Wynalazek dotyczy wzmacniaczy lam¬ powych zwyklych typów, w których fale, zawarte w pasmie czestotliwosci, sa od¬ prowadzane wstecz z obwodu wyjsciowego do wejsciowego, w celu zmniejszenia wzmocnienia wzmacniacza ponizej warto¬ sci, która posiadalby bez odprowadzania wstecznego. Ma to na celu zmniejszenie modulacji niepozadanej lub zjawisk nie- linjowych oraz uzyskanie wiekszej statecz¬ nosci wzmocnienia od tej, jaka bylaby bez odprowadzania wstecznego.W takich wzmacniaczach nastepuje du¬ ze zmniejszenie modulacji skladników za¬ danych czestotliwosci, jezeli wzmocnienie (tych skladników modulacji) jest duze w pojedynczym zamknietym obwodzie wstecz¬ nym. Skladniki modulacji, które nalezy zmniejszyc zapomoca obwodu wstecznego, posiadaja zazwyczaj fale o czestotliwo¬ sciach, lezacych w uzytecznem pasmie cze¬ stotliwosci, to jest wewnatrz pasma czesto¬ tliwosci fal sygnalowych, które maja byc wzmacniane zapomoca wzmacniacza. W praktyce w przypadku, gdy wzmocnienie (wyrazone w decybelach dla pojedyncze¬ go obwodu zamknietego) jest duze przy czestotliwosciach uzytecznego pasma cze¬ stotliwosci, wzmocnienie to jest wieksze od zera przy pewnej wiekszej czestotliwosci i gdy przesuw fazo^, którego doznaja fale, przechodzace poprzez obwód za¬ mkniety, jest zerem lub wielokrotnoscia kata 360° przy pewnej czestotliwosci, przyktórej wzmocnienie jest równe zeru lub przewyzsza zero decybelów, wówczas * wzmacniacz moze gwizdac przy tej cze- .s(tot|iiwoscif W celu ucjiikniiecia warunków gwizdania jest rzecza pozadana kontrolo¬ wac pieczolowicie przestiw fazowy i wzmocnienie ze wzgledu na cale widmo czestotliwosci. Taka kontrola jest pozada¬ na takze z innych powodów, np. w celu zapobiezenia, aby przesuw fazolwy nie po¬ wodowal wzrostu wzmocnienia wzmacnia¬ cza, gdyz taki wzrost tnoze byc niepoza¬ dany, poniewaz towarzyszy mu odpowied¬ ni wzrost modulacji koncowej. Poniewaz stwierdzono, ze wzmacniacz powoduje gwizdy, gdy przesuw fazowy przy pewnych czestotliwosciach wynosi 0° lub jest wie¬ lokrotnoscia 360°, przeto gwizdom mozna zapobiec, dobierajac wartosc przesuwu fa¬ zowego tak, aby wynosila ona 180° przy wszelkich czestotliwosciach, to jest aby wartosc ta byla mozliwie oddalona od 0° i od 360°, chociaz w praktyce nie jest rze¬ cza niezbedna spelniac ten warunek. Za¬ danie odnosnie warunku pozbawienia gwi¬ zdu bedzie zawsze spelnione, jezeli przy kazdej czestotliwosci wzmocnienia (to jest przy kazdej czestotliwosci, przy której wzmocnienie jest równe lub wieksze od zera) przesuw fazowy bedzie róznil sie od zera lub od wielokrotnosci kata 360°, lub innemi slowy, jezeli przesuw fazowy cha¬ rakterystyki czestotliwosci nie bedzie prze¬ cinal ani dotykal osi zerowej w pasmie czestotliwosci, w którem ma miejsce wzmocnienie.W podanym wzmacniaczu z odprowa¬ dzeniem wstecznem, majacem na celu zmniejszenie zaklócen, zaklada sie, ze w kazdym stopniu obwodu istnieje lampa lub lampy, majace na celu wprowadzenie prze¬ suwu fazowego, posiadajacego staly sklad¬ nik 180° (w dodaniu do pewnego skladni¬ ka, pochodzacego np. od pojemnosci mie- dzyelektrodowej), przyczem liczba stopni iampowychr stosowanych w obwodzie i majacych na celu kontrolowanie daznosci do gwizdów, moze byc badz nieparzysta, badz parzysta. Zagadnienie, czy bardziej odpowiednie jest stosowanie nieparzystej, czy parzystej liczby lamp bedzie zaleza¬ lo od tego, który obwód ma posiadac srod¬ ki do odwracania fazy, a który tylko lam¬ py, oraz od tego, jakie inne przesuwy fa¬ zy istnieja w obwodzie.Trudnosc zapewnienia, aby pmiana przesuwu fazowego wraz z czestotliwoscia byla utrzymywana w zadanych granicach ponad pasmem czestotliwosci wzmocnienia obwodu, wzrasta naogól wskutek tego, ze w przypadku duzego zmniejszenia zakló¬ cen i towarzyszacego mu zmniejszenia wzmocnienia wzmacniacza, spowodowane¬ go dzialaniem odprowadzania wstecznego, wzmocnienie wzmacniacza bez odprowa¬ dzania wstecznego winno byc bardzo duze, bedac zmniejszone znacznie zapomoca du¬ zego ujemnego odprowadzeniai wstecznego.To stwarza niezbednosc uzywania kilku stopni i kilku posrednich obwodów sprze¬ gajacych. Daznosc do gwizdów moze stac sie zwlaszcza uciazliwa, jezeli np. wzmac¬ niacz otrzymuje sygnal wywolawczy, w celu przekazywania szerokich wsteg cze¬ stotliwosci, siegajacych do bardzo wiel¬ kich czestotliwosci.Wedlug wynalazku w lampowym wzmacniaczu z ujemnem odprowadzaniem wstecznem przynajmniej w obwód kato¬ dowy jednej lampy jest wlaczona impe- dancja selektywna, wspólna jej obwodowi wejsciowemu i wyjsciowemu. Ma to na celu zmniejszenie daznosci wzmacniacza do gwizdów bez wprowadzenia przytem niepozadanego skutku szkodliwego do dzialania tego wzmacniacza w uzytecznem pasmie czestotliwosci.Najlepiej jest, aby impedancja ta byl filtr, rezonujacy przy czestotliwosci, leza¬ cej w sasiedztwie tej czestotliwosci, przy której wzmacniacz gwizdalby w przypad- kur gdyby, nie bylo inipedancji. — 2 —Jedno z Wykonan przedmiotu wyna¬ lazku jest przedstawione na rysunku, któ¬ rego -fig. 1 podaje schemat wzmacniacza wedlug wynalazku, a fig- 2 i 3 podaja krzywe, ulatwiajace wyjasnienie wyna¬ lazku.Wedlug fig, 1 wzmacniacz wzmacnia fale, odbierane ? zapomoca transformatora wejsciowego 2rvz linji lub z obwodu Llf oraiz przekazuje^ fale wzmocnione do linji lub do obwodu L2 poprzez transformator wyj¬ sciowy riB Wzmacniacz, podany tytulem przykladu, zawiera trzy lampy 1, 2 i 3, polaczone ze soba szeregowo zapomoca filtrów posrednich 4 i 5, oraz w obwodzie wyjsciowym posiada wyrównywacz 6 typu mostkowego, przewód zas zwrotny 7 laczy ten wyrównywacz z opornikiem 8, polaczo¬ nym szeregowo z wtomem uzwojeniem transformatora wejsciowego.Wzmacniacz jest typu zwyklego, w któ¬ rym krzywa wzmocnienia wznosi sie bar¬ dzo ponad poziom zerowy w zakresie pa¬ sma czestotliwosci przesylanych, np. w gra¬ nicach od 8 do 56 kilocyklów, i w którym fale pasma czestotliwosci przesylanych sa odprowadzane tak, aby zmniejszyc wzmoc¬ nienie wzmacniacza ponizej wartosci, od¬ powiadajacej jego dzialaniu bez odpro¬ wadzania wstecznego. Ma to na celu od¬ powiednie zmniejszenie zaklócen oraz u- zyskanie wiekszej stalosci wzmocnienia, anizeli przy pracy bez odprowadzania wstecznego.Tytulem przykladu lampy 1 i 2 przed¬ stawiono jako pentody, a lampe 3 jako lampe z siatka dwustronna.Katodowe obwody zarzenia lamp wzmacniacza nie sa pokazane, jako ze moga byc latwo uzupelnione z wyjatkiem pokazanego uzwojenia 9, którem moze byc np. wtórne uzwojenie transformatora, do¬ starczajacego pradu zarzenia do wlókna katodowego lampy 3.Literami i?t i R2 oznaczono odpowied¬ nie oporniki poczatkowego napiecia siatko¬ wego lamp 1 i 2, przyczepi oporniki te za- bocznikowano ze wzgledu na prad zmienny odjpowiedniemi kondensatorami Cx i L2.Filtr N, zawierajacy cewke L, opornik R i kondensator C, polaczone ze soba sa równolegle i wlaczone w przewód katodo¬ wy jednej z lamp, np. lampy 1, wspólny dla obwodu siatkowego i anodowego lam¬ py, warunkuje selektywnosc amplitudy ze wzgledu na czestotliwosc oraz ustala faze fal, przekazywanych zapomoca lampy* fig. 2 i 3 uwidoczniaja typowe krzywe wzmacniacza wedlug fig, U W obu tych u- kladach na osi odcietych odlozono czesto¬ tliwosci w kilocyklach, a na osi rzednych— katy fazowe i wzmocnienia. Wedlug fig. 2 krzywe G1 i P± wyobrazaja odpowiednio Wzmocnienie i katy przesuwu fazowego (przy wzmacniaczu z obwodem wstecznym, zawierajacym przewód zwrotny 7) w przy¬ padku pominiecia filtru N, to jest po zwar¬ ciu go, natomiast fig. 3 podaje takiez krzy¬ we G i P przy wzmacniaczu z wlaczonym filtrem N. Wedlug fig. 2 krzywe G2 i P2 wyobrazaja odpowiednio skladnik wzmoc¬ nienia i skladnik przesuwu fazowego, do¬ chodzace do wzmacniacza z filtru N. Za¬ tem krzywa P wedlug fig. 3 uzyskuje sie przez dodanie do siebie krzywych Px i P2 wedlug fig. 2, a krzywa G wedlug fig. 3 — przez dodanie do siebie krzywych Gx i G2 wedlug fig. 2. Skladnik wzmocnienia, po¬ wodowany filtrem N, jest wzmocnieniem ujemnem, czyli jest strata. Pasmo przeka¬ zywane lub uzyteczne pasmo czestotliwosci wzmacniacza wyznaczono wedlug fig. 2 w granicach miedzy 8 a 56 kilocyklami.Krzywa P1 wykazuje, ze przesuw fa¬ zowy (bez N) jest niewielkim katem ujem¬ nym (w czwartej cwiartce) przy czestotli¬ wosci, lezacej ponizej uzywanego pasma czestotliwosci. Ze wzrastaniem czestotli¬ wosci od tej wartosci do czestotliwosci, le¬ zacej w pasmie uzywanem, wzrasta ujem¬ na wartosc krzywej przesuwu fazowego dopóki nie osiagnie —180° lub +180°. W - 3 —miape 4ak»gd wzrostu czestotliwosci krzywa przesuwu fazowego opada od 480* blz do kata, lezacego w pierwszej -cwiartce.Przy jeszcze wiekszych czestotliwosciach .krzywa przesuwu falowego zbliza sie do zera, które osiaga przy czestotliwosci FP (powyzsza czestotliwosc wynosi. 400 kilo- cyklów powyzej i wpoblizu wierzcholka).Czestotliwosc fp je^t przeto czestotliwo¬ scia gwizdac potencjalnych, to J^st cze¬ stotliwoscia, przy której, wzmacniacz.(bez filtru N) moze gwizdac (w obwodzie, za¬ wierajacym przewód 7h poniewaz krzywa Gt wykazuje wzmocnienie, wieksze od ze¬ ra przy czestotliwosci, odpowiadajacej zerowemu przesunieciu fazowemu, Impedancja przewodu katodowego,, za¬ wierajaca opornosc, wspólna siatkowemu i anodowemu odwodowi lampy, moglaby dazyc do zmniejszenia wzmocnienia prze¬ kazywania przez lampe bez powodowania przesuniecia fazowego. Jezeli kondensa¬ tor bedzie polaczony równolegle z oporno¬ scia, wówczas katodowy obwód filtrujacy, skladajacy sie z opornosci i pojemnosci równoleglej, bedzie dazyl do powodowania straty w przekazywaniu przez lampe oraz bedzie powodowal przesuw fazowy; stra¬ ta jest mniejsza przy wzroscie czestotli¬ wosci, przesuw zas fazowy wzrasta od ze¬ ra przy malej czestotliwosci do maksy- mum, a nastepnie maleje do zera przy cze¬ stotliwosci (nieskonczenie wielkiej. Jezeli katodowy obwód filtrujacy sklada sie z indukcyjnosci i pojemnosci równoleglej, wówczas dazy on do powodowania straty i przesuniecia fazowego w przekazywaniu przez lampy, przyczem strata wzrasta od wartosci zerowej przy zerowej czestotli¬ wosci do wartosci maksymalnej przy cze¬ stotliwosci nieskonczenie wielkiej, a prze¬ suw fazowy maleje od zera do maksymal¬ nej wartosci ujemnej, a nastepnie znów wzrasta do ^zera przy czestotliwosci nie¬ skonczonej. Jezeli katodowy obwód filtru¬ jacy stanowi indukcyjnosc, pojemnosc i opornosc w polaczeniu równoleglym (w przypadku iiltrn J¥ wedlug fig.-IJi wón£ czas obwód ton dazy do p<*wodowama straty i przesuniecia fazowego w przeka¬ zywaniu przez lampe, jak tfr oznaczono ™* pomoca odpowiednich krzywych G2 i ^P2 wedlug fig; 2. Przesuw fazowy wzrasta od zera do maksymalnej wart^ci ujemnej, a nastepnie maleje do zera priyL.^«eoiMHl««- wej lub lerytyoznej czestotliwosci ^liltru {oznaczonej jako 400 kikfcyklów wadkig fig. 2), dalej wzrasta do dodatniego inafesy+ mumf a wresscie niaieje doz^a^^ CKel sfcotliwosci nieskonczonego ?Strata wzrasta od wartosci zerowej, przyiaeflorwej czesto- tiiwosci, do wartosci maksym^lnej pi^y rezonansowej lub krytycenej , czestotliwo* sci filtru, a nastepnie mateje vdo wetto&l zerowej przy czestotliwosci mi&kttncTietn* wielkiej. ; ^c ; ^ Nalezy zauwazyc, ze w przypadku czestotliwosci rezonansowej liltnr Np&m* zej i w sasiedztwie czestotliwosci gwcjtzdan potencjalnych Fp, zaznaczonej na, ftg; &, efekt wypada mniejszy miedzy 4fc^fcte*ti* woscia, przy której wzmocnienie 0ss|g* zero, a wartoscia ci^to^Uwosci, ozn»ciw- mej jako Fu ma figi. 3* a wtyre wumymcaal- sie wzrasta czestotliwosc, przy której praer suw fazowy osiaga zero (i zmienia zl«ik|f poczynaj ac od wartosci cietfotliWtitóy ^ znaczonej jako Fp na fig, 2, do wartosci czestotliwosci, oznaczonej jakoi na lig, 3, Zatem przy dzialaniu filtru N wzmocnie¬ nie staje sie strata przedtem, jak przesuw fazowy osiaga zero, w konsekwencji go zmniejsza sie tendencja wzmacniacza do gwizdania, a wzrasta wzmocnienie, do¬ zwolone w uzytecznem pasmie czestotli^ wosci, wskutek czego wzrasta tlumienie zaklócenia tak, iz moze byc uzyskane wzmocnienie stateczne.Napiecie siatkowe, powodowane aacpo- moca filtru N na siatce kierujacej lampy i; moze zalezec nzetylko od tego filtru^ lecz takze w pewnej nieokre^onej mierae *id — € —filtru posredniego 4 oraz od wlasnosci lampy i innych stalych wzacniacza. Jed¬ nak, jezeli nie jest rzecza pozadana wy¬ zyskanie tej zaleznosci, jego skutek moz¬ na uczynic malym lub utrzymac w pew¬ nych granicach pozadanych zapomoca od¬ powiedniego urzadzenia, co jest rzecza zrozumiala sama przez sie. PL