Wynalazek niniejszy dotyczy skrzydel samolotu o zmiennej powierzchni nosnej, w którym pewne stale platy, a mianowicie zwykle skrzydla nosne, przeznaczone do podtrzymywania samolotu podczas lotu przy wielkich szybkosciach, sa przeksztal¬ cane podczas wzlotu lub ladowania na pla¬ ty o tej samej rozpietosci, lecz wiekszej szerokosci. Gietkie powierzchnie wysuwa¬ nych platów moga byc zwijane na bebny, umieszczone wewnatrz kadluba samolotu, lub tez nawijane na stale platy, stanowiace wówczas rodzaj podluznie skrzydel o duzej powierzchni.Tego rodzaju znane skrzydla o zmien¬ nej powierzchni posiadaja zazwyczaj ze¬ bra w gietkich powierzchniach wysuwanych skrzydel, zlozone z trzech glównych czesci skladowych, a mianowicie czesci srodko¬ wej, zaopatrzonej w krazki, które w czasie rozwijania powierzchni tocza sie wzdluz platów stalych, a podczas lotu stanowia punkty oparcia na tym placie, jezeli srod¬ kowa czesc zebra jest umieszczona od spo¬ du platu stalego, nastepnie czesci przed¬ niej, osadzonej przegubowo na przednim koncu srodkowej czesci zebra i przedluzo¬ nej poza os przegubu, w celu jej oparcia przy pomocy jednego lub kilku krazków na powierzchni platu stalego, przeciwle¬ glej do powierzchni, stykajacej sie ze srod¬ kowa czescia zebra, wreszcie z czesci tyl¬ nej, której czesc przednia jest polaczona przegubowo z tylnym koncem srodkowejczesci zebra i jest przedluzona ku prado¬ wi do osi przegubu, w celu oparcia tej cze- / * sci jednym lub kilkomajlrazkaini na sta- * l^tn skrzydle f. po tój Sar^ej stronie, co i przednia czesc zebra.Tylna czesc wysuwanego platu sklada sie z kilku ogniw, polaczonych przegubowo ze soba, przyczem drugie ogniwo jest za¬ wieszone obrotowo na walku, laczacym pierwsze ogniwo ze srodkowa czescia ze¬ bra. Uklad ten po rozwinieciu skrzydla u- mozliwia nadanie mu krzywizny o tern wiekszej nosnosci, im mniejsza jest szyb¬ kosc samolotu. Zwykla krzywizna po¬ wierzchni nosnej, najodpowiedniejsza przy bardzo malych szybkosciach lotu, moze byc przeksztalcona na krzywizne podwójna przez podniesienie skrajnej czesci zeber lub czesci splywowej skrzydla przy duzych szybkosciach lotu. Takie zmiany krzywizny odbywaja sie przez wzgledne przesuniecia katowe jednego z ogniw tylnej czesci zeber dokola osi przegubu po przezwyciezeniu sily napiecia sprezystych narzadów zwrot¬ nych. Takie wykonanie skrzydla ma na ce¬ lu utrzymanie zasadniczo w stalem poloze¬ niu srodka parcia skrzydla niezaleznie od tego, czy powierzchnia tego skrzydla zosta¬ je zmniejszona do wielkosci stalej (skrzy¬ dlo o zmniejszonej powierzchni nosnej), czy tez powierzchnia skrzydla zostaje zwiekszona przez rozwiniecie powierzchni gietkiej, i to przy wszelkich posrednich szybkosciach lotu, zawartych pomiedzy najmniejsza i najwieksza szybkosciami lo¬ tu.Przedmiot niniejszego wynalazku stano* wi ulepszenie tych znanych gietkich po¬ wierzchni wysuwanych platów, zaopatrzo¬ nych w zebra o kilku polaczonych ze soba czesciach, jak zaznaczono wyzej.Skrzydla o zmiennej powierzchni no- smerj wedlug wynalazku maja na celu za¬ pewnienie wzglednej sztywnosci krawedzi natarcia skrzydla pomiedzy zebrami, gdy powierzchnia jest rozwinieta, umozliwiajac jednakze odksztalcanie sie skrzydla przy nawijaniu go na beben. Poza tern, aby otrzy¬ mac skrzydlo szczelinowe, powinna istniec nieciaglosc w tylnej czesci powierzchni gietkiej skrzydla i w tym celu brzegi w miejscach nieciaglosci skrzydla powinny byc wykonane w postaci krawedzi natar¬ cia.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania skrzydel samolotu we¬ dlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia widok zprzodu na zebro skrzydla w kierunku prostopadlym do linji A — A na fig. 2, fig. 2 —¦ widok zgóry na skrzydlo po zdjeciu pokrycia powierzchni gietkiej, fig. 3 — przekrój wzdluz podluznej osi zebra w wiekszej podzialce przez przednia czesc zebra wraz z krawedzia natarcia, fig. 4 — czesciowy widok zgóry przedniej po¬ wierzchni ruchomej skrzydla po usunieciu pokrycia krawedzi natarcia, fig. 5 — piono¬ wy przekrój przez skrzydlo wzdluz linji B — B na fig. 4, fig. 6 — równiez pionowy przekrój przez to skrzydlo wzdluz linji C — C na fig. 4, fig. 7 — podobny przekrój przez skrzydlo, jak wedlug fig. 6, z przed¬ nia czescia odksztalcona skrzydla wraz z krawedzia natarcia, w celu umozliwienia nawiniecia na beben, fig. 8 — pionowy przekrój przez zebro wzdluz limji D — D na fig. 4, fig, 9 — pionowy przekrój wzdluz linji E — E n^ fig. 10 przez tylna czesc po¬ wierzchni gietkiej skrzydla wraz z pokry¬ ciem, fig. 10 — czesciowy widok zgóry na te tylna czesc powierzchni gietkiej skrzy¬ dla, przedstawionej w przekroju na fig* 9, fig. 11 — poprzeczny przekrój przez te czesc skrzydla wzdluz linji F — f na fig. 10, fig. 12 — podobny przekrój czesci skrzydla, jak na fig. 11, przedstawiajacy te czesc skrzydla w stanie odksztalconym fig. 13 — pionowy przekrój, jak na fig* 9, tylnej gietkiej czesci skrzydla wraz z po¬ kryciem, fig. 14 — w wiekszej podzialce widok przegubu zebra wraz ze wstega sta¬ lowa, osadzona na zawiasach, lig. J5irr* — 2 —widok zgóry na ten przegub zebra, fig.Hi — 19 przedstawiaja trzy odmiany wy¬ konania urzadzenia do polaczenia srodko¬ wych czesci zeber powierzchni gietkiej, prryczem fig. 16 przedstawia schematycz¬ nie czesciowy widok zboku tylnego konca srodkowej czesci zebra, fig. 17 — odpowia¬ dajacy tej czesci zebra widok zgóry na skrzydlo, fig. 18 — pionowy przekrój wzdluz linji G — G na fig. 17 i fig. 19 — pionowy przekrój wzdluz linji H — H na tejze fig. 17.Jak widac z przekroju skrzydla na fig. 1 rysunku, kazde zebro gietkiej powierzch¬ ni skrzydla posiada srodkowe ogniwo 1* ruchome w kierunku poprzecznym do swej podluznej osi wzdluz calej rozpietosci sta¬ lego platu 2, na którem to ogniwo jest oparte zapomoca krazków 3. Srodkowe ogniwo 1 jest przedluzone z obydwóch stron brzegów platu 2 i posiada zprzodu ogniwo przednie 4, polaczone przegubem 5 i opierajace sie na górnej stronie platu 2 zapomoca krazka 6, a na krawedzi natarcia tego platu — zapomoca krazka lub kraz¬ ków 7.Ztylu ogniwo srodkowe 1 zebra laczy sie przegubem 8 z zespolem lotkowym ze¬ bra. W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na rysunku, zespól ten sklada sie z dwóch glównych ogniw, a mianowicie z wlasciwego ogniwa tylnego 9 i ogniwa skrajnego lub splywowego 10, polaczonego przegubem 11 z ogniwem tylnem 9 zebra.Na osi przegubu 8 wspólnego dla ogniw / i 9 jest osadzona przegubowo dzwignia 12, która opiera sie na grzbietowej stronie pla¬ tu 2 zapomoca krazka 13. Na krawedzi splywowej platu 2 opiera sie krazek lub krazki 14, a zapomoca odpowiedniego urza¬ dzenia ustalane jest polozenie katowe dzwigni 12 wzgledem srodkowego ogniwa /, gdy powierzchnia gietka jest rozwinieta, i uwalnia ie powierzchnie, gdy zebro opu¬ szcza plat staly u nasady tego platu* do¬ chodzac do bebna nawojowego. Ogniwo przednie 4 zebra jest polaczone z ogniwem srodkowem 1 w ten sposób, aby po oparciu krazka 6 ogniwa 4 na górnej powierzchni platu 2, to ostatnie ogniwo tworzylo wraz ze srodkowem ogniwem / jedna sztywna ca¬ losc. Gdy zebro opuszcza nasade platu sta¬ lego 2, to ogniwo przednie 4, dzwignia 12 i ogniwa tylne 9 i 10, luzno polaczone prze¬ gubami ukladaja sie wzdluz pewnej sred¬ niej linji prostej tak, ze zajmuja jak naj¬ mniej miejsca na bebnach.. Opisane powyzej urzadzenia sa znane i nie stanowia istoty wynalazku.Stosownie do wynalazku krawedz na¬ tarcia zespolu powierzchni gietkiej skrzy¬ del sklada sie z nalozonych na siebie na¬ rzadów, przyczem najlepiej jest, gdy na¬ rzady te sa wykonane z drzewa o profilu, zwróconym w kierunku poruszania sie sa¬ molotu. Jak widac z czesciowych przekro¬ jów i widoków skrzydla na fig. 3 — 8 ry¬ sunku, wolny koniec kazdego przedniego ogniwa 4 zebra posiada czop 15, na którym sa osadzone dwie skorupy 16, podtrzymy¬ wane w kierunku podluznym i poprzecznym pomiedzy dwoma pierscieniami lub kolpa¬ kami 17 i 18. Skorupy te opieraja sie cyMa- drycznemi obsadami 19 na czopie 15 i sa zamocowane z zewnatrz z jednej strony w kolpaku 17, opartym o nasade 20 czopa 15, a z drugiej strony — w kolpaku 18, u- nieruchomionym na czopie 15 przy pomo¬ cy trzpienia 21 lub podobnego narzadu ustalajacego.Przestrzen pomiedzy obsadami 19 wo¬ kolo czopa 15 jest wolna, gdyz skorupy 16 sa wewnatrz wydrazone* Pomiedzy* zas dwoma przyleglemi zebrami wewnatrz zwi¬ janej czesci skrzydla znajduje sie lancuch, zlozony l pewnej liczby podobnych ogniw.Ogniwa te skladaja sie z klocków ksztalto¬ wych 22 (fig. 5), które posiadaja dwie bocz¬ ne powierzchnie plaskie 23 (fig. 6) oraz dwa pólcylindryczne wglebienia 24, otwar¬ te w obydwie strony ku plaskim powierzch¬ niom 23, Nastepnie ogniwa te zawieraja — 3 —Cylindryczne czopy 25 z twardego drzewa, które w celu zmniejszenia wagi sa zaopa¬ trzone w szyjki 26. Srednica i dlugosc czo¬ pów 25 jest tak dobrana, aby pasowaly do¬ kladnie do przeciwleglych wydrazen 24 w dwóch przyleglych klockach 22. Klocki te sa w ten sposób polaczone sztywno w kie¬ runku podluznym i nie moga np. przesu¬ wac sie wzgledem siebie w kierunku strza¬ lek (fig. 4) lub w kierunku prostopadlym do plaszczyzny rysunku, jednakze klocki te moga wykonywac obrót o pewien kat do¬ okola osi czopów 25 lub sasiednich osi rów¬ noleglych. Gietkie ciegna sprezyste, np. plecione z drutu linki 27, przechodza przez otwory, wywiercone w klockach 22, czo¬ pach 25 i skorupach 16. Linki te sa zako¬ twiczone na skorupach 16 po uprzedniem naprezeniu z odpowiednia wstepna sila po¬ czatkowa; w tym celu konce tych lin sa za¬ cisniete w tulejach 28, których nasady 29 opieraja sie na krazkach 30, które zkolei opieraja sie o dno wydrazen 24 w skoru¬ pach 16 (fig. 4, 6 i 7).Klocki 22, polaczone ze soba w opisany wyzej sposób, stanowia zespól ksztaltowy, który jest powleczony pierwszym nieroz- ciagliwym pasem plóciennym 31, przykle¬ jonym na calej zewnetrznej powierzchni tych klocków i zeszytym w miejscu 32. Na plótnie tern jest naklejona gumowana tka¬ nina 33 w dwóch warstwach/która stanowi pokrycie calej gietkiej powierzchni zprzo- du platu stalego (fig. 5 i 1). Nastepnie na powierzchni wewnetrznej krawedzi natar¬ cia obydwie warstwy plótna sa przeciete wpoblizu linji polaczenia 23 klocków 22, poczem calosc pokrywa sie przez nakleje¬ nie pasem gumowym 34, który przylega tylko do tkaniny 33. Pas ten, jak widac z przekroju na fig. 5, pokrywa cala dolna powierzchnie klocków 22 i czesc górnej powierzchni tych klocków. Takie pokrycie gietkiej powierzchni ma nastepujace zale¬ ty: ,l '¦ ^ '; ^ ;'? Gdy na krawedz natarcia jest wywiera¬ na sila w kierunku strzalki 35 (fig. 6), co odpowiada reakcjom aerodynamicznym wywieranym na skrzydlo podczas lotu, to odksztalcenie krawedzi moze nastapic tyl¬ ko po przerwaniu dwóch ciaglych warstw plótna od strony górnej. Do wytrzymalosci wlasnej tych tkanin nalezy dodac jeszcze w pewnym stopniu reakcje sily sprezystosci linek 27. Wytrzymalosc pokrycia skrzydla mozna latwo wyznaczyc, tak zeby nie bylo znaczniejszego odksztalcenia krawedzi na¬ tarcia skrzydla podczas lotu* Podczas nawijania powierzchni gietkiej na beben przednia ruchoma czesc skrzydla wraz z krawedzia natarcia powinna przy¬ jac krzywizne, jak w przekroju skrzydla, przedstawionym na fig. 7. Tasmy plócien¬ ne grzbietowej strony krawedzi natarcia nie podlegaja zadnemu wydluzeniu, nato¬ miast nieciaglosci w tych samych tasmach od strony wewnetrznej krawedzi natarcia w miejscach 23 pozwalaja na odchylenie sie klocków 22 dzieki wydluzeniu tasmy gumowej, przyczem zachodzi obrót kloc¬ ków 22 dokola osi teoretycznych, znajduja¬ cych sie na wewnetrznych krawedziach 36.Przesuniecie wzgledne skorup 16 doko¬ la czopów 15 jest mozliwe dzieki luzowi 37, jaki istnieje pomiedzy sasiedniemi po¬ wierzchniami tych skorup (fig. 8), Pokrycie tylnych czesci powierzchni gietkiej skrzydla sklada sie, w przedsta¬ wionym na rysunku przykladzie wykona¬ nia, z trzech czesci 38, 39 i 40 (fig. 1). Czesc 38 posiada krawedz natarcia, zlozona z ciaglej wstegi stalowej 69 i przymocowana na wewnetrznej stronie zebra 1, przyczem na te wstege dziala sila ciagnienia podczas rozwijania powierzchni gietkiej. Pokrycie czesci 38 sklada sie z podwójnej warstwy tkaniny i posiada krawedz splywu, wzmoc¬ niona zapomoca gietkiej linki metalowej 41 (fig. 1), która laczy poprzecznie zebra, uczestniczac równiez w nawijaniu i rozwi¬ janiu powierzchni gietkiej. Na krawedzi splywu ogniwa przedniego 42 znajduje sie — 4 —równiez linka 41a. Pomiedzy dwoma przy- leglemi zebrami znajduje sie odcinek tasmy stalowej 69a (fig. 14), który jest umie¬ szczony wewnatrz zawiasy 43 z gietkiej blachy stalowej, zgietej i polaczonej prze¬ gubowo z druga zawiasa 43a, umocowana w podobny sposób na ciaglej tasmie 69. Na kazdym ze swych konców zawiasa 43 jest zaopatrzona w poprzeczny wystep 44 z wycieciem 45, w które wchodzi wystep 46, umocowany na dzwigni 12 zebra. Amplitu¬ da wychylenia wyciecia 45 zostala wyzna¬ czona w ten sposób, aby odcinek tasmy 69a znalazl sie w plaszczyznie tasmy 69, gdy ogniwa zebra przesuwnej gietkiej cze¬ sci skrzydla znajduja sie na jednej linji przy nawijaniu gietkiej powierzchni skrzy¬ dla na beben, lub tez aby znalazl sie w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny tasmy 69 (fig. 14 i 15), gdy powierzchnia gietka skrzydla jest rozwinieta.Gdy ciagla tasma 69 i odcinki tasmy 69a sa umieszczone w tej samej plaszczyz¬ nie, to calosc moze zginac sie przy nawija¬ niu na beben. Odwrotnie, gdy tasmy te sa umieszczone w plaszczyznach wzajemnie prostopadlych, to tworza uklad, którego moment bezwladnosci przeciwstawia sie wszelkiemu odksztalceniu poprzecznemu i zapewnia lacznie z klockami 22 krawedzi natarcia (fig. 4 i 5) mocne powiazanie ze¬ ber powierzchni gietkiej skrzydla.Czesc 39 pokrycia gietkiej powierzchni tylnego ogniwa (fig. 1) jest przewidziana w tym celu, aby otrzymac skrzydlo szczeli¬ nowe. Krawedz natarcia tej czesci skrzy¬ dla jest zlozona z klocków 47, przyczem najlepiej jest, gdy klocki sa z drzewa, uksztaltowane podobnie, jak klocki wedlug fig. 9 — 12. Przekrój poprzeczny tych kloc¬ ków ma ksztalt trapezu, którego wieksza podstawa znajduje sie od strony grzbieto¬ wej pokrycia. Klocki sa wyciete na koncach w celu oparcia na dwóch linkach 48 wiaza¬ nia zeber. Tak otrzymany zespól klocków jest pokryty plótnem lacznie z krawedzia natarcia tej gietkiej powierzchni, a nastep¬ nie jest pokryty tasma gumowa 49. Ponie¬ waz w nierozciagliwej tkaninie 51, przy¬ klejonej do klocków od strony ich mniej¬ szych podstaw przekrojów trapezowych, sa wykonane przerwy 50, przeto calosc moze odksztalcac sie, przybierajac wygieta po¬ stac jak na fig. 12, pozostajac jednak prak¬ tycznie sztywna przy wietrze wzglednym, gdy powierzchnia gietka jest rozwinieta.Na fig. 13 przedstawiono czesc gietkie¬ go skrzydla w takiem samem wykonaniu, co i czesc skrzydla wedlug fig. 9 i 12, a mia¬ nowicie przedstawiono wykonanie skraj¬ nego lub splywowego ogniwa 40 tylnej cze¬ sci gietkiego skrzydla. W tern wykonaniu klocki 47a opieraja sie tylko na jednej li¬ nie 52 wiazania zeber. Lina ta wchodzi do wyciecia na górnej powierzchni klocka.Linki 54 i 53 wzmacniaja odpowiednio brze¬ gi splywowe czesci 39 i 40 gietkiego pokry¬ cia.W odmianie wykonania wiazania srod¬ kowych czesci zeber stosuje sie szereg ply¬ tek 55, wykonanych np. z lekkiego metalu i calkowicie sztywnych. Plytki te, którym nadano np. przekrój, przedstawiony na fig. 19, maja w widoku zgóry ksztalt prostokat¬ ny i sa polaczone nitami 56 z tasma stalo¬ wa 57, która na swych koncach jest pola¬ czona zapomoca zawiasów 58 z dzwignia¬ mi 12 dwóch kolejnych zeber 1 (fig. 1). W tej odmianie wykonania plytki 55 sa oparte na grzbietowej powierzchni platu stalego 2 w taki sposób, ze wobec nierozciagliwósci stalowej tasmy 57 zespól, zlozony z tej tasmy 57 i plytek 55, stanowi sztywne wia¬ zanie, które uniemozliwia wzajemne zblize¬ nie sie zeber. Gdy powierzchnia gietka fest zgieta na bebnie, to wstega 57 wygina sie, przybierajac odpowiednia krzywizne,, a przylegajace powierzchnie boczne plytek 55 odchylaja sie od siebie.W celu otrzymania krawedzi natarcia gietkiego pokrycia odpowiadajacego czesci 38 tylnego ogniwa gietkiej powierzchni — 5 —$Jk#cy umocowana na zebrach i polaczona co pe¬ wien odstep z plytkami 55 przy pomocy gietkich stalowych laczników 60, zagietych dokola tasmy 59 i polaczonych nitami 61.Gietkie laczniki 60 wchodza z drugiej stro¬ ny przedniemi koncami do wyciec w plyt¬ kach 55 (fig. 19) i sa przymocowane do tasmy 57 przy pomocy nitów 56. Gietkie pokrycie 38 jest wciete w miejscach przej¬ scia przednich czesci laczników 60 i zagie¬ te (fig. 181, opierajac sie na krawedziach rozszerzen 60a laczników 60. Gdy, jak za¬ znaczono wyzej, krzywizna powierzchni gietkiej skrzydla zmienia sie przez obróce¬ nie sie ogniwa 9 zeber (fig. 1) o pewien kat dokola czopów 8, to gietkie laczniki 60 od¬ ksztalcaja sie, jednakze w tym wypadku w tern miejscu nie otrzymuje sie skrzydla szczelinowego, jak w przykladzie wykona¬ nia skrzydla wedlug fig. 1. PL