Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu mierzenia ilosci cieczy lub gazów, a jego celem jest uzyskiwanie pomiarów nieza¬ wodnych i wolnych od wszelkich strat, przyczem pomiary te sa w pewnych wa¬ runkach nawet przeliczone na okreslona temperature. W tym celu wedlug wyna¬ lazku — w przeciwienstwie do sposobu znanego, wedlug którego wprowadza sie ciecz mierzona w dawkach do komory o objetosci stalej i dokladnie znanej, a na¬ stepnie odprowadza sie ja z tej komory — mierzenie jest uskuteczniane w ten spo¬ sób, ze plyn mierzony wypycha sie z na¬ czynia stala, scisle okreslona iloscia plynu mierniczego, który przetlacza sie raz w jednym, raz w przeciwnym kierunku z jed¬ nego do drugiego mieszka lub podobnego zbiornika, przyczem kazdy mieszek jest u- mieszczony w taki sposób w naczyniu, za¬ wierajacem plyn mierzony, ze nie wypel¬ nia on calkowicie naczynia w swojem po¬ lozeniu wydluzonem, wnetrza zas mie¬ szków sa polaczone ze soba, dzieki czemuwytlacza sie scisle okreslona ilosc plynu z jednego z tych naczyn. , Jezeli pozadane fes* zmierzenie ilosci cieczy z przeliczeniem ^ef ilosci na okre¬ slona temperature, to stosuje sie wedlug wynalazku ciecz miernicza, której wspól¬ czynnik rozszerzalnosci cieplnej jest rów¬ ny dokladnie lub w przyblizeniu odpo¬ wiedniemu wspólczynnikomi cieczy mie¬ rzonej.Na rysunkach przedstawiono przykla¬ dy wykonania przyrzadu wedlug wynalaz¬ ku: fig. 1 przedstawia przyrzad w widoku bocznym, a dolna czesc tej figury czescio¬ wy przekrój wzdluz linji / —- / na fig. 2, fig. 2 — widok przyrzadu zgóry, fig. 3 — szczegól przyrzadu w przekroju wzdluz linji /// — /// na fig. 2.Na fig. 4 przedstawiono odmiane wy¬ konania szczególu przyrzadu wedlug fig. 1 — 3, na fig, 5 — schematyczny przekrój wzdluz linji V — V (fig. 6) odmiany wy¬ konania przyrzadu, a na fig. 6 — widok zgóry przyrzadu wedlug fig. 5.Fig. 7 przedstawia inny przyklad wy¬ konania przyrzadu w przekroju (podluz¬ nym.Przyrzad do mierzenia,' przedstawiony na fig. 1 — 3, sklada sie z czterech naczyn 1, 2, 3, 4 o postaci skrzyn, zlozonych w jedna calosc, z których kazda zawiera po jednym mieszku 5, 6, 7 i 8. Kazde dwa mieszki sa ze soba polaczone odpowiednie- mi przewodami 9, 10. Przewód 9 sluzy do polaczenia mieszków 5-i 6, a przewód 10 — do polaczenia mieszków 7 i 8. Do mie¬ szków i laczacych je przewodów przez otwór wlewowy 11, dajacy sie zamykac, wprowadza sie najpierw plyn mierniczy, tego samego rodzaju, co plyn, podlegaja¬ cy mierzeniu, lub inny w ilosci, wystar¬ czajacej do zupelnego wypelnienia mie¬ szków oraz przewodów laczacych je wów¬ czas, gdy jeden mieszek znajduje sie w koncowem polozeniu górnem, a drugi w koncowem polozeniu dolnem.Na obu koncach naczynia / umieszczo¬ ne sa wsporniki 12, w których osadzona ¦jest os 13, dokola której obracaja sie ra¬ miona 14, umieszczone po obu stronach mieszka 5, polaczone ze spodem 15 mie¬ szka 5 oraz polaczone przegubowo laczni¬ kiem 16 z ramieniem 17, osadzonem na o- si 19, osadzonej zkolei w oslonie 18, pola¬ czonej z wnetrzem naczynia 1. Drugi ko¬ niec osi 19 jest osadzony w lozysku 20 i zaopatrzony w dzwignie 21, polaczona przegubowo lacznikiem 22 z korba 23 wa¬ lu 24, nazywanego w dalszym opisie wa¬ lem glównym.Z mieszkiem 7 polaczony jest podobny zespól drazków, napedzajacy korbe 25, o- sadzona na drugim koncu walu glównego 24 pod katem 90° w stosunku do korby 23.Laczenie mieszków 6 i 8 z walem glównym nie jest potrzebne, w celu jednak osiagnie¬ cia lepszego dzialania stawidla oraz nie¬ zawodnego utrzymania ruchu przyrzadu i te mieszki mozna polaczyc równiez z kor¬ bami 23 i 25.Plyn mierzony doprowadza sie do na¬ czyn 1,2,3 i 4 przez przewód doplywowy 126, laczacy sie ze skrzynia 26, równolegla do walu glównego 24. Odplyw plynu od¬ bywa sie ze skrzyni 27, umieszczonej od¬ powiednio po drugiej' stronie walu glówne¬ go, przez kanal odplywowy 28. Miedzy skrzyniami 26 i 27 umieszczono cztery ru¬ ry o ksztalcie litery T (fig. 3), których kon¬ ce dolne sa polaczone z kazdym ze zbior¬ ników 1, 2,i 3 i 4, podczas gdy odgalezienia boczne 30, 31 rur sa zlaczone ze skrzynia¬ mi 26 i 27. Na koncach odgalezien 30 i 31 znajduja sie zawory 32 i 33 w postaci klap, umocowanych na osiach 36 i 37, osadzo¬ nych w oslonach 34 i 35. Na osiach tych zewnatrz oslon umocowane sa ramiona 38 i 39, których konce, zaopatrzone w krazki, przylegaja do tarcz kciukowych 40 i 41, o- sadzonych na wale glównym. Na osi 36 o- sadzone jest równiez ramie 42, polaczone sprezyna 43 z ramieniem nieruchomem 44, — 2 —przytwlerdzonem do górnej czesci skrzyni 27. Os 37 znajduje sie pod dzialaniem od¬ powiedniej sprezyny, której na rysunku (fig. 3) nie przedstawiono.Na koncu walu glównego 24 zaklino¬ wane jest kolo zebate 45, które lacznie z drugiem kolem zebatem 46 sluzy do na¬ pedzania licznika 47.Opisany przyrzad dziala w sposób na¬ stepujacy.W pewnym momencie mieszek 5 znaj¬ duje sie w swem koncowem polozeniu dol- nem, a równoczesnie mieszek 6 — w swem koncowem polozeniu górnem; wówczas klapa 32, wspóldzialajaca z mieszkiem 5, znajduje sie w polozeniu otwarcia, a kla¬ pa 33, wspóldzialajaca z tym samym mie¬ szkiem, — w polozeniu zamkniecia, nato¬ miast klapa 32, wspóldzialajaca z mie¬ szkiem 6, znajduje sie w polozeniu za- zamkniecia, a klapa 33, wspólpracujaca z tym samym mieszkiem 6, — w polozeniu otwarcia. W tym stanie urzadzenia plyn dostaje sie do naczynia 1, przyczem sciska mieszek 5, wskutek czego plyn mierniczy zostaje wytloczony z tego mieszka i wtlo¬ czony do mieszka 6. Wskutek tego mie¬ szek 6 rozszerza sie i odpowiednia ilosc plynu wypycha zkolei przez przewód wy¬ lotowy 28. Mieszek 5 podczas swego ru¬ chu wgóre zapomoca dzwigni 16, 17, 21, 22 oraz korby 23 przenosi ruch obrotowy na wal glówny 24.Po zajeciu przez mieszek 5 górnego po¬ lozenia nastepuje wskutek dzialania! tarcz kciukowych 40 i 41 przestawienie wszyst¬ kich klap wlotowych i wylotowych 32 i 33, wspólpracujacych z parami 5, 6 mieszków, poczem para mieszków rozpoczyna nowy okres pracy, analogiczny do poprzedniego.Jak juz wykazano, korba 25 jest prze¬ krecona wzgledem korby 23 o kat 90°, wskutek czego dzialanie kazdej z obu par mieszków jest przesuniete zawsze wzgle¬ dem dzialania drugiej pary o polowe okre¬ su pracy. Mieszek 5 wywiera najwiekszy moment obrotowy tia wal glówny 24 wów¬ czas, gdy mieszek 7 znajduje sie w polozen niu mairtwem, i naodwrót.Szczególna zaleta opisanego przyrzadu jest to, ze pomiary odbywaja sie w sposób prawie zupelnie wolny odi strat. Mieszki i kanaly, laczace te mieszki, sa ze soba szczelnie polaczone, a we wspólnej prze¬ strzeni wewnetrznej naczyn 1, 2, 3 i 4 razem z wnetrzem oslony 18, tworzacem z na¬ czyniami jedna calosc, istnieje tylko jeden otwór, a mianowicie dla przeprowadzenia osi 19. Oprócz tego w skrzyniach 26 i 27 istnieja otwory do kazdej z osi 36 i 37.Wszystkie osie maja mala srednice, przy¬ czem osie nie wykonywaja zadnych ruchów podluznych, co zmniejsza tarcie oraz nie¬ bezpieczenstwo nieszczelnosci.Ze wzgledu na bardzo male tarcie do napedu przyrzadu moze sluzyc sam plyn mierzony nawet wówczas, gdy posiada on stosunkowo male cisnienie. Przyrzad jest wiec przeznaczony przedewszystkiem do pracy w warunkach wymienionych, co jed¬ nak nie wyklucza polaczenia przyrzadu ze specjalnym mechanizmem napedowym, np. wówczas, gdy cisnienie plynu mierzonego jest zbyt male.Przyrzad w postaci, przedstawionej na fig. 1 — 3, nadaje sie szczególnie np. do sprzedazy benzyny, mozna go równiez sto¬ sowac we wszystkich przypadkach mierze- nial objetosci plynu wedlug objetosci danej w temperaturze, w której odbywa sie po¬ miar.Jezeli, jak np. W handlu Tiurtowym ole¬ jami i innemi cieczami, pozadane jest wy¬ konywanie pomiarów objetosci w pewnej okreslonej temperaturze lub wykonywanie pomiarów ciezaru pewnej cieczy okreslo¬ nej, wówczas nalezy wprowadzic do obli¬ czen poprawki na zasadzie pomiarów tem¬ peratury. Przyrzad mozna jednak uksztal¬ towac równiez w ten sposób, iz uzyskuje sie zupelne samoczynne uwzglednianie e- wentualnych wahan temperatury, wskutek — 3 —czego mozliwe jest bezposrednie mierzenie objetosci plynu juz z uwzglednienieiin pew¬ nej okreslonej teniperatary. Jak przedsta- wiano na fig. 4, cel ten mozna osiagnac przez zaopatrzenie kazdej z dzwigni 14 w klocek przesuwny 48, przesuwajacy sie w kierunku podluznym dzwigni i poddawany dzialaniu palaka 49, zbudowanego z dwu róznych metali i polaczonego z osia 13.Przy uzyciu tego przyrzadu skok mieszka zmienia sie razem z temperatura, przyczem przez, odpowiedni dobór palaka 49 mozna spowodowac wzrost skoku mieszka propor¬ cjonalny do wspólczynnika rozszerzalnosci cieplnej plynu mierzonego, co w rezultacie daje pomiary, juz przeliczone na pewna temperature okreslona, np, stala, Palak 49 mozna polaczyc z urzadze¬ niem, w którem jako plyn mierniczy stosu¬ je sie plyn, którego wspólczynnik rozsze¬ rzalnosci cieplnej jest równy lub w przy¬ blizeniu równy wspólczynnikowi rozsze¬ rzalnosci plynu mierzonego.Wynalazek dotyczy równiez przyrza¬ dów pomiarowych, w których wyzyskuje sie wylacznie rozszerzalnosc cieplna i stalosc ilosci plynu mierniczego w celu uzyskania pomiaru dokladnego i przeraehowanesgo na pewna okreslona temperature. Tego ro¬ dzaju przyrzady wyzyskuja moment przej¬ scia jednego mieszka w polozenie, które mozna okreslic jako polozenie zupelnego opróznienia, a które wskazuje, ze plyn zostal wytloczony z jednego mieszka i wtloczony do drugiego calkowicie, pomija¬ jac przytem stala i przewaznie niewielka przestrzen' martwa, utworzona z przewodu, laczacego oba mieszki. Wskutek tego po¬ lozenie powyzsze sluzy zawsze do rozpo¬ czecia zabiegu przestawiania wszystkich za¬ worów, wspóldzialajacych z odnosna para mieszków. Stalosc ilosci plynu mierniczego, zabezpieczona przez to, ze w przestrzeni, zawierajacej plyn mierniczy, niema zad¬ nych nieszczelnosci, daje pewiiosc po¬ miaru. Jezeli uzywa sie plynu mierlliczego, którego wspólczynnik rozszerzalnosci cieplnej jest zupelnie lub w przyblizeniu równy wspólczynnikowi rozszerzakaesci plynu mierzonego, wówczas nastepuje sa¬ moczynne uwzglednienie temperatury, W przypadkach, w których trzeba sie liczyc z przestrzenia martwa, warunkiem teoretycz¬ nie scislego uwzglednienia temperatury jest taki wybór plynu mierniczego, aby stosu¬ nek wspólczynników rozszerzalnosci ciepl¬ nej plynu mierniczego i plynu mierzonego byl równy zupelnie lub w przyblizeniu sto¬ sunkowi calkowitej przestrzeni, zajmowa¬ nej plynem mierniczym, z uwzglednieniem przestrzeni martwej, do objetosci plynu mierzonego, wytlaczanej kazdorazowo ply¬ nem mierniczym.Przyrzady, zbudowane wedlug tej za¬ sady, sa uwidocznione na fig. 5^7* Przyrzad, przedstawiony schematycznie na fig. 5 i 6, sklada sie z dwóch naczyn 50 i 51, polaczonych ze soba w jedna calosc i zaopatrzonych w mieszki 52 i 53. Na na¬ czyniach 5Q i 51 umieszczona jest skrzynia 55, przedzielona scianka pozioma 54 na dwie przestrzenie. Dolna czesc 56 skrzyni 55 jest polaczona z przewodem wlotowym 57 do plynu mierzonego, a górna czesc 58 skrzyni 55 — z przewodem wylotowym 59.Naczynia 50 i 51 sa polaczone ze skrzynia 55 przewodami pionowemi 60 i 61 oraz ru¬ rami poziomem! 62 i 63, polaczonemi z przewodami 60, 61, przyczem rury 62 i 63 wchodza do wnetrza skrzyni 55 i sa zaopa¬ trzone w odgalezienia 64 i 65, zamkniete zaworami o plaskich grzybkach zaworo¬ wych 66 i 67, osadzonych na dzwigni dwu- ramiennej, przymocowanej do osi 69, prze¬ prowadzonej przez scianke skrzyni 55 i sluzacej w sposób, niewyjasniony na ry¬ sunku, do napedu licznika 68.Grzybki zaworowe 66 i 67 zapomoca pretów 70 i 71, sterowanych w sposób od¬ powiedni, sa równiez polaczone z plaskie- mi grzybkami zaworowemi 72 i 73, umie- szczonemd na drugim koncu rur 64 i 65. Z - 4 —pretaifli 70 i 71 polaczone sa ramiona 74 i 7Si które w przewodach 60 i 61 znajduja sie-pod dzialaniem sprezyn 76 i 77, sciska¬ nych zawsze podczas ruchu odnosnegp mieszka wgóre. Wystepy 80 i 81 znajduja sie na dnie mieszków, zaopatrzonych w ru¬ ry82 i 83, przez które przechodza prety stawidlowe 78 i 79. Wystepy te 80 i 81 pQ wykonaniu okreslonego skoku natrafia¬ ja na rury 82 i 83, których trzpienie wysta¬ jace 84 i 85 opieraly sie dotad na wsporni¬ kach 86 i 87, dzieki czemu sprezyny 76 i 77 zostaja scisniete.W przewodach 60 i 61 umieszczone sa zapadki 88 i 89, które zaczepiaja o ramio¬ na 74 i 75 i przytrzymuja je. W celu usta¬ lenia polozenia górnego mieszków scianki naczyn 50, 51 sa zaopatrzone w wystepy 90 i 91, które wstrzymuja dalsze podnosze¬ nie sie den mieszków 53, 52. Mieszki te sa polaczone ze soba przewodem 92.Fig. 5 przedstawia przyrzad w poloze¬ niu, w którem znajduje sie on bezposrednio przed dojsciem mieszka 52 w polozenie górne. Sprezyna 76 jest scisnieta i wskutek tego gotowa do naciskania wgóre ramienia 74 i przestawienia w ten sposób wszystkich zaworów, czemu jednak sprzeciwia sie za¬ padka 88, wskutek czego przestawienie za¬ worów niastepuje dopiero wówczas, gdy zapadka 88, wskutek nacisku na nia górne¬ go konca rury 82, zostanie oswobodzona.Dlugosc rury 82 jest dobrana w ten spo¬ sób, ze oswobodzenie zapadki nastepuje w tym momencie, gdy dno mieszka, zaopa¬ trzone w wystep 80, styka sie z odpowied¬ nim wystepem, unieruchomiajacym mie¬ szek. Ze wzgledu na nacisk sprezyny 76, skierowany wdól na dno mieszka, dno to przy koncu skoku porusza sie z pewnem opóznieniem, wskutek czego mieszek w mo¬ mencie przestawienia zaworów jest zupel¬ nie oprózniony. Wówczas rozpoczyna sie nowy skok mieszka o przebiegu, zupelnie odpowiadajacym przebiegowi skoku po¬ przedniego.Przyrzad pptniarowy wedlug wynalaz-. ku, przedstawiony na fig. 7, sklada sie z dwóch naczyn 93, przedzielonych przegro¬ da 94, do której przymocowane sa mieszki 95 z wkleslenii dnami 96, polac?onenuv z pretami 97, stanowiacemi os przyrzadu i przechodzacemi szczelnie przez dna 98 obu naczyn 93. Prety te zewnatrz naczynia przechodza przez odpowiednie wsporniki 99. Do obu pretów 97 przytwierdzone sa na stale kolnierze 100, o które opieraja sie sprezyny 101, których drugie konce naci¬ skaja na tulejki 102, umieszczone prze¬ suwnie na pretach 97. Tulejki 102 sa pola¬ czone przegubowo zapomoca dzwigni 103 i lacznika 104 z dzwignia 105 przyrzadu na- stawczego, nieprzedstawionegO' na rysun¬ ku. Dzwignie 103 sa osadzone obrotowo we wspornikach 99. Wspomniany przyrzad na- stawczy sluzy do obracania czopa kurka czterodrogowego 106, którego kanaly 107 i 108, polozone; naprzeciw siebie, sa pola¬ czone z przewodem wlotowym i przewo¬ dem wylotowym do plynu mierzonegp, podczas gdy druga para kanalów przeciw¬ leglych 109 i 110 laczy sie z wnetrzami na¬ czyn 93.Poza tern w obu wspornikach 99 osa¬ dzone sa obrotowo po dwie zapadki, po¬ siadajace ramiona 113, zaczepiajace o tu¬ lejki 102, oraz ramiona 114, zaczepiajace o kolnierze 100. Prety 97 sa zaopatrzone w odsady 115, które podczas ruchu pretów 97 w jednym kierunku przesuwaja kol¬ nierze 100 wzdluz pretów, a oprócz tego ograniczaja skok mieszków 95. Ograni¬ czenie skoku tych mieszków mozna uzyskac takze w ten sam sposób, jak w przyrzadzie pomiarowym, przedstawionym na fig. 5 i 6.W tym przypadku pret górny 97 zajmie polozenie dolne dopiero wówczas, gdy dno 96 mieszka osiadzie na wspomnianym wy¬ stepie. W tern polozeniu odnosny mieszek jest zupelnie oprózniony.Przyrzad dziala w sposób nastepujacy.Podczas skoku obu mieszków wdól kol- -^ 5 —nierz 100 górnego preta 97 sciska najpierw sprezyne 101 tak dlugo, az górny mieszek znajdzie sie w polozeniu, przedistawioneim na fig. 7, t. j. w polozeniu bardzo zblizo- nem do dolnego polozenia koncowego. Pod¬ czas dalszego ruchu mieszka kolnierz 100 oswobadza tulejke 102 zapomoca zapadek ///, a sprezyna 101 przesuwa wówczas tu¬ lejke wdól, co powoduje obrót czopa kur¬ ka czterodrogowego 106 o 90° zapomoca zespolu drazków 103, 104 i 105. W ten spo¬ sób zmienia sie kierunek ruchu mieszków i opisany proces powtarza sie w kierunku odwrotnym.Chcac zapewnic obrót czopa kurka czte¬ rodrogowego dokladnie o 90° przy kazdem przelaczeniu mieszków, na wsporniku 99 nalezy umiescic wystep 119, sluzacy do ograniczenia ruchu obrotowego dzwigni 103 w jednym kierunku, mianowicie w kierun¬ ku roboczym.Plyn mierniczy wprowadza sie do mieszków rura 116, doprowadzona do przestrzeni wewnetrznej mieszków przez przegrode 94 miedzy naczyniami 93. Rów¬ noczesnie powietrze, zawarte w tej prze¬ strzeni, mozna odprowadzac rura 117, któ¬ rej koniec znajduje sie w punkcie najwyz¬ szym 118, a mianowicie w zaglebieniu, u- tworzonem sztucznie wewnatrz mieszków.Dna mieszków, w razie potrzeby, moz¬ na laczyc ze soba na stale lub nastawnie.Podczas kurczenia sie plynu mierniczego wskutek wahan temperatury nastepuje wieksze lub mniejsze wyginanie sie po¬ wierzchni mieszków, zaleznie od ich wiel¬ kosci oraz wartosci wspólczynnika rozsze¬ rzalnosci.Licznik, wspóldzialajacy z przyrza¬ dem, laczy sie z osia, na której osadzony jest kurek czterodrogowy 106. W ten spo¬ sób liczy sie tylko pelne skoki mieszków, co jednak naogól zupelnie wystarcza. Jezeli maja byc równiez mierzone czesci skoków mieszków, wówczais np. na jednym z pre¬ tów 97 mozna umocowac wskazówke, po¬ ruszajaca sie podczas suwów preta po od¬ powiedniej skali, i odczytywac na tej skali ilosc plynu, otrzymana po skonczeniu su¬ wu poprzedniego, która nalezy dodac do ilosci, zarejestrowanej licznikiem. W przyrzadzie wedlug wynalazku mozna za¬ stosowac stawidlo elektryczne, którego za¬ ciski sterujace zamykaja sie wówczas, gdy jeden z mieszków dochodzi do górnego po¬ lozenia koncowego. Zamiast mieszków moz¬ na oczywiscie stosowac komory rozszerzal¬ ne innego rodzaju, np. dzwony, pecherze gumowe i t. d. PL