone we wskaznik dlugosci czasu pracy lampy.Zastosowanie wskazników jest potrzeb¬ ne np. na stacjach wzmacniakowych, ba¬ kach radiowych itd., w których lampy sa wymieniane po uplywie okreslonego okre¬ su czasu pracy, np. po uplywie 1 000 go¬ dzin, nawet w takich przypadkach, gdy nie zostaly jeszcze one zuzyte. Aby móc o- kreslic, kiedy ów czas pracy minie, nalezy prowadzic dokladna ksiege (czasów wla¬ czania i wylaczania. Czynnosc ta jest ucia¬ zliwa dla obslugi. W urzadzeniach zas nie- dozorowanych, wlaczajacych sie samoczyn¬ nie w zaleznosci od okreslonych przyczyn zewnetrznych, np. w zaleznosci od na¬ swietlenia komórki fotoelektrycznej, z chwila nastania ciemnosci itd,, lub wlacza¬ nych na pewien czas przez rózne osoby, prowadzenie ksiegi ruchu jest oczywiscie niemozliwe. W tych przypadkach wymia¬ na lamp odbywa sie w okreslonych okre¬ sach czasu, ale nie ma przy tym pewnosci, czy przepisany okres czasu pracy uply¬ nal. Zastosowanie wskazników dlugosci czasu pracy jest pozyteczne równiez wte¬ dy, gdy na podstawie uszkodzenia lampy nalezy osadzic, czy przyczyna uszkodzenia jest naturalne zuzycie czy tez blad fabry- kacyjny.Wedlug wynalazku lampa jest zaopa-trzona we wskaznik ulegajacy pod wply¬ wem ciepla, wywiazujacego sie w lampie podczas pracy, trwalej zmianie. W wielu przypadkach wystarcza stwierdzic przy¬ blizona liczbe godzin, jaka lampa praco¬ wala. Wówczas przez odpowiedni dobór skladników wskaznika (domieszki hamuja¬ ce reakcje) nadaje sie temu wskaznikowi próg czulosci. Poniewaz jednak dla trwa¬ losci lampy jest miarodajny nie tylko czas pracy, lecz równiez i wielkosc Jej obciaze¬ nia, a to ostatnie wyraza sie wysokoscia osiagnietej temperatury, przeto w ogóle wskaznik wedlug wynalazku powinien wskazywac wartosc calkowa z wywiazane¬ go ciepla i czasu oddzialywania.Jak wiadomo, pewne barwniki orga¬ niczne np. zielen malachitowa rozkladaja sie pod wplywem ciepla, zmieniajac swo¬ ja barwe lub stopien zabarwienia. Stopien rozkladu stanowi wówczas miare oddzia¬ lywania ciepla. Poniewaz ilosc ciepla wy¬ wiazujacego sie w lampie na jednostke czasu jest w przyblizeniu stala i zazwy¬ czaj okreslona, mozna z wygladu wskazni¬ ka wnioskowac od razu o dlugosci czasu pracy lampy. Nosnik farby, np. w postaci paska papierowego przepojonego lub po¬ malowanego barwnikiem, mozna nakleic na banke lampy. Mozna tez banke pokryc warstewka wskaznika bedacego mieszani¬ na barwnika z innym materialem. Jako wskazniki mozna równiez stosowac mate¬ rialy o konsystencji niby-plastycznej (smo¬ ly, zywice, woski), które miekna i staja sie plynne po nagrzaniu. Mozna banke lampy pokryc warstewka takiej masy. Gdy war¬ stewka ta dzieki ogrzaniu jej staje sie plynna, to pod wplywem sily ciezkosci ma¬ sa splywa do miejsc nizszych banki.Równiez ilosc rozpylonej substancji moze uwidaczniac dlugosc czasu pracy lampy. Jak wiadomo, emitujaca aktywna warstwa katod zarowych oraz material wlókna zarowego w zarówkach powoli roz¬ pyla sie i osadza sie na przedmiotach ota¬ czajacych. W lampach wyladowczych osad ten osiada na elektrodach obejmujacych katode i dlatego nie jest dostepny dla ob¬ serwacji. Mozna jednak na zewnetrznej scianie zespolu elektrod umocowac próbke materialu rozpylajacego sie pod wplywem ciepla i polaczyc ja termicznie z zespolem elektrod. Jezeli material osiada na prze¬ zroczystym miejscu szklanej scianki lub na przezroczystym przedmiocie, znajdujacym sie wewnatrz banki lampy, np. na szybce mikowej, to z ilosci osadu mozna wniosko¬ wac o minionym okresie pracy, stwierdza¬ jac np. stopien przezroczystosci tej po¬ wierzchni fotometrycznie. Oczywiscie do rozpylania nalezy stosowac tylko takie ma¬ terialy, które nie pogarszaja prózni w lam¬ pie, np. materialy gazochlonne.Na rysunku przedstawione sa przykla¬ dy wykonania wynalazku.Na fig. 1 w szklanej bance 1 lampy u- mieszczony jest zespól elektrod 2. Na ban¬ ce lampy naklejony jest pasek papieru 3, przesycony lub pomalowany zielenia ma¬ lachitowa, zmieniajaca swa barwe pod wplywem ciepla. Czesto banke lampy me¬ talizuje sie z zewnatrz, natryskujac plyn¬ ny metal lub zawiesine proszku metalowe¬ go w laku. Wedlug wynalazku do plynne¬ go metalu wzglednie zawiesiny metalu mozna dodac odpowiedniego barwnika, np. fuksyny. Oczywiscie banka lampy moze byc wykonana równiez z innego dowolnego ma¬ terialu, np. z masy ceramicznej lub z meta¬ lu, albo moze tez byc metalizowana przed pokryciem jej barwnikiem. Dlugosc czasu pracy lampy mozna okreslic z wystarcza¬ jaca w praktyce dokladnoscia przez po¬ równanie wzorca ze wskaznikiem lampy.Na fig. 2 banka 1 lampy jest powle¬ czona warstwa 4 materialu, np. gumy, zy¬ wicy sztucznej itd., topniejacego powoli pod wplywem ogrzewania. Gdy zespól e- lektrod jest otwarty ku górze, to cieplo promieniuje przede wszystkim *w tym kie¬ runku i roztapia najpierw czesc warstwy — 2 —znajdujaca sie na wierzcholku banki. Je¬ zeli lampa jest umieszczona pionowo, ma¬ terial powloki splywa powoli w dól, a po okreslonym czasie dzialania ciepla docho¬ dzi do okreslonej granicy a, po dalszym zas okresie pracy do granicy 6. Poza linie 6 powloka najczesciej nie posuwa sie, gdyz miejsca banki ponizej linii 6 sa ogrzewa¬ ne slabiej. Warstwa 4 powinna zatem dojsc do linii b w czasie równym gwarantowane¬ mu czasowi pracy lampy.Nastepna odmiana wykonania lampy wedlug wynalazku jest przedstawiona na fig. 3. Do zespolu elektrod 11, umieszczo¬ nego wewnatrz szklanej banki 10, przy- mocowana jest czesc 12 z materialem ga- zochlonnym. Wskutek rozpylenia sie tego materialu powstaje w miejscu 13 osad. Na górnym koncu zespolu elektrod umocowa¬ ny jest zbiorniczek 14, który zawiera sub¬ stancje rozpylajaca sie pod wplywem cie¬ pla, np. cynk metaliczny. Zbiorniczek 14 jest polaczony termicznie z zespolem e- lektrod. Oczywiscie zbiorniczek jest pola¬ czony z taka elektroda, która podczas pra¬ cy osiaga najwyzsza temperature, a wiec np., katoda lub silnie obciazona anoda.Dzieki ogrzewaniu sie substancja w zbior¬ niczku 14 rozpyla sie i osadza sie na we¬ wnetrznej stronie szklanej banki. Wyko¬ nywajac zbiornik 13 w postaci reflektora mozna uzyskac to, ze na powierzchni 15 tworzy sie warstwa osadu o ograniczonych wymiarach. Dlugosc czasu pracy lampy mozna okreslic przez przeswietlenie osadu za pomoca lampy 16 i rzucenie promieni przepuszczonych przez warstwe 15 na ko¬ mórke fotoelektryczna. Prad komórki fo- toelektrycznej stanowi bezposrednia mia¬ re grubosci osadu wzglednie czasu pracy lampy.Zamiast stosowania jako wskaznika barwnika, który pod wplywem wyzszej temperatury ulega stopniowemu rozklado¬ wi, zmieniajac przy tym stopien zabarwie¬ nia lub barwe, mozna równiez wedlug wy¬ nalazku wyzyskac do wskazywania dlugo* sci czasu pracy szybkosc rozkladu mate¬ rialu chemicznego nie zmieniajacego wprawdzie barwy lub tez zmieniajacego barwe niedosc wyraznie, lecz zmieszanego z innym materialem, zmieniajacym barwe wskutek rozkladu pierwszego z wymienio¬ nych materialów.Jezeli glównym skladnikiem mieszani¬ ny jest np. sól latwolotnego kwasu i trud- nolotnej zasady, to z czasem reakcja mie¬ szaniny staje sie zasadowa, co mozna wy¬ kryc za pomoca drugiego skladnika mie¬ szaniny, wskaznika pH. W analogiczny spo¬ sób mozna za pomoca soli latwolotnej za¬ sady i trudnolotnego kwasu otrzymac z biegiem czasu kwasna reakcje, uzyskujac odpowiednio inne zabarwienie. Np. sola pierwszego rodzaju jest octan barowy, a przykladem soli drugiego rodzaju drugo¬ rzedny fosforan amonowy.Poza tym znane sa materialy, które podczas rozkladu chemicznego wyzwalaja chlor lub inne odczynniki bielace, dzieki czemu zmieszany z nimi barwnik wybiela sie stopniowo. Przykladem takiego mate¬ rialu jest chlorochromian potasowy (KCICrOJ.Na szybkosc reakcji mozna oddzialy¬ wac w znacznym stopniu zmieniajac rodzaj i ilosc czynnika wiazacego rozkladajacy sie material i domieszke, dzieki czemu za po¬ moca odpowiedniego doboru mieszanych ze soba materialów mozna wskaznik dosto¬ sowac do temperatury roboczej danej lam¬ py. A wiec np. guma arabska sprowadza nieznaczne, natomiast zelatyna bardzo znaczne obnizenie normalnej szybkosci zmiany barwy. W szczególnosci mozna w ten sposób osiagnac to, ze w lampach róz¬ nej wielkosci i mocy, pracujacych przy róznych temperaturach, nastapi okreslona zmiana barwy po tym samym okresie pra¬ cy- Stwierdzono doswiadczalnie, •ze tempe¬ ratura szklanej banki lampy wyladowczej — 3 —zalezy nie tylko od elektrycznego obcia¬ zenia lampy, lecz równiez od termicznych wlasciwosci aparatu, w którym lampa pra¬ cuje. Okolicznosc ta utrudnia wnioskowa¬ nie o dlugosci czasu pracy lampy na pod¬ stawie zmiany stanu wskaznika, gdyz w pewnych okolicznosciach potrzebne jest u- stalanie wzorca dla kazdego typu apara¬ tów. A wiec przy badaniu lampy zaopa¬ trzonej w taki wskaznik barwny nalezalo¬ by zawsze podawac, w jakim aparacie ta lampa pracowala.Tej niedogodnosci mozna uniknac przez umieszczenie wskaznika wewnatrz nózki lampy.Na podstawie licznych prób stwierdzo¬ no, i ze temperatura robocza wewnatrz slupka lampy, a zwlaszcza w poblizu sio¬ delka, jest stosunkowo niezalezna od typu lampy, obciazenia i temperatury zewnetrz¬ nej. Gdy wiec wskaznik jest umieszczony wewnatrz slupka lampy, wystarcza jeden wzorzec dla wszystkich lub przynajmniej przewaznej czesci typów lamp, przezna¬ czonych do podobnych celów, A wiec moz¬ na np. dla wszystkich lamp radiowych sto¬ sowac jeden tylko wzorzec lub tez jeden tylko wskaznik zupelnie niezaleznie od tego, czy chodzi o stosunkowo malo obcia¬ zone lampy do wzmacniania wielkiej cze¬ stotliwosci, czy tez o koncowe lampy glo¬ snikowe. Jest oczywiste, ze mozliwosc ta¬ ka stanowi duze uproszczenie fabrykacji lamp i oprócz tego daje wieksza pewnosc wnioskowania o przebytym okresie pracy.Na fig. 4 przedstawiony jest przyklad wykonania. Liczba 21 oznaczona jest szkla¬ na banka lampy, stopiona ze slupkiem 22.Slupek posiada u góry siodelko 23, w któ¬ re wtopione sa podpórki i doprowadzenia do elektrod zespolu 24. Lampa jest zaki- towana w trzonku 25, zaopatrzonym w nóz¬ ki wtyczkowe 26. Wewnatrz slupka 22 u- mieszczony jest pasek celonu 27, który dzieki sw&ej sprezystosci opiera sie o scian¬ ke slupka i mocno do niego przylega. Naj¬ lepiej jest pasek wsunac w slupek tak gle¬ boko, aby przylegal do siodelka. Pasek ce- lonowy 27 jest powleczony materialem, którego barwa zmienia sie pod wplywem ciepla, wywiazujacego sie w lampie. Moz¬ na tu zajstoisowac np. zielen malachitowa, której kolor z biegiem czasu pracy powoli zamienia sie z zielonego na bialy. Przez porównanie danego koloru paska celono- wego z wzorcem wycechowanym doswiad¬ czalnie mozna w kazdej chwili stwierdzic, jak dlugo palila sie lampa. Gdy trzonek ze wzgledów fabrykacyjnych posiada w denku otwór 28, to mozna przez otwór ten obserwowac pasemko celonowe i ewentual¬ nie nawet wyjmowac je, nie naruszajac wcale lampy. Jezeli lampa posiada kilka slupków, to material wskaznikowy nalezy umiescic w tym slupku, który znajduje sie najblizej katody.Wskazniki wedlug fig. 1 i 2 moga byc równiez zastosowane nie tylko do lamp lecz i do wszelkich innych przyrzadów grzejacych sie w czasie pracy. PL