Wynalazek niniejszy dotyczy prochów strzelniczych, zawierajacych nitroblonnik.Chodzi mianowicie o wytwarzanie nitro- blonnikowego prochu strzelniczego o mniej¬ szej higroskopijnosci od dotychczasowych prochów tego samego rodzaju. Higroskopij- nosc ta zalezy w wysokim stopniu od za¬ wartosci azotu w uzytym nitroblonni- ku. Naprzyklad nitroblonnik, zawierajacy 12,60% azotu, stosowany do wyrobu pro¬ chu armatniego w Stanach Zjednoczonych Ameryki, powinien zawierac okolo 2% wil¬ goci, jesli jest w stanie równowagi przy 70% wilgotnosci wzglednej powietrza w 30°C. Koloidowanie nitroblonnika eterem i alkoholem slabo wplywa na higroskopij- nosc nitroblonnika w prochach drobno ziar¬ nistych i zaledwie nieznacznie obniza higro- skopijnosc prochów o ziarnach grubszych, poniewaz ilosc pozostalego w prochu roz¬ puszczalnika: eteru i alkoholu, zwieksza sie.Wiadomo, ze prochy nitroblonnikowe sa daleko bardziej higroskopijne niz prochy nitroglicerynowe. Daje sie to latwo wytlo- maczyc tern, ze prochy nitroblonnikowe skladaja sie zazwyczaj calkowicie z nitro¬ blonnika z jednym mniej wiecej procentem dwufenyloaminy obok kilku procentów re¬ szty rozpuszczalnika eteru i alkoholu, po¬ zostalego w prochu; z drugiej zas strony w prochach nitroglicerynowych znaczna ilosc higroskopijnego nitroblonnika zastepuje niehigroskopijna nitrogliceryna i inne skladniki niehigroskopijne, jak np. galareta naftowa. Naprzyklad kordyt zawiera tylko65% nitroblonnika ofaz 30% nitroglicery¬ ny i 5% galarety naftowej. Nitrogliceryna nietylko zastepuje pewna ilosc higroskopij- nego nitroblonnika, lecz sluzy ponadto do obnizenia normalnej higroskopijnosci obec¬ nego nitroblonnika, dzieki swej wlasnosci koloidowania i nadawania nitroblonnikowi nieprzepuszczalnosci wzgledem wody.Prochy nitroblonnikowe sa znacznie bardziej higroskopijne, niz prochy nitro- glicerynowe, nagryzaja jednak materjal lu¬ fy slabiej ze wzgledu na swa nizsza tempe¬ rature spalania. Wynalazek niniejszy dazy do zachowania tej wlasciwosci, w którym to celu unika sie stosowania skladników bardzo energicznych (o wysokim potencja¬ le), jak nitrogliceryny, nitrowielogliceryny, nitroglikplów i t. d.Chociaz w ostatnim 25-leciu toczyl sie powazny spór na temat trwalosci chemicz¬ nej armatnich prochów nitroblonnikowych w porównaniu z armatniemi prochami ni- troglicerynowemi, to jednakze niezbitym pozostal fakt, ze stosunkowo malo udalo sie polepszyc trwalosc chemiczna prochu obu typów. Dalszy zatem cel wynalazku stanowi wyrób prochu nitroblonnikowego, wykazujacego obok szczególnego skladu swego znacznie wieksza trwalosc niz do¬ tychczasowe prochy obu typów.Zwykle prochy nitroblonnikowe, pomi¬ mo obecnosci dwufenyloaminy jako utrwa¬ lacza, sa bardzo wrazliwe na obróbke wod¬ na, co sie czesto stosuje i czego wymaga czestokroc nagla koniecznosc w celu przy¬ spieszenia produkcji przez szybsze usunie¬ cie lotnych skladników, niz mozna to osia¬ gnac przez suszenie na powietrzu. Wskutek tego prochy, suszone przy uzyciu wody, sa mniej trwale, niz prochy, suszone na po¬ wietrzu. Oslabiona te trwalosc nalezy przy¬ pisac miedzy innemi temu, ze przy zanu¬ rzeniu w wodzie eterowoalkoholowego ko¬ loidu nitroblonnika straca sie czesc rozpu¬ szczalnego nitroblonnika, wskutek czego jest on bardziej sklonny do rozkladu od nitrobloninika skoloidowarnego. Dalszy cel wynalazku polega na wyrobie prochu nie¬ tylko mniej wrazliwego na obróbke wodna niz prochy dotychczasowe, lecz ponadto bardziej trwalego po tej obróbce, niz pro¬ chy nitroblonnikowe obecnego typu, nawet wysuszone na powietrzu.Zgodnie z wynalazkiem proch strzelni¬ czy, nadajacy sie do suszenia go przy uzy¬ ciu wody, zawiera nitroblonnik w polacze¬ niu z wielonitrotoluenem i estrem kwasu organicznego, z których kazdy w postaci cieklej wywiera silne dzialanie rozpuszcza¬ jace na nitroblonnik i jest prócz tego nie¬ lotny, niehigroskopijny i nierozpuszczalny w wodzie. Wielonitrotoluen i ester wykazu¬ ja te pozyteczna wlasciwosc, ze ich miesza¬ nina jest ciekla w temperaturze okolo 80°C i w tej postaci nadaje sie do koloidowania nitroblonnika. Odpowiednim wielonitroto¬ luenem jest dwunitrotoluen, odpowiednim zas wysoko wrzacym estrem — ftalan dwu- alkylowy lub winian/ dwubutylowy, palmi- tynian etylowy lub acetylolaurynoftalan dwubutylowy i dwuetylowy. Odpowiednim utrwalaczem (stabilizatorem) moze byc dwufenyloamina, przyczem zaleca sie sto¬ sowac nitroblonnik, zawierajacy wiecej a- zotu niz 12,90%.Zaleca sie stosowanie nitroblonnika o stosunkowo duzej zawartosci azotu w celu osiagniecia korzysci niskiej higroskopijno¬ sci nitroblonnika przy tej zawartosci azo¬ tu. Nitroblonnik, zawierajacy 13,15% azo¬ tu, wykazuje higroskopijnosc okolo 1,5 w równowadze z 70%-owa wilgotnoscia wzgledna powietrza w 30^0. Czesc nitro¬ blonnika jest zastapiona zgodnie z wyna¬ lazkiem zasadniczo niehigroskopijnym i nierozpuszczalnym w wodzie wielonitroto¬ luenem, np. dwunitrotoluenem, wykazuja¬ cym mniejsza energje niz nitroblonnik.Dzialanie estru polega na dalszem obnize¬ niu higroskopijnosci prochu, obnizeniu tem¬ peratury spalania oraz zwiekszeniu trwa¬ losci chemicznej. - 2 —*£¦ Estry wysokowrzace, wymienione po¬ wyzej, posiadaja pozadane wlasciwosci, stanowiac dobre rozpuszczalniki nitroblon- nika; sa one ciekle w zwyklej temperaturze i stosunkowo malo lotne, zwlaszcza po wy¬ tworzeniu koloidu z nitroblonnikiem; prócz tego sa one zasadniczo nierozpuszczalne w wodzie i niehigroskopijne. Zwiazki te obni¬ zaja temperature i nie posiadaja charakte¬ ru wybuchowego, zawierajac stosunkowo niewielki procent tlenu, a znaczny nato¬ miast procent weglaj i wodoru.Przykladem wielonitrotoluenu, odpo¬ wiednim do wymienionego celu, jest dwu- nitrotoluen. Poniewaz zwykly 1.2.4 dwuni- trotoluen stanowi cialo stale i nie dziala koloidujaco na nitroblonnik, przeto mie¬ szanine prochowa, zawierajaca dwunitro- toluen, poddaje sie w pewnem stadjum jej wytwarzania dzialaniu ciepla w temperatu¬ rze dostatecznej, aby w obecnosci wysoko- wrzacego estru, jak np. ftalanu dwubuty- lowego, spowodowac stopienie mieszaniny.Poniewaz dwunitrotoluen i ftalan dwubu- tylowy, zosobna lub zmieszane, stanowia w stanie cieklym doskonale rozpuszczalniki nitroblonnika, osiaga sie przeto doskonale skoloidowanie nitroblonnika zapomoca tej mieszaniny, dzieki czemu znacznie obniza sie higroskopijnosc nitroblonnika. Obnize¬ nie to jest wieksze od obnizenia, powodo¬ wanego prostem zastapieniem czesci nitro¬ blonnika równa iloscia powyzszych sklad¬ ników, i nalezy je przypisac obnizeniu hi- groskopijnosci nitroblonnika dziekij kolo- djujacemu dzialaniu mieszaniny nielotnych skladników.Dowodzi tego przytoczona ponizej ta¬ bela, wykazujaca higroskopijnosc prochów o podanym skladzie, przy wilgotnosci wzglednej powietrza, wynoszacej 70% w temperaturze 30°C po osiagnieciu stanu równowagi.Sklad u Nitroceluloza o 15% N. 100% 90% 85% 80% Proch z nitrocelulozy o 12,60 % trwalacza Dwunitrotoluen. 5% 10% 10% — Ftalan dwubutylo- wy. 5% 5% 10% — Procent wilgoci w równowadze przy 70% wilgot¬ nosci wzglednej w 30°C. 1,25* 0,75% 0,68$ 0,60% 1,80% Zawartosc azotu oraz ilosc nitroblonni¬ ka, ilosci dwunitrotoluenu, ftalanu dwubu- tylowego i dwufenyloaminy mozna zmie¬ niac. Okazalo sie npM ze proch o nastepu¬ jacym skladzie: 85 czesci nitroblonnika, zawierajacego 13,15% azotu, 10 „ dwunitrotoluenu, 5 " „ ftalanu dwubutylowego, 1 ,, dwufenylo-aminy wykazuje nastepujaca higroskopijnosc w nym w Stanach Zjednoczonych Ameryki i porównaniu z prochem armatnim, stosowa- kordytem, uzywanym w Wielkiej Brytanji. — 3 —WJJtgotnenc wzgledna w 30QC 20% ?0% Róznica w zawartosci wilgoci przy : 20 ;i 90% wilgotnosci wzglednej. i | Proch armatni do 75 mm dzial po- lowpcm % wilgoci 0,B7% 2,35% 1,48% Ulepszony"^pródi * po«*ytoEfaiJtfkla- dzie do 75 mm dzial polowych % wilgoci 0,39% 1,06% 0,67% TCbtdyt % wilgoci 0,26% 0,71% Q,45 Nalezy zaznaczyc, ze rózmca w zawar¬ tosci wftgooi pomiedzy /dwoma -razmaitemi warunkami wiflgcftnosci jest do prochu ulepszonego mniejsza 4*d pelo- wy zmiany zawartosci wilgoci prodtra ar- matoiego w tych samych warunkach. Wy¬ krylo z prób Patetycznych, ze proch ulep¬ szony vwyfeazu^e równiez mniej niz pol&we zmiany armatni, wystawiony w tych samych wa¬ runkach na dzialanie wilgotnosci wzgled¬ nej po osiagnieciu stanu równowagi. Zmia¬ na .ta w przypadku prochu do 75 mm fran¬ cuskich dzial polowych modelu 1897 r. wy¬ raza sie w zmianie szybkosci okolo 2 me¬ trów na sekunde oraz w zmianie cisnienia, wynoszacej okóto 34 kg na 1 cm2 dla kaz¬ dej zmiany wilgoci o 0,10%.A zatem polepszenie chemicznej trwa¬ losci prochu wedlug wynalazku w porów¬ naniu z prochem starego typu jest bardzo wyrazne.Przy uzyciu 5 czesci ftalanu dwubuty- lowego w powyzszym zestawie nie otrzy¬ muje sia plomienia u wylotu lufy mniej¬ szych dzial. Wyniki bezogniowe osiaga sie np., stosujac prochy, zlozone z 85 czesci ni- troblonnika, zawierajacego 13,15% azotu, 10 czesci dwunitrololuenu, 5 czesci ftalanu dwubutylowego i 1 czeroi <£hvd£eny4oami«iy przy straetmm z 75 mm dzial francuskich •(modelu 189? r.) 6,1'S kilofram^wewn p&ci* 3kami przy zwyklej szyfekoSci w lrfie, -wy¬ noszacej 596 m/sek. Pczy uzyciu tego s£e* ej aineg© -dziala i pocisku ilosc ftalanu dwet- Wtyfowego mozna zmniejszyc de 4 cz^§oi, zawartosc zas mlrobtonfttka motna zwek- szyc 'do S© czesci, przyc&em -jeszcze 'otrzy¬ muje sie wynik feezogrrwywy. Zaleca sie sto¬ sowac 5 czesci ftalawu ^dwubulyiowego *81a osiagniecia wyniku bezogniowego, ponie¬ waz jest on wtedy pewniejszy. Jesli bez- ogniowosc jest niepozadana, ze wzgledu na dym, to ilosc ftalanu dwubutylowego mozna zmniejszyc z 5 do 21 czesci, ilosc' zas nitroblonnika zwiekszyc od 85 do 88 czesci, lecz jest to konieczne tylko przy uzyciu mniejszych dzial. W razie uzycia dzial wiekszych, niz dziala 155 nrm, mieszanina, zawierajaca 85 czesci nitroblonnika, 10 czesci dwunitrotoluemi, S caesci ftalanu dwubutylowego i 1 czesc dwufenyloaamny nie jest bezogniowa.W pewnyda przypadkach mozna osia¬ gac wyniki bezogniowe, zwieszajac ilosc dwubutylo&alanu, jak podano w nastepu¬ jacej tabeli: 85 czesci nitroce- 10 czesci dwunitroto- 7 czesci ftalanu dwubu- 1 czesc dwufenylo- lulozy luenu tylowego aminy 82 „ BO H 10 -" 10 „ 8 10 — 4. —Jednakze stosowanie zbyt wielkiej ilosci ftalami dwubutylowego wywoluje nadmier¬ ne powstawanie czarnego dymu wskutek zbyt malej energji i niecalkowitego spale¬ nia prochu.Wyrób prochu nie wymaga specjalnych zabiegów. Nitroblonnik odwadnia sie dena¬ turowanym alkoholem etylowym o odpo¬ wiedniej mocy, a nastepnie koloiduje w od¬ powiednim mieszalniku z dodatkiem eteru, poczem dodaje sie do eteru albo bezpo¬ srednio do mieszalnika dwunitrotoluenu i ftalanu dwubutylowego. Dzieki dzialaniu rozpuszczajacemu ostatnich dwóch sklad¬ ników potrzeba znacznie mniej alkoholu i eteru niz zwykle przy uzyciu prochów ni- troblonnikowych, nie zawierajacych obu powyzszych skladników. Dwufenyloaminy dodaje sie zwykle, jako stabilizatora (utrwalacza), przyczem rozpuszcza sie ja zazwyczaj w eterze. Koloid mozna stlaczac w ziarnka, w ksztalcie! rurek o jednym lub kilku otworach lub w innej postaci. Ziarna prochu poddaje sie nastepnie obróbce, ma¬ jacej na celu odzyskanie rozpuszczalnika przed wysuszeniem ostatecznem, które mozna uskutecznic przy pomocy powietrza lub goracej wody w temperaturze, nie prze¬ kraczajacej; 60°C, aczkolwiek mozna zasto¬ sowac i wyzsza temperature bez szkody dla chemicznej trwalosci prochu. PL