Znane sa naogól sprezynujace trzyma- ki, w których ostrze noza w razie nadmier¬ nego obciazenia jest zabezpieczone od u- szkodzenia przez odciagniecie go od przed¬ miotu obrabianego zapomoca sprezyny.Maja one zastosowanie w tokarniach, stru¬ garkach, gwinciarkach, wogóle w takich obrabiarkach, w których nóz przy toczeniu ma sklonnosc do zacinania sie i na których obrabiane powierzchnie powinny byc rów¬ ne i gladkie. Te znane sprezynujace trzy- maki sa wykonane po wiekszej czesci z jednego kawalka. Posiadaja one duza wa¬ de, gdyz ich sprezyna nie daje sie regulo¬ wac, jednak sila sprezyny przy waskiem lub szerokiem ostrzu noza musi byc roz¬ maita stosownie do twardego lub miekkie¬ go materjalu, w tym celu, aby nóz mógl byc w odpowiedniej chwili odciagniety sprezyna, jesli jest przeciazony.Zmiana sily sprezyny odbywa sie nie¬ kiedy zapomoca wsuniecia kawalka drze¬ wa lub skóry w szczeline miedzy oslone i trzon trzymaka, dajac niedokladne wy¬ niki.W razie nadmiernego obciazenia slaba czesc sprezyny lamie sie i przez to caly kosztowny trzymak staje sie bezuzyteczny.Nastepna wada tych znanych trzyma- ków polega na tern, ze oslona lub ostrze noza nie moze sie wychylac okolo prosto¬ padlej osi, poniewaz trzon, czesc, sprezy-nowa i oslona stanowia jedna calosc, wsku¬ tek czego nie zawsze trzymak moze byc dostatecznie zblizony do przedmiotu obra¬ bianego* i- Poza tern trzymak tego rodzaju jest stosunkowo drogi i malo dajacy sie dopa¬ sowac do rozmaitych robót tokarskich.Znane sa juz równiez trzymaki, w któ¬ rych oslona i trzon trzymaka tworza dwie oddzielne czesci, polaczone w sposób, u- mozliwiajacy ruch wzajemny zapomoca sworznia srubowego lub przegubów ze sprezynujacemi czesciami posredniemi, u- mieszczonemi miedzy wspomnianemi dwie¬ ma czesciami. Nastawiania sprezyn albo zupelnie brak, albo jest ono niedostatecz¬ ne w porównaniu z naciskiem ostrza noza, wahajacego sie w bardzo duzych granicach.Poza tern przy przegubowem polaczeniu o- slony trzymaka i trzonu trzeba sie liczyc z predkiem zuzywaniem sie i rozluznia¬ niem przegubów wskutek duzych obciazen, przez co narzedzie staje sie niezdatne do dokladnej obróbki przedmiotów.Znane sa tez skladajace sie z kilku cze¬ sci sprezynujace trzymaki, w których jest mozliwe boczne wychylanie sie trzymaka wzgledem trzonu wskutek obracania sie sprezynujacej czesci posredniej okolo pro¬ stopadlej osi.Wyzej wymienione wady sa usuniete w trzymaku wedlug wynalazku, gdyz jest za¬ stosowana zlaczka ze sprezyny plaskiej, a lepiej z zespolu plaskich sprezyn, jako czesc posrednia, sprezynujaca i przyjmuja¬ ca na siebie wstrzasy podczas pracy, któ¬ ra pozwala regulowac sprezynowanie w sposób prosty i pewny w dowolnych grani¬ cach zapomoca zmiany liczby sprezyn plaskich, przyczem punkt obrotu pochyla¬ jacej sie czesci znajduje sie bardzo wyso¬ ko i w kierunku poziomym niedaleko od ostrza. ' i Na rysunku jest przedstawiony przy¬ klad wykonania wynalazku, a mianowicie fig. 1 przedstawia widok trzymaka zboku, fig. 2 — jego widok czolowy w przekroju wzdluz linji x — y na fig. 1, fig. 3 i 4 przed¬ stawiaja jego widoki zgóry.Trzymak wedlug wynalazku sklada sie z trzonu a, sprezyny 6, która moze byc u- tworzona z poszczególnych plaskich spre¬ zyn bln i oslony c noza.Litera g jest oznaczony nóz (przedsta¬ wiony na rysunku w postaci dluta), zaci¬ sniety zapomoca nasrubka d i czesci zaci¬ skowej e. Sruba o (fig. 2) przejmuje prze¬ ciwdzialanie czesci zaciskowej. Na fig. 3 i 4 jest uwidocznione wychylanie sie oslo¬ ny c noza okolo sruby / w celu przystoso¬ wania sie do ksztaltu obrabianego przed¬ miotu. Poniewaz sprezynujaca czesc jest wymienna, wiec najlepiej ja wykonac ze stali sprezynowej, jak najtaniej, np. mozna wyciac poszczególne plytki bx i ulozyc je jedna na drugiej. Sila sprezynowania mo¬ ze byc dopasowana dokladnie i latwo przez zmiane liczby plaskich sprezyn &r Na¬ turalnie, ze mozna zastapic w razie po¬ trzeby zespól plaskich sprezyn tylko jed¬ na sprezyna odpowiedniej sily, szcze¬ gólnie wówczas, jezeli nacisk na ostrze no¬ za jest mniej wiecej staly podczas obróbki.Jesli poszczególne sprezyny b zostana u- szkodzone np. wskutek przeciazenia, to moga one byc latwo zastapione innemi i trzymak staje sie znowu zdatny do uzytku.Oslona c ostrza wychyla sie okolo pio¬ nowej osi / (fig. 3), wobec czego ulatwia sie dostep do obrabianego- przedmiotu i do uchwytu tokarki m. Litera n jest oznaczo¬ ny suport tokarni. Oslone c noza mozna równiez urzadzic tak, iz bedzie sie ona wy¬ chylac pionowo okolo- punktu h (fig. 2); w tym celu umieszcza sie ja na pólokraglem lub kulistem siodelku i, wówczas nawet przy pochylej plaszczyznie zaciskowej su- portu tokarni lub trzymaka noza g mozna go prosto zacisnac. To pólokragle lub kuli¬ ste siodelko i moze byc takze zastosowane na trzonie a.Opisany zespól sprezynowy b posiada — 2 —w przeciwienstwie do pojedynczej pro¬ stokatnej plaskiej sprezyny znacznie wiek¬ sza trwalosc i wygina sie znacznie bez u- szkodzenia nawet przy malej szerokosci wskutek silnych krótkotrwalych uderzen.Ze wzgledu na duza zdolnosc sprezyno¬ wania mozna teraz nóz g (fig, 1) ustawic nawet ukosnie pod najodpowiedniejszym katem bez obawy, ze moze on ulamac sie wskutek zaciecia sie.Obecnie przy obtaczaniu nie mozna po¬ slugiwac sie ukosnie do góry zwróconym nozem ze wzgledu na niebezpieczenstwo zacinania sie. Trzeba najdogodniejszy kat ciecia nadawac ostrzu przez wyszlifowanie wygietej szyjki, wskutek -czego psuje sie ksztalt noza po paru nastepnych ostrze¬ niach, podczas gdy zwrócony ukosnie do góry nóz wymaga ostrzenia tylko na swej czolowej powierzchni, tak iz moze on byc uzywany prawie do ostatka bez |xtrzeby przekuwania go. PL