Znane sa przyrzady do gaszenia eleK trycznego luku swietlnego, w których e- lektrody, powodujace przerywanie luku, sa zwiniete wzdluz linji srubowo-spiral- nej naokolo cewki gasikowej, przedluzo¬ nej w kierunku jej osi, dzieki czemu osia¬ ga sie pozadana dlugosc elektrod równiez przy pewnej ograniczonej srednicy cewki.Przy tern wykonaniu wymiary luku swietlnego' zwiekszaja sie wprawdzie, lecz pole o równomiernem natezeniu otrzymu¬ je sie jedynie przy wielkiej liczbie zwojów cewki. Ten ostatni warunek jest jednak w sprzecznosci z wymaganiem swobodne¬ go umieszczenia pojedynczych zwojów, które jest konieczne, aby zapobiec silnemu ogrzewaniu zwojów na skutek dzialania tworzacego sie luku swietlnego. Zwoje zo¬ staja mianowicie silnie ogrzewane, jezeli ponowne tworzenie sie luku swietlnego nastepuje w krótkich odstepach czasu.Znane sa równiez przyrzady do gasze¬ nia elektrycznego luku swietlnego, w któ¬ rych obie elektrody tworza razem plaska spirale, która na jednej powierzchni jest pokryta materjalem izolacyjnym, wytrzy¬ malym na dzialanie iskier. Kontakty sa przytem zwykle umieszczone wewnatrz jednej cewki pierscieniowej albo pomie¬ dzy koncowemi powierzchniami dwóch ta¬ kich cewek, lub tez stosuje sie wykonanie, w którem kontakty sa osadzone pomiedzy plytami elektromagnesu, tworzacemi bie¬ guny. Równiez i to wykonanie posiadapewne wady, ograniczajace jego zastoso¬ wanie, gdyz przy czestem dzialaniu wy¬ lacznika nastepuje silne rozgrzanie spirali, poniewaz wskutek iot&czenia pojedynczych 'jej zwojów sciankami iiblujacemi wytwa¬ rzane cieplo nie moze byc nalezycie od¬ prowadzane. Oprócz tego nie mozna za¬ pobiec nadmiernemu rozgrzewaniu cewek gasikowych, których zwoje, ze wzgledu na wyzej podane powody, nie moga byc o ty¬ le zblizone do spirali, jak to jest pozada¬ ne ze wzgledu na pole magnetyczne, któ¬ re nalezy wytworzyc.Wady te posiadaja równiez przyrzady do gaszenia luku swietlnego wylaczników lub podobnych przyrzadów, w których luk swietlny przesuwa sie po linji srubowej wzdluz metalowego cylindra, umieszczone¬ go wewnatrz wylacznika. Wykonanie to wymaga stosowania duzych ilosci materja- lu, jest drogie, a rozkladanie przyrzadu na czesci skladowe polaczone jest z trud¬ nosciami, przyczem jego pojedyncze cze¬ sci skladowe rozgrzewaja sie równiez w znacznym stopniu.Wynalazek niniejszy zapobiega tym wadom, stosujac przyrzad do przerywania obwodu pradu elektrycznego, którego dzialanie gaszace na powstajacy luk swietlny jest wielkie, przyczem wykona¬ nie pojedynczych czesci przyrzadu i pola¬ czenie ich ze soba jest celowe. Oprócz te¬ go przyrzad wedlug wynalazku moze wy¬ laczac duze moce i jest niezawodny w ru¬ chu.Osiaga sie to wedlug wynalazku dzieki zastosowaniu dwóch przewodów, które wy¬ chodza z punktów przerywania pradu i sa zwiniete srubowo-spiralnie w jednym i tym samym kierunku. Powstajacy luk swietlny zostaje prowadzony wzdluz tych przewo¬ dów zapomoca sil elektrodynamicznych, powstajacych dzieki odpowiedniemu umie¬ szczeniu przewodów, zwinietych srubowo- spiralnie, jak równiez dzieki zastosowaniu specjalnych srodków pomocniczych.W przeciwienstwie do znanych kon- strukcyj, w których stosuje sie elektrody, wygiete spiralnie i pozostajace w jednej i tej samej plaszczyznie, przewody przy¬ rzadu wedlug wynalazku sa zwiniete w przestrzeni, to znaczy, iz linje, przepro¬ wadzone przez ich srodki, posiadaja ksztalt linji, wygietej w przestrzeni. Jako linja ta moze sluzyc równiez linja srubo¬ wa, nawinieta na plaszcz stozka.Na rysunku uwidoczniono przyklady wykonania wynalazku. Fig. la i Ib uwi¬ doczniaja schematycznie zasade zastoso¬ wania ukladu dwóch przewodów 1 i 2, zwinietych srubowo-spiralnie. Przy prze¬ rwaniu obwodu pradu, przeplywajacego' w kierunku, oznaczonym strzalka i zamknie¬ tego mostkiem 3, powstaje miedzy przewo¬ dami /, 2, zwkiietemi srubowo-spiralnie, luk swietlny, który dzieki dzialaniu wla¬ snego pola elektromagnetycznego przesu¬ wa sie wzdluz obwodu wymienionych przewodów / i 2, zwinietych srubowo-spi¬ ralnie. Do uruchomiania mostku 3 sluzy wal 4. Fig. Ib przedstawia w uproszczeniu oba przewody, zwiniete srubowo-spiralnie, w rzucie poziomym, przyczem wedlug wy¬ nalazku oddalenie jednego przewodu od przewodu drugiego zwieksza sie powoli w kierunku przesuwania sie luku swietlnego.Luk ten oznaczony jest na rysunku wiek¬ sza liczba mniejszych luków.W celu uproszczenia rysunku oznaczo¬ no na fig. 2 pojedyncze przewody zwiniete srubowo-spiralnie lmjami zygzakowateini.Cyfry 1 i 2 oznaczaja zwiniete srubowo- spiralnie przewody, sluzace do przerywa¬ nia luku i odpowiadajace zwinietym sru¬ bowo-spiralnie przewodom 1 i 2 wedlug fig. la i Ib. Oprócz tych przewodów sa równiez przewidziane zwiniete srubowo- spiralnie przewody 5 i 6, które sluza do doprowadzania pradu. Dzieki ich srubo- wo-spiralnemu zwinieciu i umieszczeniu równolegle do jednego z przewodów 1, 2, lub do obu tych przewodów, przewody 5,6 wplywaja na dzialanie gaszace przewo¬ dów /, 2, zwiekszajac to dzialanie. Kieru¬ nek pradu oznaczono strzalkami.Jak wynika z fig, 2, zwiniete srubowo- spiralnie przewody 5, 6, sluzace do dopro¬ wadzania i odprowadzania pradu, sa ze soba polaczone szeregowo za posrednic¬ twem mostku 3. Górne konce przewodów 1, 2, przerywajacych luki swietlne i zwi¬ nietych srubowo-spiralnie, sa swobodfre, podczas gdy ich przeciwlegle dolne konce sa przylaczone do kontaktów mostku 3.Jezeli po obróceniu tego mostku obwód pradu zostanie otwarty, wytwarzaja sie po¬ miedzy przewodami 1 i 2 luki swietlne, które zostaja skutecznie gaszone.Na fig. 3a i 3b przedstawiono w prze¬ kroju podluznym i w rzucie poziomym roz¬ mieszczenie w przestrzeni zwinietych sru¬ bowo-spiralnie przewodów ./ i 2, sluzacych do przerywania luków, jak równiez zwi¬ nietych srubowo-spiralnie przewodów po¬ mocniczych 5 i 6, przedstawionych sche¬ matycznie na fig. 2. Zwiekszenie dzialania gaszacego tych zwinietych srubowo-spiral¬ nie przewodów osiaga sie zapomoca rdze¬ ni zelaznych, umieszczonych w obwodach magnetycznych, np. zapomoca cylindrycz¬ nego rdzenia zewnetrznego 7 i umieszczo¬ nego w jego srodku rdzenia 8 w ksztalcie preta. Rdzenie te zwiekszaja skutecznosc dzialania gaszacego przewodów, zwinie¬ tych srubowo-spiralnie, dzieki zwiekszeniu przewodnosci obwodów magnetycznych, oznaczonych strzalkami.W wykonaniu wedlug fig. 3a i 3b prze¬ wody, . zwiniete srubowo-spiralnie, sa roz¬ mieszczone pionowo, przyrzad ten moze wiec byc umieszczony w naczyniu, napel- nioiiem srodkiem izolacyjnym, dzieki cze¬ mu przerywanie luku zostaje ulatwione.Pomiedzy pojedynczemi zwojami przewo¬ dów, zwinietych srubowo-spiralnie, zosta¬ wia sie wolne przestrzenie o dostatecznie duzych wymiarach, azeby gaz, wytwarza¬ jacy sie pod wplywem luku, mial swobod¬ ny przeplyw i wskutek tego ochladzal sie wzglednie zostal od jonizowany, przez co osiaga sie niezawodne dzialanie wylaczni¬ ka nawet przy wielokrotnem wylaczeniu w przeciagu krótkiego czasu.Wylacznik, przedstawiony na fig. 4a i 4b, odpowiada zasadniczo wylacznikowi wedlug fig. 3a i 3b, z ta róznica, iz osie poszczególnych przewodów, zwinietych srubowo-spiralnie, zajmuja polozenie po¬ ziome, wobec czego wylacznik o takim u- kladzie stosuje sie z korzyscia w przypad¬ kach, w których wylaczanie jest dokony¬ wane w powietrzu lub w gazie. Dalsza róz¬ nica pomiedzy tern wykonaniem a wyko¬ naniem wedlug fig. 3a polega na zastoso¬ waniu w miejsce rdzeni magnetycznych trzymaków 9 i 10, które tworza w danym przypadku szkielet calego wylacznika.Podstawy te polaczone sa ze soba np. za¬ pomoca rur 11 i 12 z materjalu izolacyjne¬ go, na które moga byc nasadzone w znany sposób krazki 13, 14, 15 z materjalu prze¬ wodzacego lub izolacyjnego. Kraiki te znajduja sie na drodze luku swietlnego pomiedzy zwinietemi srubowo-spiralnie przewodami 1 i 2, sluzacemi do przerywa¬ nia luków, dziela wiec luk na kilka czesci, skoro znajdzie sie on w obrebie krazków 13, 14, 15. Zaleznie od materjalu, z które¬ go wykonane sa krazki, osiaga sie wiec al¬ bo zwiekszenie wytrzymalosci na przebi¬ cie drogi przeskoku luku lub tez zwieksze¬ nie stopnia chlodzenia wzglednie odjoni¬ zowania osrodka.Na fig. 5 i 5a uwidoczniono schema¬ tycznie w przekroju podluznym i w prze¬ kroju wzdluz linji / — /na fig. 5a wy¬ lacznik wedlug wynalazku.Caly mechanizm wylacznika jest osa¬ dzony na jednym izolatorze 16, przez któ¬ ry przeprowadzony jest wal napedowy 17, wykonany z materjalu izolacyjnego. Wla¬ sciwy mechanizm wylaczajacy jest umie¬ szczony w oslonie, która sklada sie z me¬ talowej pokrywy 18 i metalowego dna 19, /polaczonych ze soba tuleja 20 z materjalu izolacyjnego. Prad doprowadza sie np. do dna 19, z którego plynie przez tasme 21 do kontaktów 22, 23, a nastepnie do pier¬ scienia slizgowego 24. Od tego pierscienia prowadzi ruchomy przewód 25 do odlacza¬ jacego noza kontaktowego 26, który styka sie z drugim biegunem 27 wylacznika.W celu umozliwienia szybkiego wyla¬ czania wylacznika stosuje sie najkorzyst¬ niej naped, nadajacy wylacznikowi ruch obrotowy.Do tego celu sluzy sprzeglo zebate 31, 32 oraz sprezyna 33, która zostaje uprzed¬ nio napieta, azeby po zazebieniu zebów sprzegla 31, 32 spowodowac szybkie otwar¬ cie noza kontaktowego 26. Moment bez¬ wladnosci tego noza kontaktowego jest przytem wiekszy niz sila, konieczna do na¬ pinania sprezyny 33, tak ze przyspieszenie mas napedzajacych i noza kontaktowego 26 nastepuje z przerwami w podobny spo¬ sób, jak iw napedzie wylacznika olejowe¬ go wedlug patentu Nr. 9263.Przy pradach o malem natezeniu prad moze plynac bez przerwy przez przewody pomocnicze 5, 6, które w tym przypadku sa polaczone wspólnym kontaktem, przy odlaczaniu którego wytwarza sie luk swietlny. Przy pradach o wiekszem nate¬ zeniu stosuje sie wykonanie wedlug fig. 5a, w którem prad plynie normalnie przez glówne kontakty 22, 23, a dopiero przy przerwaniu — przez przerywajace kontak¬ ty 22', 23', polaczone z przewodami po- mocniczemi 5, 6, zwinietemi srubowo-spi¬ ralnie.Na pary kontaktów 22, 23 oraz 22', 23' dzialaja w tym celu kciuki 28, 29, umie¬ szczone na rurze 30 z materjalu izolacyj¬ nego tak, iz wlaczanie i wylaczanie zosta¬ je dokonywane przymusowo i w znany sposób kolejno. Kontakty 22', 23', przy których odrywaniu powstaje luk, zostaja wylaczone po uplywie pewnego czasu po wylaczeniu kontaktów 22, 23. Kontakty 22', 23' sa izolowane od dna 19, prad do¬ plywa wiec do tych kontaktów przewodem 34, umieszczonym wewnatrz rury 30, oraz przewodem 5, zwinietym srubowo-spiralnie.Luk swietlny, powstajacy na kontak¬ tach 22', 23', przesuwa sie dzieki dzialaniu sil elektrodynamicznych wzdluz obwodu przewodów 1, 2, zwinietych srubowo-spi¬ ralnie. Przewody te oraz zwiniete srubo¬ wo-spiralnie przewody 5, 6 sa umieszczone w konstrukcji wedlug fig. 5a, w odróznie¬ niu od konstrukcyj, przedstawionych na fig. 1 — 4, jeden nad drugim i posiadaja w przyblizeniu równe srednice, dzieki cze¬ mu wymiary wylacznika moga byc mniej¬ sze.Przy zastosowaniu podwójnego przery¬ wania (fig. 5a) zwieksza sie równiez dzia¬ lanie, gaszace luk, przyczem jedynie jed¬ no miejsce przerywania musi byc obliczo¬ ne na napiecie robocze. Pozostale kontak¬ ty, które dzialaja dopiero po wlasciwem przerwaniu luku, moga byc umieszczone zewnatrz oslony.Wzmacnianie pól magnetycznych osia¬ ga sie w wykonaniu wedlug fig. 5a zapo- moca rdzeni zelaznych 35, 36, umieszczo¬ nych w obwodach pól magnetycznych po¬ miedzy rura 30 a oslona 18, 19, 20.Wylacznik wedlug wynalazku posiada równiez te zalete, iz przewody zwiniete srubowo-spiralnie, wykazuja pojemnosci, polaczone równolegle i powodujace równo¬ mierny rozdzial pola przy przerywaniu pradu. Przy pewnej zdolnosci przewodza¬ cej osrodka pomiedzy przewodami, zwinie¬ temi srubowo-spiralnie, przestrzen pomie¬ dzy tetmi przewodami tworzy opór, który polaczony jest równolegle z lukiem i któ¬ ry dzieki wielkiej powierzchni przewo¬ dów, zwinietych srubowo-spiralnie, dziala korzystnie na gaszenie luku i skraca czas jego trwania. Gazy, wytworzone przez luk, zwiekszaja samoczynnie ten opór, powsta¬ je wiec w miejscu przerywania równo¬ mierne podwyzszenie napiecia. — 4 —Opisane konstrukcje wylacznika posia¬ daja zalety korzystnego odprowadzania ciepla przy stosowaniu plynnego srodka i- zolacyjnego, a to szczególnie w tym przy¬ padku, jezeli przewody, zwiniete srubowo- spiralnie, posiadaja ksztalt linij srubowych o szerokosci, zwiekszajacej sie ku ze¬ wnatrz. Oprócz tego wylacznik wedlug wynalazku moze byc latwo rozkladany na czesci skladowe, jak tez wymaga on malo miejsca, poniewaz dzieki korzystnemu od¬ prowadzaniu ciepla przez wylacznik, prze¬ wody, zwiniete srubowo-spiralnie, moga byc umieszczone stosunkowo blisko sie¬ bie. PL