Sposób wedlug wynalazku niniejszego umozliwia z mieszaniny wszystkich alka¬ loidów sporyszu, otrzymywanej znanemi sposobami, 1) otrzymywanie ergotoksyny w stanie czysciejszyim niz sposobami znanemi oraz 2) jednoczesne otrzymywanie nowego, fizjologicznie bardzo czynnego alkaloidu,— ergoklawiny (porówn. Kussner Archiv der Pharmazie, tom 272, 1934, str. 503 — 504).Nowy ten alkaloid jest prawie tak samo czynny, jak znany alkaloid o duzej aktyw¬ nosci — ergotamina. Substancja ta, wysu¬ szona do stalej wagi w temperaturze 20°C pod cisnieniem mniej wiecej 20 mm nad pieciotlenkiem fosforu, topnieje w tempera¬ turze 170 — 171°C; jej roztwór chlorofor¬ mowy skreca plaszczyznie polaryzacji na 20 prawo [«] -ry = + HO0 (roztwór \%- owy). Z tak wysuszonego alkaloidu w sta¬ nie mialko roztartym po wielogodzkinem ogrzewaniu w temperaturze mniej wiecej 80°C pod cisnieniem 1 — 2 mm nad pie¬ ciotlenkiem fosforu wydzielilo sie jeszcze wiecej wody, przyczem masa sie wzdela, tworzac pecherze. Zupelnie bezwodny (bardzo higroskopijny) produkt wykazy-wal punkt topnienia 177 — 178°C, a skre- calnosc — [a] ^ = + 124° (1%-owy roztwór w chloroformie). Temi wlasciwo¬ sciami rózni sie otrzymany alkaloid od do¬ tychczas znanych alkaloidów sporyszu: ergotaminy, ergotamininy, ergotoksyny, ergotyniny i sensibaniiny. Od sensibaminy, opisanej w patencie angielskim Nr 388529, rózni-si$ on poza tern'"korzystnie swa nie- wrazliwoscia wobec 'rozpuszczalników or¬ ganicznych, jak alkoholu, eteru, acetonu i t. d., a ponadto i stopniem swej rozpu¬ szczalnosci.Podczas gdy sensibamiiLa jest nierozpu¬ szczalna w alkoholu albo acetonie, to nowy alkaloid daje sie przekrystalizowywac z tych rozpuszczalników, nie zmieniajac swych wlasciwosci. Naprzyklad w etanolu (96% -owym) w temperaturze 20°C alka¬ loid ten rozpuszcza sie w stosunku 1 : 33, a w temperaturze wrzenia — w stosunku 1 :6.Barger zadawal wodne roztwory soli alkaloidów sporyszu, lugami potasowtowe- mi, a wydzielona ergotynine wyciagal roz¬ puszczalnikami organicznemi. Az do tej fa¬ zy procesu sposób wedlug wynalazku ni¬ niejszego przebiega tak samo. Nastepnie Barger zobojetnial lug wodny, otrzymany po usunieciu ergotyniny, alkalizowal zno¬ wu weglanem sodowym i wstrzasal z ete¬ rem. Pozostalosc po oddzielonym roztwo¬ rze eterowym przekrystalizowywano z 80% -owego alkoholu w postaci fosforanu.Barger otrzymywal przytem krystaliczny fosforan ergotoksyny.Obecnie wykryto, ze mozna otrzymy¬ wac lepsze wydajnosci ergotoksyny oraz produkt czysciejszy w tern sposób, ze alka¬ liczny roztwór wodny sporyszu, uwolniony od wydzielonej ergotyniny, zakwasza sie i w postaci kwasnego roztworu wstrzasa z rozpuszczalnikami organicznemi. Do za¬ kwaszania szczególnie odpowiednim okazal sie kwas mlekowy; wstrzasanie zas usku¬ tecznia sie przy uzyciu rozpuszczalników, zwykle stosowanych do otrzymywania ergo¬ toksyny, zwlaszcza eteru. W wyciagu ete¬ rowym znajduje sie ergotoksyna, która po odparowaniu mozna latwo otrzymac przez wykrystalizowanie; ewentualnie mozna ja równiez uprzednio przeprowadzic w sól.Nieoczekiwanie okazalo sie, ze w kwa¬ snym roztworze wodnym znajduje sie je¬ szcze duza ilosc latwo dajacego sie otrzy¬ mac nowego alkaloidu, która pozostaje po oddzieleniu ergotoksyny sposobem wedlug wynalazku niniejszego. Nowy ten alka¬ loid mozna latwo otrzymac w ten sposób, ze kwasny roztwór wodny, pozostaly po otrzymaniu ergotoksyny, alkalizuje sie we¬ glanami potasowców, np. weglanem albo dwfuwegilanem sodowym, a nastepnie wstrzasa z odpowiedniemi rozpuszczalni¬ kami organicznemi, korzystnie z benzenem albo weglowodorami chlorowanemi. Z po¬ zostalosci po odparowaniu rozpuszczalnika organicznego, uzytego do wstrzasania roz¬ tworu, nowy ten alkaloid krystalizuje prze¬ waznie natychmiast po zageszczenia roz¬ tworu. Dalsze oczyszczanie najlepiej usku¬ tecznia sie przez przekrystalizowanie; do tego celu szczególnie dobrze nadaje sie alkohol rozcienczony albo trójchloroetylen.Nowy ten alkaloid mozna w ten sposób otrzymywac z 20%-owa mniej wiecej wy¬ dajnoscia w stosunku do ilosci poczatko¬ wej mieszaniny alkaloidów.Nowy ten alkaloid otrzymuje sie, jezeli z mieszaniny alkaloidów, otrzymywanej w znany sposób ze sporyszu, usunie sie przez wstrzasanie z rozpuszczalnikami organicz¬ nemi skladniki trudno rozpuszczalne za¬ równo w wodnym roztworze wodorotlenku potasowcowego, jak i w wodnym roztworze kwasu, a pozostaly roztwór wodny po za¬ daniu weglanami potasowców potraktuje nasteptnie w sposób opisany powyzej.Pt*zy przeróbce, stosowanej przez Bar- gera, alkaloid, otrzymany wedlug wynalaz¬ ku, przechodzil prawdopodobnie do frakcji — 2 —ergotoksyny, z której to trakcji nie mozna go otrzymac przez zwykle wykrystalizowa¬ nie i w której przeszkadza on zupelnie wi- doezmie otrzymywaniu ergotoksyny.Przy wykonywaniu sposobów, opraco¬ wanych przez Bargera i Carr'a, wykryto, ze w procesach tych fosforan ergotoksyny dopiero po wielogódziinnem staniu krystali¬ zuje z roztworu alkoholowego, zakwaszo¬ nego kwasem fosforowym. Oprócz tego wy¬ dziela sie masa zywicowata, bardzo utrud¬ niajaca oddzielanie krysztalów ergotoksy¬ ny i wymagajaca ponownego rozpuszcza¬ nia i krystalizacji, czylli zabiegów, polaczo¬ nych ze stratami. Wedlug wynalazku ni¬ niejszego sole ergotoksyny juz w ciagu kilku godzin krystalizuja latwo bez wy¬ dzielania sie substancyj zywicowatych.Otrzymany fosforan ergotoksyny posiada piekna postac krystaliczna, jest prawie bia¬ ly i topnieje w tempera/turze 170 —¦ 171°C (bez poprawki). Aby otrzymac produkt równie piekny, trzeba fosforan ergotoksy¬ ny, otrzymany przez Bargera i Carr'a, roz¬ puszczac ponownie i wykrystalizowywac jeszcze kilka razy, w wyniku czego otrzy¬ muje sie wydajnosc znacznie mniejsza od wydajnosci, uzyskiwanej przy wykonywa¬ niu sposobu wedlug wynalazku niniejsze¬ go.Pierwszy wyciag calkowitego ekstraktu, zalkalizowanego lugiem, zawiera glównie ergotynine obok znacznych ilosci ergoto¬ ksyny. Ergotynina krystalizuje z pozosta¬ losci po odparowaniu. Lugów macierzy¬ stych, zawierajacych ergotoksyne, celowo dodaje sie do roztworu, przeznaczonego do zakwaszenia, majacego na celu otrzymywa¬ nie ergotoksyny. Dzieki temu zabiegowi sposób otrzymywania ergotoksyny zostaje jeszcze bardziej ulepszony.Jezeli sporysz zawiera ergotamine, to otrzymuje sie ja razem z ergotoksyna albo zamiast niej, zaleznie od stosunku iloscio¬ wego obu tych alkaloidów.Przyklad I. 1000 g 1 % -owego roztwo¬ ru wodnego soli wszystkich alkataktów sporyszu, otrzymanego w zwykly sposób, zadaje sie 30 g lugu sodowego (o ciezarze wlasciwym '= 1,34) i wstrzasa najpierw z 500 cm3, a nastepnie z 250 cm3 eteru i je¬ szcze raz z 250 cm3 eteru. Otrzymany roz¬ twór eterowy steza sie i przez wykrystali¬ zowanie, a nastepnie ponowne przekrysta- lizowanie otrzymuje zen ergotynine (za¬ leznie od pochodzenia w ilosci 30 — 50% wszystkich alkaloidów). Lugi macierzyste, pozostale po otrzymaniu ergotynimy, laczy sie z alkalicznym roztworem wodnym alka¬ loidów i zakwasza 30 f kwasu mlekowego (o ciezarze wlasciwym = 1,16). Kwasny roztwór wyciaga sie zapomoca 400, 200 i 200 cm3 eteru, poczem roztwór eterowy od¬ parowuje sie, zadaje kwasem fosforowym, pozostawia do krystalizacji i ponownie przekrystalizowuje, w wyniku czego otrzy¬ muje sie ergotoksyne w postaci fosforanu (10 — 20% wszystkich alkaloidów).Kwasny roztwór wodny alkaloidów al- kalizuje sie slabo weglanem sodowym i wstrzasa z trójchloroetylenem (200, 100 i 100 cm3), wysuszony roztwór trójchloroety- lenowy steza sie w prózni do 50 cm3 i prze¬ chowuje w miejscu chlodnem i ciemnem przez 12 — 24 godz, poczem wykrystalizo¬ wany alkaloid odsacza sie zapomoca pom¬ py ssacej. Przekrystalizowuje sie go az do otrzymania stalego punktu topnienia, np. z pieciokrotnej ilosci 90%-owego etanolu, 10-krotnej ilosci benzenu albo z 20-krofcnej ilosci trójchloroetylenu. Wydajnosc wyno¬ si mniej wiecej 20% uzytych zasad suro¬ wych.Do zakwaszenia alkalicznego roztworu wodnego alkaloidów, otrzymanego po wstrzasaniu z rozpuszczalnikami organicz- nemi, zamiast kwasu mlekowego zastoso¬ wano z takim samym dobrym wynikiem kwas octowy, winowy, solny, podfosforawy i fosforowy.' Przyklad II. Przy zachowaniu stosun¬ ków ilosciowych odezyntników, uzytych we- — 3 -dlug przykladu I, do wstrzasania frakcji ergolyninowej, ergotoksynowej i frakcji nowej zasady (ergoklawiny) zastosowano benzen zamiast eteru i trójchloroetylenu.Otrzymano wynik równie dobry.Przyklad IIL Frakcje ergotynimowa i ergotoksynowa otrzymuje sie, jak w przy¬ kladzie L Do wstrzasania frakcji nowego alkaloidu (ergoklawiny) stosuje sie chlorek etylenu albo chloroform. Otrzymany nowy alkaloid przekrystalizowuje sie, jak poda¬ no W przykladzie L PL