Przyrzady stereoskopowe do mierzenia odleglosci, w których odleglosc jest okre¬ slana przez nalozenie obrazu przedmiotu obserwowanego na obraz linijki, znajduja¬ cej sie w przyrzadzie i której! obraz stereo¬ skopowy wytwarza sie zapomoca odpo¬ wiednich urzadzen optycznych na tej sa¬ mej glebokosci, co obraz przedmiotu, sa juz znane.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest przyrzad, przeznaczony w szczególno¬ sci do obserwowania samolotów i zaopa¬ trzony w linijke z podzialka, dajaca obraz stereoskopowy, którego odleglosc i kieru¬ nek' polozenia moga byc regulowane w taki sposób, aby pokrywal sie z obrazem samo¬ lotu obserwowanego. Podlug kresek po- dzialki, przez które samolot zdaje sie prze¬ suwac wzdluz linijki, mozna okreslac szyb¬ kosc samolotu.Rzeczywista linijka z podzialka jest u- mieszczona w przyrzadzie i zaopatrzona w urzadzenie, sluzace do nadawania jej do¬ wolnego kierunku pozadanego. Obraz tej linijki jest widoczny w kazdym okularze.Na drodze promieni swietlnych umieszczo¬ ne sa urzadzenia optyczne, np. pryzmaty, pozwalajace na odchylanie tych promieni, w celu dokonywania zmiany odleglosci ob¬ razu stereoskopowego linijki.Na rysunku uwidoczniony jest schema¬ tycznie przyklad wykonania przedmiotuwynalazku. Fig. 1 przedstawia przekrój przyrzadu, a fig. 2 -^ w powiekszeniu przyklad wykonania' linijki z podzialka, . Pfzyrzad sklada sie *z fury zewnetrznej 1, stanowiacej oslone rury wewnetrznej 2.Na koncach rury zewnetrznej 1 znajduja sie okienka 3, otoczone pierscieniami 4 i zamkniete plytkami szklanemi 5 o doklad¬ nie plaskich i równoleglych do siebie po¬ wierzchniach. Naprzeciwko okienek 3 we¬ wnatrz rury 1 umieszczone sa pryzmaty 6, które odbijaja promienie swietlne w kie¬ runku soczewek 7, umocowanych na kon¬ cach rury 2. Promienie swietlne! padaja jia- stepnie na pryzmaty 8, które je odbijaja na pryzmaty ukosnikowe 9, sluzace do re¬ gulowania odleglosci okularów odpowied¬ nio do odleglosci od siebie oczu obserwato¬ ra. Po wyjsciu z pryzmatów 9 promienie swiatla przechodza przez mikrometry ste¬ reoskopowe 11, nastawione wedlug stalej podzialki i przenikaja ostatecznie do oku¬ larów ortoskopowych 12 o bardzo plaskiem polu. { Przyrzad opisany jest zwyklym przy¬ rzadem do mierzenia odleglosci o stalej podzialce. Poza tern przyrzad wedlug wy¬ nalazku zawiera w oslonie 10 linijke 13, oswietlona lampka 14 o regulowanej sile swiatla w celu otrzymywania obrazu linij¬ ki jednakowo oswietlonego z obrazem przedmiotu! obserwowanego. Linijka 13 jest zaopatrzona w podzialke, przedstawiona na fig. 2, naznaczona na plytce szklanej 15, osadzonej w podstawie kardanowej 17, przedstawionej schematycznie i poruszanej zapomoca uchwytu 18. Uchwyt moze byc osadzony na walku, którego ruchy moga byc przenoszone na podstawe kardanowa, zapomoca kól zebatych i sruby mikrome- trycznej, w celu wiekszej przejrzystosci, nieprzedstawionej na rysunku.Przed oswietlona linijka 13 znajduje sie uklad soczewek] 19, który rzuca wiazke promieni równoleglych poprzez rózne sy¬ stemy optyczne, poniewaz plytka 15 lezy w plaszczyznie ogniskowej ukladu socze¬ wek. Promienie swietlne, wychodzace z so¬ czewki 19, padaja na dwa pryzmaty uko¬ snikowe 21, 22, które kieruja je na dwa zwierciadla 23 i 24 bez polewy zwiercia- dlowej. Zwierciadla te przenosza promie¬ nie na pryzmaty odbijajace 8, skad promie¬ nie przechodza do okularów, które daja obrazy linijki, pokrywajace sie z obrazami przedmiotu obserwowanego, np. samolotu.Nadajac promieniom swietlnym, wycho¬ dzacym z pryzmatów ukosnikowyeh, odpo¬ wiednie zalamanie, obserwator bedzie od¬ nosil wrazenie * widzenia linijki w pewnej odleglosci i bedzie mógl zmieniac te odle¬ glosc tak, aby byla taka sama, jak przy¬ puszczalna odleglosc samolotu/ To zalama¬ nie promieni moze byc dokonywane dowol- nemi odpowiedniemi srodkami optycznemi, np. ruchomemi pryzmatami.Na rysunku uwidocznione sa dwa pry¬ zmaty odchylajace 25 i 26, poruszane u- chwytem w postaci bebna 27, zaopatrzone¬ go w podzialke, zapomoca którego pryzma¬ tom nadaje sie równe przesuniecia, lecz w kierunkach przeciwnych. Wskutek tego przy poruszaniu bebna 27 obraz linijki po¬ zostaje na tern samem miejscu w polu wi¬ dzenia, a tylko przesuwa sie naprzód lub wtyl. Dla uproszczenia moznaby stosowac tylko jedno urzadzenie do zalamywania promieni{ w! takim przypadku jednak prze¬ suwalby sie ponadto wbok, a nietylko wglab, co pogarszaloby widzenie go.Sposób poslugiwania sie przyrzadem jest nastepujacy.Najpierw doprowaltza sie obraz samo¬ lotu w srodek pola widzenia i nastepnie odczytuje sie odleglosc samolotu zapomo¬ ca mikrometru urzadzenia nastawczego.Poza tern mozna dokonac dokladniejszego sprawdzenia odleglosci poruszajac bebnem 27, w celu doprowadzenia obrazu linijki z obrazem samolotu do tej samej plaszczy¬ zny. Nastepnie przez obrót uchwytu 18, do¬ prowadza sie obraz stereoskopowy linijki — 2 —do pokrywania sie z osia podluzna kadlu¬ ba samolotu. W ten sposób okresla sie po¬ lozenie tego kadluba, a zatem i kierunek jego lotu. •' i Nalezy zaznaczyc, ze wszystkie ruchy, wymienione dotad, moga byc przekazywa¬ ne przyrzadom rachujacym, przygotowuja¬ cym dane, potrzebne do ostrzeliwania sa¬ molotu.Jedna z tych danych jest szybkosc sa¬ molotu, która przyrzad wedlug wynalazku pozwala okreslic szybko i bez trudnosci.Obserwator odnosi wrazenie, ze samo¬ lot porusza sig wzdluz linijki, zaopatrzonej w podzialke. Odleglosc, przebyta przez sa¬ molot w okreslonym czasie, jest proporcjo¬ nalna do liczby podzialek, które mija obraz samolotu wzdluz obrazu linijki. Wspól¬ czynnik proporcjonalnosci zalezy od odste¬ pów pomiedzy kreskami podzialki i odle¬ glosci samolotu od obserwatora, która jest znana. , Jezeli linijka jest zaopatrzona np. w taka podzialke, ze przy odleglosci samolo¬ tu równej 1000 m jeden odstep podzialki odpowiada przesunieciu samolotu o 100 m, a samolot znajduje sie w odleglosci 2000 m i przesuwa sie o trzy podzialki w ciagu 10 sekund, to z tego mozna obliczyc, ze gdyby samolot znajdowal sie w odleglosci 1000 m, przebylby w ciagu tych dziesieciu sekund droge równa 300 m. Poniewaz jed¬ nak znajduje sie on w odleglosci sredniej 2000 m, jego szybkosc rzeczywista wynosi 60 m na sekunde, czyli 216 kim na godzi¬ ne- t . : i|r: Jak to bylo powiedziane wyzej, pod¬ czas dokonywania pomiarów mozna jedno¬ czesnie wprowadzac w ruch przyrzady, przeprowadzajace obliczenia danych, po¬ trzebnych do ostrzeliwania samolotu, a w szczególnosci odleglosci i drogi, przebywa- nej przez samolot, stanowiacy cel. Droge samolotu otrzymuje sie przez rozkladanie ruchu linijki, zaopatrzonej w podzialke, w dwóch plaszczyznach. Zadaniem! takiego u- rzadzenia byloby umozliwienie przyrzado¬ wi, wykonywajacemu obliczenie, wyracho¬ wania w sposób ciagly poprawek do zasto^ sowania przy strzelaniu, wskutek ciaglego wprowadzania do przyrzadu obliczajacego danych, potrzebnych do uzyskiwania tych poprawek; Szybkosc poruszania sie samolotu mo¬ glaby byc równiez wprowadzana do przy¬ rzadu obliczajacego przez wprowadzanie do tego ostatniego wartosci, odczytywanej na linijce z podzialka, jak to bylo wyzej wyj asnione. Wprowadzania tego dokonywa sie zapomoca bebna, zaopatrzonego w po¬ dzialke. Jak to bylo powiedziane wyzej, w celu obliczenia prawdziwej szybkosci do wartosci, odczytanej na linijce, trzeba wprowadzic poprawke, zalezna od odleglo¬ sci samolotu w chwili odczytywania. Ta poprawka moze byc dokonywana samo¬ czynnie w przyrzadzie obliczajacym, który w tym celu zawieralby wal, obracajacy sie zaleznie od tej odleglosci.Skoro w kazdej chwili znana jest odle* glosc celu, latwo jest okreslic jego szyb¬ kosc przez podzielenie róznicy odleglosci, zaobserwowanych w dwóch róznych chwi¬ lach, przez czas, jaki uplynal pomiedzy temi chwilami. Okreslenie tej szybkosci moze byc dokonywane samoczynnie w przyrzadzie obliczajacym, który otrzymuje w sposób ciagly wskazania odleglosci celu.Jest rzecza oczywista, ze w przyrza¬ dzie opisanym mozna wprowadzic liczne zmiany np. nie opisano pryzmatu lub pry¬ zmatów o bardzo malym kacie odbijania swiatla, które sa umieszczane w przyrza¬ dach do mierzenia odleglosci w celu regu¬ lowania i nastawiania na zero niezalezne, gdyz stanowi to znane urzadzenie.Dla uproszczenia moznaby nie stosowac ruchu linijki z podzialka w plaszczyznie, przechodzacej przez os optyczna ukladu soczewek 19 lecz tylko przesuwac linijke w plaszczyznie ogniskowej, prostopadlej do plaszczyzny rysunku fig. 1. Obraz byl- — 3 —by równiez wytwarzany w duzej odleglo¬ sci lub w nieskonczonosci i zlewanie sie stereoskopowe byloby osiagane zawsze za- pomoca specjalnego urzadzenia, zalamuja¬ cego promienie swietlne, lecz w takim przypadku doprowadzenie linijki do rów¬ noleglosci z kadlubem samolotu byloby wrazeniem wzrokowem czysto fikcyjnem i uzyskane byloby tylko jako skutek stoso¬ wania dwóch okularów, podczas gdy w przypadku poprzednim równoleglosc ta byla rzeczywista, to znaczy otrzymana przez manewrowanie linijka w trzech kie¬ runkach przestrzeni. PL