Wynalazek dotyczy przetwarzania pra¬ dów zmiennych o pewnej czestotliwosci na prad zmienny o czestotliwosci innej.Dla pewnych celów, np, w radjote- legrafji, zachodzi czestokroc potrzeba pra¬ dów zmiennych ciaglych o znacznie wiek¬ szej czestotliwosci od tej, jaka wytworzyc mozna w wytwornicy pradów szybko- zmiennych.Dla wytworzenia pradów tak wielkiej czestotliwosci stosowano róznorodne urza¬ dzenia w celu przetwarzania pradów zmien¬ nych ciaglych o pewnej podstawowej czestotliwosci, by otrzymac prad o cze¬ stotliwosci harmonicznej w stosunku do czestotliwosci pierwotnej. W niektórych aparatach tego rodzaju istnieja urzadze¬ nia do odksztalcenia fali praciu o czestotli¬ wosci pierwotnej od ksztaltu sinusoidal¬ nego w ten sposób, ze pewne harmonicz¬ ne wybijaja sie na plan pierwszy i harmo¬ niczne te gatunkuje sie na obwody rezonu- jace z harmoniczna lub harmonicznemi, ja¬ kie maja zostac spozytkowane.Chodzi tu miedzy innemi o udoskonale¬ nie dzialania podobnych przyrzadów oraz o uproszczenie konstrukcji aparatów prze¬ kazujacych wytworzone na tej drodze pra¬ dy wielkiej czestotliwosci ukladom radio¬ telegraficznym. Poza tern chodzi o zbudo¬ wanie przyrzadu, wytwarzajacego dowolny prad harmoniczny czestotliwosci podsta¬ wowej zapomoca zmiany jedynie stroju ze¬ spolu promieniujacego.Prad wytwornicy przeplywa przez sa- moindukcje o rdzeniu zelaznym, która ponasyceniu wytwarza na koncówkach znie¬ ksztalcona fale napiecia- Obwód, w jakim sie miesci samoindukcja, oraz zródlo pradu czestotliwosci pierwotnej, korzystnem jest nastawic na te czestotliwosc i unormowac w ten sposób, by posiadal wzglednie duza o- pornosc pozorna wzgledem pradu o czesto¬ tliwosci harmonicznej, jaki ma byc spozyt¬ kowany. Znieksztalcone fale napiecia u- : dzielaja sie ^dalszemu obwodowi znajduja¬ cemu sie we wspóldzwieku (rezonansie) z z upodobana czestotliwoscia harmoniczna.Obwód ten mozna równiez unormowac na duza opornosc pozorna (Wzgledem pradu czestotliwosci podstawowej. Aby usunac przedostawanie sie tego pradu na ten obwód lub odwrotnie, mozna stosowac in¬ ne odpowiednie srodki. Jezeli chodzi o wy¬ tworzenie pradu o czestotliwosci parzyscie harmonicznej w stosunku do pradu pod¬ stawowego, to mozna przesycic magnetycz¬ nie zelazny rdzen samoindukcji przy po¬ mocy pradu stalego. Jezeli stosuje sie prad harmoniczny nieparzyscie, potrzeba tego zabiegu odpada, choc w wielu wypadkach prad staly sluzy czesciowo do ulatwienia przy nastrajaniu.Dalsze szczególy wynalazku podaje o- pis i zalaczony rysunek. Fig. 1 przedsta¬ wia schematycznie jeden z przykladów wy¬ konania, fig. 2 przyklad zastosowania wy¬ nalazku do potrzeb telegrafu bez drutu, fig. 3 wreszcie pewna odmiane urzadzenia.Generator / pradu wielkiej czestotliwo¬ sci (fig. 1) dostarcza pradu do obwodu, za¬ wierajacego samoindukcje, zlozona z za¬ mknietego rdzenia zelaznego 2 i uzwojenia 3, które pobiera prad z odpowiedniego zródla 4 bezposrednio. Ilosc pradu odpo¬ wiednio reguluje sie w celu otrzymania pewnego stopnia nasycenia rdzenia. 2. W ten sposób fala napiecia na koncówkach 5 i 6 zwoju 3 zostaje znieksztalcona; laczac wiec te koncówki z obwodem roboczym, który posiada wspóldzwiek z podwójna cze¬ stotliwoscia pradu z alternatora, mozna wy¬ tworzyc prad o czestotliwosci dwa razy wyzszej. Aby prad' ten nie przedostawal sie do obwodu alternatora 1, w obwodzie tym stosuje sie tak zwany „tlumik czesto¬ tliwosci" w postaci znacznego oporu pozor¬ nego dla pradów pewnej czestotliwosci, która jednoczesnie stanowi wzglednie sla¬ by opór dla pradów o czestotliwosci od¬ miennej.Tlumik sklada sie z samoindukcji 7 i kondensatora zmiennego 8, polaczonych wielokrotnie ze soba i nastrojonych na cze¬ stotliwosc zdwojona. Przy pomocy zmien¬ nego kondensatora 9 obwód mozna nastroic na prad alternatora 1. W przedstawionym przykladzie obwód wtórny, polaczony z koncówkami 5, 6, stanowi jednoczesnie ob¬ wód pierwotny transformatora czestotliwo¬ sci podobnej do transformatora pierwszego.Zawiera on samoindukcje 10 ze rdzeniem zelaznym typu zamknietego i zwojnica 11, który odbiera jednoczesnie prad bezpo¬ srednio ze zródla 12. Tlumik czestotliwo¬ sci, zlozony z samoindukcji 13 i konden¬ satora zmiennego 14, wielokrotnie ze soba polaczonych i nastrojonych na czestotli¬ wosc generatora 1, sprawia, ze obwód wtór¬ ny posiada znaczna opornosc pozorna w stosunku do pradu czestotliwosci pierwot¬ nej. Tlumik zlozony z samoindukcji 15 i zmiennego kondensatora 16, wielokrotnie ze soba polaczonych i nastrojonych na cze¬ stotliwosc poczwórna wzgledem pradu al¬ ternatora 1 sprawia, ze obwód.Wtórny posia¬ da duza opornosc pozorna wobec pradów takiej czestotliwosci. Prad tego rodzaju przechodzic przeto bedzie obwodem robo¬ czym polaczonym koncówkami 17, 18 z zwojnica lii zawierajacym przewodniki 19 i 20.Tlumik zlozony z samoindukcji 21 i kon¬ densatora 22, wielokrotnie ze soba polaczo¬ nych, stanowiacych czesc obwodu robocze¬ go i nastrojonych na czestotliwosc dwa ra¬ zy wieksza od czestotliwosci pradu z alter¬ natora 1 sprawia, ze obwód ten wykaze - 2 -znaczna opornosc pozorna wobec pradów takiej czestotliwosci, Zapomoca kondensa¬ tora 23 odwód wtórny mozna nastroic na czestotliwosc dwukrotna pradu alterna¬ tora /, Laczac szeregowo przetwarzajace cze¬ stotliwosc zespoly dodatkowe z dwoma ze¬ spolami podanemi, mozna wytwarzac pra¬ dy dowolnej czestotliwosci; Uklad przedstawiony pozwala stosowac pojedynczy nasycony rdzen i pojedyncza zwojnice w celu przetwarzania czestotliwo¬ sci. Wszelkie znane dotychczas urzadze¬ nia tego rodzaju, korzystajace z samoin- dukcji z nasyconym elektrycznie rdzeniem, wymagaja stosowania dwóch oddzielnych rdzeni z samodzielnemi zwojnicami, Glow¬ nem zródlem strat w takich urzadzeniach do przetwarzania czestotliwosci sa rdzenie zelazne i ich zwojnice.To stanowi podstawe ulepszenia, umoz¬ liwiajacego obywanie sie rdzeniem poje¬ dynczym.Przy zastosowaniu nowego aparatu do wytwarzania pradów wielkiej czestotliwo¬ sci na potrzeby radjotelegrafji mozna osia¬ gnac caly szereg dalszych uproszczen i u- lepszen. Wskazuje totfig. 2, na której al¬ ternator wielkiej czestotliwosci 1 dostarcza pradu do uzwojenia pierwotnego 24 trans¬ formatora; uzwojenie wtórne 25 tegoz wla¬ czone jest do obwodu lokalnego, zawiera¬ jacego uzwojenie 3 samoindukcji z rdzeniem zelaznym. Obwód promieniotwórczy skla¬ da sie z anteny 26 ze zwykla samoindukcja 27 cTo nastrajania. Tlumik czestotliwosci nadajacy obwodowi lokalnemu wielka o- pornosc pozorna wobec pradów wyzszej czestotliwosci zawiera opór pozorny 28, u- rzadzony w ten sposób, ze pojemnosc an¬ teny spelnia role kondensatora, stosowa¬ nego lacznie z przedstawionym na fig- 1 tlumikiem. Prad, jaki krazy pomiedzy kon¬ densatorem a samoindukcja tlumika, jest pradem promieniotwórczym. Aby prady czestotliwosci wiekszej nte mogly krazyc po obwodzie alternatora /, antena, zamiast z koncówka uzwojenia wtórnego 21, laczy sie z punktem srodkowym 29, wybranym w ta¬ ki sposób, ze prad czestotliwosci wiekszej równowazy sie W obu odnogach uzwojenia wtórnego, co neutralizuje dzialanie induk¬ cyjne na uzwojenie pierwotne 24 transfor¬ matora.Zachodzi to w sposób nastepujacy. Po ustawieniu ukladu w sposób opisany powy¬ zej, tak ze antena stanowi czesc tlumika, prad, jaki krazy pomiedzy antena a samo¬ indukcja tlumika, bedzie silniejszy od pra¬ du pochodzacego z transformatora czestotli¬ wosci. Innemi slowy tlumik spelnia role transformatora pradu wyzszego napiecia i mniejszego natezenia na prad o nizszem napieciu i wiekszem natezeniu.Prad anteny stanowi wypadkowa pradu, który krazy przez samoindukcje 28 tlumi¬ ka, oraz pradu wydzielanego przez nasy¬ cony elektrycznie rdzen samoindukcji. Przy pradzie anteny wynoszacym np. 10A, czesc 5 A pochodzi z nasyconego rdzenia, pozo¬ stale zas 5 A zostaje dodane skutkiem rezo¬ nansu tlumika czestotliwosci. Gdyby wla¬ sciwa antena polaczona byla bezposrednio z koncówka dolna uzwojenia wtórnego 25, prad o natezeniu 5 A, pochodzacy od nasy¬ conego rdzenia samoindukcji, wzniecalby pewien prad w obwodzie alternatora. Gdy¬ by przeciwnie antena byla polaczona ze K szczytem uzwojenia wtórnego 25, prad o na¬ tezeniu 5 A, pochodzacy z tlumika, prze¬ plywalby przez uzwojenie 25 i wzbudzal prad w obwodzie alternatora. W obu wy¬ padkach powstawalyby niepozadane stra¬ ty w obwodzie alternatora w zwiazku z przechodzacemi tym obwodem pradami czestotliwosci wiekszej. Wskutek polacze¬ nia z punktem centralnym uzwojenia 25, prad o natezeniu 5 A w jednej odnodze, równowazy takiz prad w odnodze pozosta¬ lej, neutralizujac indukcje w transformato¬ rze i usuwajac zródlo mozliwych strat. W przedstawionym przykladzie polaczenie — 3 —prowadzi- do punktu srodkowego uzwojenia wtórnego 25; gdy prady nie dziela sie rów¬ nomiernie w obu odnogach odwodu pi^adu wiekszej czestotliwosci, polaczenie wyko¬ nac mozna w odpowiednio dobranym punk¬ cie uzwojenia, tak aby uzyskac wyrówna¬ nie pradów w obu szeregach.Opisany powyzej sposób przetwarzania czestotliwosci zaleca sie tern, ze zastoso¬ wanie jego nie ogranicza, sie do jakiejs o- kreslonej tylko harmonicznej czestotliwo¬ sci podstawowej. Dla wytworzenia pewnej czestotliwosci wystarczy, by tlumik czesto¬ tliwosci nastrojony byl odpowiednio do pra¬ du harmonicznego wskazanego. Poniewaz antena stanowi sama czesc tlumika, nale¬ zy przeto nastroic ja na wskazana czesto- tliwosc bez zadnych dalszych zmian ukla¬ du. Przy wytwarzaniu pradów harmonicz¬ nych parzystych rdzen 2 powinien byc na¬ sycony pradem bezposrednim, przy wytwa¬ rzaniu harmonicznych nieparzystych nasy¬ cenie staje sie zbyteczne. Niekiedy wypa¬ da zastosowac w niewielkiej ilosci prad bezposredni w uzwojeniu 3 w celu ulatwie¬ nia nastrojenia.Do nastrojenia takiego obwodu o czesto¬ tliwosci podstawowej sluzy kondensator 30 i 31. W ukladzie przedstawionym czesc na¬ piecia pradu czestotliwosci przechodzi bez¬ posrednio na antene. Przez nadanie kon¬ densatorowi 31 takiej wartosci, by zrówno¬ wazyc samoindukcje tlumika czestotliwo¬ sci podstawowej, mozna zneutralizowac skladowa bezwattowa napiecia. Zdarzyc sie moze, ze jeden i ten sam punkt polaczenia jednoczesnie pozwala zneutralizowac prad o czestotliwosci wiekszej w obwodzie pier¬ wotnym oraz prad o czestotliwosci podsta¬ wowej w obwodzie anteny. W wypadku przeciwnym wybrac nalezy punkt, który le¬ zy pomiedzy dwoma wymienionemi punk¬ tami i daje straty stosunkowo najmniejsze.Przyklad wedlug fig. 2 przedstawia in¬ stalacje do wytwarzania pradów harmonicz¬ nych o czestotliwosci wiecej niz dwu lub trzykrotnej. W wypadkach podobnych za¬ chodzi niejednostajnie potrzeba stosowania tlumika czestotliwosci w obwodzie nastro¬ jonym na prady harmoniczne nizsze w ce¬ lu uwydatnienia pradów harmonicznych wyzszych. Przyklad podobny wskazuje fig. 3. W tym wypadku tlumik zlozony z samoindukcji 32 i kondensatora 33, wielo¬ krotnie ze soba polaczonych, nastrojony jest na czestotliwosc mniejsza, tlumik zas zlo¬ zony z samoindukcji 34 i z anteny jako z kondensatora, nastrojony jest na prad wyz^ szej harmonicznej czestotliwosci. Jezeli zachodzi potrzeba otrzymania pradu o cze¬ stotliwosci odpowiadaj acej harmonicznej dziewiatej pradu pierwotnego ze zródla 1, tlumik pierwszy nalezy nastroic na harmo¬ niczna trzecia, drugi zas na harmoniczna dziewiata zródla /, natenczas tlumik pierw¬ szy zostanie nastrojony na harmoniczna po¬ trójna, a tlumik drugi na harmoniczna dzie¬ wiata. Przez zastosowanie tlumika trzecie¬ go rzedu wprowadza sie dodatkowe od¬ ksztalcenie strumienia magnetycznego na¬ syconego rdzenia, co zwieksza sile elektro- motorycza harmonicznej dziewiatej. I w tym wypadku, jak w przykladzie fig. 2, dzialanie harmonicznej trzeciej w uzwoje¬ niu pierwotnem 24 zostaje zneutralizowane* a prad harmonicznej dziewiatej nie wply¬ wa równiez na obwód pierwotny, dzieki tlu¬ mikowi czestotliwosci wtórnej. Sposób prze¬ twarzania czestotliwosci mozna poprowa¬ dzic dalej, wlaczajac w obwód wspólny o- bok opisanych tlumiki dalsze w ukladzie szeregowym, nastrojone na harmoniczne 27 rzedu albo tez trzy tlumiki nastrojone na harmoniczne druga, czwarta i ósma. Przy poslugiwaniu sie harmonicznymi parzyste- mi uzwojenie 3 nalezy zasilac pradem bez¬ posrednim, jak wskazuja fig. 1 i 2. PL