Do obróbki wienców krawedziowych i toczonych obreczy kól istnieje caly sze¬ reg znanych urzadzen, które automatycznie wyrabiaja profile- Urzadzenia te wychodza z zasady, ze nóz tokarski prowadzony jest w dwóch ponad soba lezacych sankach, przesuwa¬ nych w kierunkach do siebie prostopadlych, z których sanki górne prowadzone sa po szablonie. 1 Wynalazek polega na tern, ze nie sto¬ suje sie sanek lezacych ponad soba, które przesuwaja sie w kierunkach do siebie pro¬ stopadlych, a tylko uchwyt narzedziowy w ksztalcie dzwigni, polaczony z czopem w ten sposób, iz moze dokola niego wyko¬ nywac ruch wahadlowy, jako tez przesuwac sie po nim w kierunku podluznym; w ten sposób uchwyt ten, pod wplywem mecha¬ nizmu napedowego, moze sie poruszac po krzywej podlug szablonu.Zaleta tego ulepszenia jest prostota u- rzadzenia, usuwajaca opory tarcia w obu prowadzeniach saneczkowych, które przy dotychczasowych urzadzeniach zuzywaly wieksza czesc energji, a wreszcie dajaca mozliwosc ulozenia elementów przenosza¬ cych sile prawie w tej samej plaszczyznie, w której dziala opór pracy, podczas zdzie¬ rania wióra. W dotychczasowych wykona¬ niach, ze wzgledów konstrukcyjnych, pla¬ szczyzna w której sila dzialala na górne sanki, lezala znacznie nizej niz plaszczy¬ zna, w które; wystepowal opór przy pracy noza.Dzwignia tworzaca uchwyt noza moze byc w najrozmaitszy sposób uruchamiana.Warunkiem jest "to tylko, aby mechanizmynapedowe tak byly dobrane, aby kazdy punkt dzwigni mógl sie poruszac po krzy¬ wej szablonu, a co zatem idzie, aby, nie zmieniajac ramion dzwigni, nóz opisywac mógl tylko jedna krzywa, podczas gdy po przestawieniu dzwigni stosunek ramion dzwigni mógl byc nastawiony podlug pew¬ nej okreslonej drogi krzywej.Na fig. 1—10 przedstawiono, jak ten warunek moze byc spelniony, a mianowi¬ cie w zastosowaniu czesciowo do obróbki wienców krawedziowych, czesciowo do ob¬ róbki wienców toczonych obreczy kól, przy- czem dzwignia (uchwyt noza) pokazana jest dowolnie jako jednoramienna lub dwu¬ ramienna.Uchwyt noza a prowadzony u dolu i u góry miedzy rama n i nakrywa c suportu i posiadajacy pod nakrywa e wolne miej¬ sce dla swego ruchu w prawo i w lewo, po¬ ruszany jest w kierunku strzalki zapomoca czopa korbowego d uzebionej tarczy kor¬ bowej e. Czop korbowy d wchodzi do od¬ powiedniego otworu w uchwycie noza a.Pod wplywem ruchu czopa korbowego d w kierunku strzalki, zmuszony jest czop K, zlaczony stale z uchwytem a, poruszac sie wraz ze swa rolka b w szablonie c, przy¬ mocowanym do pokrywy c jednakowoz tylko do okolicy punktu zwrotnego p, krzy¬ wej szablonu c. Punkt zwrotny p odpo¬ wiada polozeniu p osi czopa, korbowego d.Od tego miejsca czop K wraz z rolka / nie bylby juz zmuszony do dalszego ruchu w tym samym kierunku po krzywej sza¬ blonu, lecz móglby, podczas dalszego obro¬ tu czopa d, wykonac ruch odwrotny w szablonie. Azeby zmusic czop K z rolka / do dalszego ruchu w tym kierunku po krzy¬ wej, przewidziana jest uzebiona tarcza kor¬ bowa g z wystepem h w odpowiednim o- tworze, z którym to wystepem wchodzi w kontakt czop i, polaczony z uchwytem a.Tarcza korbowa g obraca sie w tym samym kierunku co tarcza c z czopem korbowym d. Skutkiem tego czopek wchodzacy w szablon c — jest zmuszony wykonac dal¬ szy ruch w rozpoczetym kierunku poza punkt p. Dotad, dopóki ksztalt krzywej odmienny jest od luku kola, wystep h przesuwa sie promieniowo w wycieciu tar¬ czy korbowej g. W chwili, gdy ksztalt krzywej odpowiada lukowi kola, niema promieniowego przesuniecia wystepu h.Doprowadzenie sily odbywa sie w do¬ wolny, odpowiadajacy celowi sposób, w niniejszym przykladzie zapomoca kola m, osadzonego na jednej osi z kolem /, które napedza z jednej strony zazebiona tarcze korbowa e z czopem d, z drugiej strony zazebiona tarcze korbowa g z wycieciem na wystep slizgowy. Wedlug tego wyko¬ nania czop d tarczy korbowej e posiada niezmienne ramie korby, drugi zas czop korbowy i tarczy g ma zmienne ramie kor¬ by. Tarcza g tworzy petlice korbowa, w której wystep slizgowy moze sie poruszac odpowiednio do drogi, odpowiedniej do szablonu.Fig. 2 przedstawia ten sam przyklad przy zalozeniu, ze ramie czopa korbowego d jest niezmienne i równa sie zeru, a za¬ tem czop d jest stalym czopem. Uchwyt przedstawiony jest jako jednoramienna dzwignia. Naped tarczy g widoczny jest z rysunku, bez dalszych wyjasnien.Fig. 3 przedstawia podobne urzadzenie do obróbki toczonego wienca. Dzwignia a jest równiez jednoramienna.Fig. 4 przedstawia urzadzenie do ob¬ róbki wienca krawedziowego. Dzwignia jest dwuramienna. Korba g, napedzana przez przekladnie slimakowa g1, dziala za posrednictwem wystepu h na czopie i — osadzonym w dzwigni er, który jest prowa¬ dzony w szablonie.Fig. 5 przedstawia urzadzenie do ob¬ róbki wienca toczonego. Dzwignia jest dwuramienna. Naped tarczy g— podob¬ ny do napedu, uwidocznionego na fig. 4* — 2 —Fig. 6 i 7 przedstawiaja urzadzenie w przekroju pionowym i w rzucie poziomym.W urzadzeniu tern ruch dzwigni nie odby¬ wa sie, jak opisano poprzednio, zapomoca korb, lecz zapomoca zakrzywionego preta s z zazebieniem, który to pret polaczony jest stale z dzwignia, oraz zapomoca kólka zebatego, które umocowane jest w lozysku, na ramie suportu n i odwija sie po szta¬ bie krzywej s, zmuszajac ja, wraz z dzwi¬ gnia a, do wykonywania ruchów wahadlo¬ wych. Krzywa, która opisuje kazdy punkt dzwigni w czasie tego ruchu, jest znowu okreslona ksztaltem szablonu c, po którym prowadzony jesF czop /, polaczony cen- trycznie z kólkiem zebatem f, podczas gdy szablon c polaczony jest stale z dzwignia a.Fig. 8,i 9 przedstawiaja urzadzenie, w którem ruch dzwigni kierowany jest wrze¬ cionem srubowem z i nakretka u, przyczem nakretka ta, zaopatrzona jest w czop v w celu umozliwienia wahadlowego ruchu dzwigni powodowanego szablonem c. Po czopie v moze przesuwac sie dzwignia a dzieki zastosowaniu wystepu slizgowego w.Dzwignia a prowadzona jest przez czop k w szablonie c.We wszystkich powyzej opisanych przykladach nóz jest osadzony nierucho¬ mo w dzwigni a i opisuje skutkiem tego podczas ruchu dzwigni zawsze te sama, przepisana szablonem droge.Azeby przy stosowaniu narzedzi, które v sa stale osadzone w dzwigni, miec moznosc nastawiania wióra, co przy robocie jest rze¬ cza niezbedna, musi naped dzwigni a wraz z ta dzwignia a, naprzyklad naped wedlug fig. 1, byc wbudowany w oslonie 6 (fig. 10, lOa), która jest przesuwalna, naprzyklad zapomoca wrzeciona x; aby nie przestawiac tak ciezkiej oslony, jak oslona b, lecz tyl¬ ko sam uchwyt noza /, jak to przedstawio¬ no na fig. 11 i 12, uchwyt / zbudowany jest w ksztalcie saneczek i spoczywa na dzwi¬ gni a, która ma ksztalt trzymadla narze¬ dziowego i posiada nap^d, naprzyklad po¬ dlug fig. 4. Trzymadlo obejmuje czesc ramy suportu z listwami haczykowatemi a1, a2. Miedzy listwami a czescia ramy , musi byc pozostawiona odpowiednia gra dla ruchu trzymadla. Uchwyt noza / na¬ stawiany jest, wzgledem obrabianego przedmiotu, zapomoca wrzeciona srubo¬ wego g.Oczywista, ze po przestawieniu uchwy¬ tu / zmienia sie stosunek ramion dzwigni i krzywa opisywana przez narzedzie, od¬ powiednio do zmienionego stosunku ra¬ mion, bedzie inna. Zadana krzywa opi¬ suje narzedzie tylko wtedy, gdy znajduje sie w takiem polozeniu, dla którego zostal skonstruowany odpowiedni szablon. Zmia¬ na krzywej niema wprawdzie znaczenia dla zdzierania grubego wióra na obrabia¬ nym przedmiocie, ale podczas wygladza¬ nia, narzedzie musi dokladnie opisywac przepisana krzywa, a osiaga sie to w spo¬ sób nastepujacy: Na uchwycie noza / znajduje sie Wskaz¬ nik j1, a na trzymadle a uchwytu, podzial- ka er3. Na podzialce fest oznaczone wyraz¬ nie to polozenie uchwytu /, które odpo¬ wiada stosunkowi ramion dzwigni, wziete¬ mu za podstawe do konstrukcji krzywej szablonu, naprzyklad zapomoca zera. Pod¬ czas zdzierania grubego wióra, uchwyt / zostaje cofniety wstecz i to najpierw tak daleko, az narzedzie nie dotyka obrabia¬ nego przedmiotu. Nastepnie przesuwa sie go naprzód tak, az sie osiagnie zadana: gle¬ bokosc grubego wióra. Do wygladzania nastawia sie uchwyt / tak, aby wskaznik / zgadzal sie z zerem podzialki, azeby wiec stosunek ramion dzwigni odpowiadal zno¬ wu stosunkowi, wzietemu za podstawe do konstrukcji krzywej szablonu. Zamiast po¬ dzialki i wskaznika mozna naturalnie za¬ stosowac zderzaki lub inne odpowiednie u- rzadzenie, które oznaczaloby dokladne nar stawienie narzadzi. — 3 —Ten suport do-obróbki krzywizn moze byc, rzecz oczywista,, zastosowany nietyl- ko do obróbki wienców krawedziowych lub toczonych obreczy kól, lecz równiez do obróbki innych dowolnych przedmiotów. PL