Jezeli chodzi o przekazywanie na odle¬ glosc obrotów z jednego narzadu na drugi w zalozeniu, ze obydwa narzady posiadaja nieznaczna bezwladnosc, to wówczas moz¬ na uzyc do tego celu dwóch rodzajów prze¬ kazywania.Jeden z nich polega na tym, ze calko¬ wite przemieszczanie sie narzadu nadaw¬ czego jest odtwarzane samoczynnie za po¬ moca narzadu odbiorczego. Ten rodzaj przekazywania wymaga przesylania wiek¬ szej energii po liniach przesylowych.Przy drugim rodzaju przekazywania, w celu zmniejszenia energii przesylanej, przemieszczenia narzadu nadawczego sa przekazywane na ruchoma czesc pomocni¬ cza o bardzo malej bezwladnosci, przy czym czesc ta jest polaczona z narzadem odbiorczym. W celu otrzymania przemie¬ szczenia samego narzadu odbiorczego nale¬ zy; uruchomiac go przy pomocy miejscowe¬ go zródla energii, np. recznie, uzgadniajac przemieszczanie sie ruchomej czesci po¬ mocniczej z przemieszczaniem sie wskazni¬ ka ruchomego, wspólsrodkowego z ta cze¬ scia i poruszanego za pomoca narzadu od¬ biorczego.Jasne jest, ze ruchoma czesc pomocni¬ cza powinna posiadac taka sama szybkosc wzgledem narzadu nadawczego, jak wskaz¬ nik ruchomy wzgledem narzadu odbiorcze¬ go.Urzadzenie do przekazywania wedlug niniejszego wynalazku nalezy do typu dru¬ giego, przy czym pomocnicza czesc rucho¬ ma, stanowi strzalka przyrzadu,, posiadaja¬ cego w polu magnetycznym o stalym nate¬ zeniu i kierunku cewke ruchoma, przez która plynie prad o zmiennym natezeniu.Przyrzad ten w dalszym ciagu opisu bedzie nazywany napieciomierzem.Urzadzenie do przekazywania na odle¬ glosc za pomoca napieciomierza jest oparte na nastepujacej znanej zasadzie (fig. 1 i 2), Litera B oznaczona jest szczotka, któ¬ rej ruch obrotowy jest sprzezony mecha¬ nicznie w dowolny sposób z narzadem na¬ dawczym, którego ruch obrotowy ma byc przekazywany na odleglosc. Szczotka B przebiega po równomiernym oporniku ko¬ lowym R, wspólsrodkowym ze szczotka.Opornik R jest przylaczony do zacisków zródla elektrycznego S o stalym napieciu.Napieciomierz V, umocowany w oslonie narzadu odbiorczego, jest polaczony e- lektrycznie z jednej strony ze szczotka B, a z drugiej strony z zaciskiem O oporni¬ ka R.Kazdemu polozeniu szczotki B odpo¬ wiada okreslone polozenie strzalki A na¬ pieciomierza, wobec czego strzalka ta mo¬ ze rejestrowac polozenie szczotki B (strzal¬ ka A jest wspomniana czescia pomocni¬ cza). Napieciomierz mozna zbudowac tak, aby wychylenie jego strzalki bylo scisle proporcjonalne do kata obrotu szczotki B.Pod napieciomierzem V" umieszczony jest wskaznik obrotowy m (przedstawiaja¬ cy wspomniany*wskaznik ruchomy), które¬ go os obrotu znajduje sie na przedluzeniu osi strzalki A. Wskaznik ten jest sprzezo¬ ny mechanicznie z narzadem, na który na¬ lezy przenosic ruch.Wskaznik m jest niezalezny od napie¬ ciomierza i powinien byc uruchomiany np. recznie za pomoca raczki P i przekladni zebatej dowolnego znanego typu (fig. 1 i 2). Tasama raczka uruchomia jednoczesnie za pomoca odpowiedniej przekladni nie* przedstawiony na rysunku narzad odbior¬ czy, majacy odtwarzac ruch przekazywany.Jezeli wskaznik m jest utrzymywany za pomoca raczki P na wprost strzalki A, to wówczas wskaznik ten obraca sie z szybkoscia proporcjonalna do szybkosci obrotu szczotki B, a zatem do szybkosci obrotu narzadu, którego ruch obrotowy na¬ lezalo przekazac. Za pomoca wskaznika m, wskutek sprzezenia wskaznika m z narza¬ dem odbiorczym, obrót nadajnika B jest powtarzany na odleglosc, czyli przekazy¬ wany jest ruch z narzadu nadawczego na narzad odbiorczy, którego wskaznik m jest przesuwany za strzalka A.Jak widac z powyzszego za pomoca tego sposobu przesylania i powtarzania ru¬ chu mozna osiagnac przekazywanie ruchu obrotowego tylko w obrebie kata wychyla¬ nia szczotki B. Wynika stad, ze przekazy¬ wanie za pomoca tego urzadzenia obrotów wiekszych od 360Q jest niemozliwe.Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do przekazywania na odleglosc za po¬ moca napieciomierza obrotów wiekszych od 360°.Urzadzenie wedlug wynalazku zawiera nastepujace czesci. 1° — nadajnik w postaci szczotki, prze¬ suwanej po równomiernym oporniku kolo¬ wym, zalaczonym do zródla elektrycznego, 2° — odbiornik w postaci napieciomie¬ rza, polaczonego elektrycznie z nadajni¬ kiem i zawierajacego pole magnetyczne o stalym natezeniu i kierunku oraz narzad ruchomy ze strzalka wskaznikowa, przez który przeplywa prad,, zmieniajacy sie za¬ leznie od polozenia, jakie zajmuje szczotka nadajnika.Urzadzenie wedlug wynalazku rózni sie od urzadzen znanych tym, ze szczotka posiada n ramion B, rozmieszczonych rów¬ nomiernie i polaczonych ze soba mecha¬ nicznie i elektrycznie. Dlugosc luku oppr- - 2 —nika R nadajnika stanowi — obwodu kola, n wobec czego tylko jedno z ramion B styka sie stale z opornikiem. Ciagly obrót szczot¬ ki B powoduje na napieciomierzu V pro¬ porcjonalne wychylenie strzalki A. W chwili, gdy jedno z ramion szczotki B za¬ stepuje drugie na oporniku R, obwód pra¬ du napieciomierza zostaje na chwile przer¬ wany, wskutek czego strzalka A powraca nagle do zera, zaczynajac nastepnie swój ruch od poczatku. 3° — ruchoma tarcze wskaznikowa Af, polaczona mechanicznie z mechanizmem, na który nalezy przenosic ruch z nadajni¬ ka. Tarcza ta posiada tyle wskazników m1, m2, ze maksymalne wychylenie napiecio¬ mierza miesci sie okreslona liczbe razy w obwodzie tarczy, osadzonej wspólosiowo ze strzalka A napieciomierza. Dzieki temu obslugujacy, uruchomiajac tarcze Af, moze nadac jej, utrzymujac wskazniki m1, m2 naprzeciwko strzalki A, ruch, odpowiada¬ jacy ruchowi ciaglemu nadajnika.Wykonanie urzadzenia wedlug wyna¬ lazku jest przedstawione tytulem przykla¬ du na rysunku, którego fig. 3 przedsta¬ wia schemat nadajnika wedlug wynalazku, a fig. 4 — schemat odbiornika wedlug wy¬ nalazku. Na fig. 5 podany jest schemat zestawienia nadajnika i odbiornika wedlug innej postaci wykonania przedmiotu wyna¬ lazku, a wreszcie na fig. 6 podany jest uklad polaczen, pozwalajacy na regulo¬ wanie wskazan odbiornika odpowiednio do napiecia uzytego zródla pradu elektryczne¬ go.Wedlug fig. 3 dlugosc opornika R jest wybrana tak, aby miescila sie n razy w obwodzie. Pojedyncza szczotka B zostala zastapiona szczotka w ksztalcie gwiazdy o n ramionach BVl B2, Bs Bn, rozmieszczo¬ nych równomiernie wzgledem siebie. Te n ramion sa polaczone ze soba elektrycznie, lecz tylko jedno z nich styka sie kolejno z opornikiem. Szczotka o n ramionach jest przylaczona do odbiornika za pomoca jed¬ nego przewodu.W czasie ciaglego obracania sie szczotki kazde z ramion osiaga zetkniecie z oporni¬ kiem dopiero wtedy, gdy ramie poprzednie juz zeszlo z tego opornika. Aby uzyskac ten rezultat, opornik jest wykonany nieco krótszym, nizby to wynikalo z obliczenia.Nalezy zaznaczyc, ze wskutek tego nie powstaje zaden blad w przekazywaniu, lecz tylko krótka pauza, w czasie której obrót nie jest przekazywany, przy czym przerwe ta mozna uczynic dowolnie ma- la. , Jest rzecza jasna, ze obecnosc n ra¬ mion szczotki pozwala na1 wyzyskanie calej amplitudy napiecia n razy w ciagu jednego obrotu. Amplituda ta moze wiec odpowia¬ dac dowolnie malemu katowi obrotu prze¬ kazywanego, pozwalajac na otrzymanie ta¬ kiej dokladnosci, jaka jest zadana.Oprócz tego nalezy wykonac urzadze¬ nie tak, aby wychylenie napieciomierza przy maximum pradu, to jest odpowiadaja¬ ce róznicy potencjalów na koncówkach opornika umieszczonego przy nadajniku, miescilo sie scisle pewna calkowita liczbe razy p w obwodzie kola (kat wychylenia moze byc np. równy 90* lub 72°).Wspólosiowo ze strzalka napieciomie¬ rza V osadzona jest taircza ruchoma Af, niezalezna od napieciomierza i polaczona mechanicznie z narzadem, który odbiera ruch przekazywany. Ta tarcza Af posiada p wskazników m19 m2.....mp, równomiernie rozstawionych wzgledem siebie.Dzialanie calosci jest nastepujace: Kazdorazowo, gdy wielokrotna szczotka nadajnika przebiega caly opornik, to jest 1 • — czesc obwodu, strzalka odbiornika wy- n chyla sie o — czesc obwodu. Jezeli teraz P naprzeciwko strzalki napieciomierza utrzy¬ mywany bedzie jeden ze wskazników m tarczy Af przez obracanie reka mechatiiz- — 3 —mu napedowego, wówczas tarcza M zosta¬ nie obrócona równiez o — obrotu. . p Gdy szczotka nadajnika' dojdzie do kon¬ ca opornika /?, wówczas strzalka odbiorni¬ ka, osiagnawszy swe wychylenie maksy¬ malne, opadnie raptownie do zera i nowa szczotka wejdzie na opornik. Poniewaz jednak kat, oddzielajacy od siebie dwa kolejne wskazniki m, jest równy maksy¬ malnemu wychyleniu strzalki napieciomie- rza, wiec inny wskaznik m znajdzie sie przed strzalka, która powrócila od maksi¬ mum do zera. Wystarczy utrzymywac po¬ nownie ten nowy wskaznik naprzeciwko strzalki, aby osiagnac ciagly ruch obrotowy tarczy M.Praktycznie biorac, czas niezbedny do tego, aby strzalka A mogla przejsc od swego wychylenia maksymalnego do zera, moze byc tak krótki, iz nie zauwazy sie ruchu strzalki, która opuszczajac wskaz¬ nik m zjawia sie bezposrednio przed wskaz¬ nikiem^c^i&gim.Najczesciej wynalazek niniejszy ma za¬ stosowanie do przekazywania ruchu obro¬ towego z czesci ruchomej D, obracajacej sie naokolo osi X (fig. 5), na inna czesc ruchoma E9i obracajaca sie okolo osi X1. W dalszym opisie czesc ruchoma D bedzie na¬ zywana nadajnikiem ruchu, a czesc rucho¬ ma E — odbiornikiem ruchu. Jest rzecza oczywista, ze mozna byloby przekazywac równiez ruch postepowy, zamieniajac go na ruch obrotowy za posrednictwem prze¬ kladni zebatej lub za pomoca innego srod¬ ka mechanicznego.Ruch obrotowy czesci ruchomej D mo¬ ze byc nieograniczony lub tez ograniczony do kata mniejszego lub równego 360°*.Stacja nadawcza T zawiera opornik kolowy R oraz szczotki B1 — 54. Stacja odbiorcza F zawiera napieciomierz V oraz tarcze M, niezalezna od strzalki napiecio- mierza.W celu uzyskania duzej dokladnosci, szczotka nadajnika zostala sprzezona me¬ chanicznie z nadajnikiem ruchu D np. za pomoca kól zebatych Elt E2 tak, aby jed¬ nemu obrotowi nadajnika ruchu D odpo¬ wiadala duza liczba obrotów szczotki.Z drugiej strony tarcza M odbiornika jest sprzezona mechanicznie z odbiorni¬ kiem ruchu E np. za pomoca kól zebatych E3, E4 tak, aby podczas jednego obrotu od¬ biornika ruchu E tarcza ta obracala sie o kat, równy n-krotnej amplitudzie maksy¬ malnej przemieszczenia sie strzalki napie- ciomierza, skoro szczotka nadajnika prze¬ biegnie n razy jego oporniki.Jezeli ruchome czesci D, E sa zaopa¬ trzone np. w przyrzady celownicze do kie¬ rowania ogniem artylerii, to celem przeka¬ zywania ruchu jest wtedy utrzymywanie tych przyrzadów celowniczych stale rów¬ nolegle do siebie. Po ustawieniu czesci ru¬ chomych D i E w ich pierwotnych poloze¬ niach, od których poczawszy odchylenie katowe ruchomego odbiornika, ma byc stale równe katowemu odchyleniu ruchomego nadajnika, mozna utrzymywac stale ruch synchroniczny czesci ruchomej E i nadaj¬ nika ruchu D, obracajac recznie lub za po¬ srednictwem sterujacego przyrzadu me¬ chanicznego tarcze F (fig. 5).Kazdemu polozeniu nadajnika ruchu D odpowiada kilka polozen odbiornika ruchu E, dla których zachodzi zgodnosc miedzy wskaznikami m1, m2 a strzalka napie- ciomierza. Jednak istnieje tylko jedno z tych polozen, przy którym odbiornik ruchu E jest zsynchronizowany z nadajnikiem ruchu D.W celu ustalenia poczatkowej zgodno¬ sci jednego ze wskazników m tarczy M od¬ biornika ze strzalka A mozna zastosowac urzadzenia, opisane nizej.Pierwsze z tych urzadzen polega na tym, ze nadajnik i) odbiornik zostaja zaopa¬ trzone w tarcze G, G1 o identycznych po- dzialkach, osadzone na osi czesci rucho¬ mych D i E tak, ze wykonywaja one tylko — 4 —jeden obrót na jeden obrót tych czesci ru¬ chomych.Jezeli za pierwszym razem nastawione zostana tarcze G i G1 tak, ze ta sama cyfra ich podzialek znajdzie sie przed wska¬ zówkami stalymi I1, I2, wówczas wskaznik m tarczy M odbiornika znajdzie sie nad strzalka napieciomierza i od tej chwili urzadzenie bedzie moglo prawidlowo dzia¬ lac. Gdy stacja nadawcza i odbiorcza sa bardzo oddalone od siebie, jak to ma miej¬ sce przewaznie, wówczas uzgodnienie cyfr tarcz G, Gx wymaga uzycia telefonu.Mozna uniknac tego przesylania cyfr za pomoca telefonu, stosujac urzadzenie, w którym na stacji nadawczej z tarcza G sprzezony jest nadajnik wtórny, zawiera¬ jacy szczotke pojedyncza B4, osadzona na osi czesci ruchomej D i posuwajaca sie po oporniku kolowym R4. W czasie jednego obrotu czesci ruchomej Z) szczotka B4 prze¬ biega wiec tylko jeden raz po oporni¬ ku R4.Natomiast na stacji odbiorczej sprzezo¬ ny jest z tarcza Gx drugi odbiornik w po¬ staci napieciomierza V ze strzalka A', za¬ wierajacy tarcze M* ze wskaznikami m.Tarcza M* jest polaczona mechanicznie z czescia ruchoma odbiornika E tak, iz przy calym obrocie czesci ruchomej odbiornika E obraca sie tylko o kat, równy maksymal¬ nemu wychyleniu strzalki. Tarcza M\ po¬ siadajac np. cztery wskazniki m umie¬ szczone w równych odstepach, jest urucho¬ miana za posrednictwem zebatej przekladni o stosunku ^4, przy zalozeniu ze calkowi¬ te wychylenie strzalki wynosi 90°.Nadajnik wtórny i odbiornik wtórny sa polaczone ze soba elektrycznie w taki sam sposób, w jaki sa polaczone ze soba glów¬ ny nadajnik i glówny odbiornik. To pola¬ czenie jest przedstawione na fig. 5.W tych warunkach kazdemu polozeniu czesci ruchomej D, której ruch ma byc przekazywany, odpowiada tylko jedno po¬ lozenie szczotki B4 nadajnika wtórnego, a zatem tylko jedno polozenie Strzalki na¬ pieciomierza odbiornika wtórnego.Jezeli pierwszy raz ustalona zostanie zgodnosc miedzy strzalka A a wskazni¬ kiem m (polozenia czesci ruchomej D nar dajnika i czesci E odbiornika pokrywaja sie ze soba), wówczas przy kazdorazowym ponownym ustaleniu tej zgodnosci polozen czesci ruchome D i E beda ponownie po¬ krywac sie ze soba.Nalezy zaznaczyc, ze ten uproszczony sposób! przekazywania, przy którym szczot¬ ka B4 opornika nadajnika wtórnego oraz tarcza M' odbiornika wtórnego uskutecz¬ niaja tylko male przesuniecie katowe, nie pozwala na: dokladne przekazywanie ruchu, jednak wystarcza do ustalenia z grubsza zsynchronizowanego polozenia czesci ru¬ chomych nadajnika D i odbiornika E.Z chwila, gdy zostanie ustalona zgod¬ nosc miedzy strzalka A' a wskaznikiem m', mozna przekazywac ruch, uzywajac od¬ biornika F.Regulowanie przekazywania odbywa sie jak nastepuje.Najwygodniejszym zródlem elektrycz¬ nym jest akumulator. Jest rzecza wiadoma, ze napiecie akumulatora nie jest absolut¬ nie stale, zmienia sie ono jednak bardzo powoli, wobec czego wystarczy sprawdzac w dlugich odstepach czasu dokladnosc przekazywania.Do tego celu zgodnie z wynalazkiem uzyte zostalo urzadzenie wedlug fig. 6.Na oprawie odbiornika umieszczona zo¬ staje kreska r, odpowiadajaca polozeniu, które powinna zajmowac strzalka napiecio¬ mierza, gdy jedna ze szczotek nadajnika znajduje sie na krancu opornika, co odpo¬ wiada maksimum napiecia.Nadajnik (jak na fig. 6) lub odbiornik jest zaopatrzony w przelacznik dwukie¬ runkowy c. Zaciski clf c2, c3 tego prze¬ lacznika sa polaczone w sposób nastepuja¬ cy. Zacisk wspólny c2 jest polaczony z jed¬ na z linii przesylowych, zacisk c2 jest po- 5 —laczony z jednym koncem opornika, wrcsz- cie zacisk c3 jest polaczony ze szczotkami nadajnika, Drugi przewód linii przesylowej jest polaczony z drugim koncem opornika. Gdy przelacznik zewrze zaciski cx i c2, wów¬ czas napieciomierz zostanie polaczony z dwoma koncami opornika. Napieciomierz ten powinien wykazac wtedy przewidziane wychylenie maksymalne, a jego strzalka powinna sie znajdowac na wprost kre¬ ski r.Jezeli strzalka ta nie ustawi sie na wprost kreski r, wówczas mozna doprowa¬ dzic ja do tego polozenia, wlaczajac lub wylaczajac odpowiednio opornik nastaw- czy, przylaczony szeregowo lub równole¬ gle do cewki napieciomierza (ten opornik nastawczy, który moze byc dowolnego ty¬ pu, nie jest przedstawiony na rysunku).Nastepnie przelacznik c zostaje usta¬ wiony tak, aby polaczyl ze soba zaciski cx i c3. W tym polozeniu przelacznika powsta¬ je normalny uklad polaczen, opisany po¬ wyzej do celów przekazywania ruchu. PL