Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia mechanicznego, przeznaczonego do stosowania lacznie z celownikami optycz- nemi, akustycznemi lub innemi przy okre¬ slaniu polozenia platowca; przyrzady te daja wspólrzedne (kat wysokosci i azy¬ mut) miejsca, w którem platowiec znajdo¬ wal sie w pewnej chwili. Urzadzenie ni¬ niejsze podaje natychmiast wspólrzedne miejsca, w którem bedzie znajdowal sie w rzeczywistosci ten platowiec w chwili, gdy wspólrzedne te beda juz podane wy¬ znaczonemu przyrzadowi, np. reflektorowi lub dzialu, lub tez wspólrzedne miejsca, w którem platowiec bedzie znajdowal sie w chwili, gdy dosiegnie go pocisk.Na rysunku uwidoczniono urzadzenie wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia schematycznie widok calosci urzadzenia; fig. 2 i 3 przedstawiaja celownik aku¬ styczny, fig. 4 i 5 — przyrzad do okresla¬ nia czasu straconego; fig. 6 przedstawia na¬ stepujace po sobie polozenia platowca w przestrzeni; fig. 7, 8 i 9 przedstawiaja przyrzad do okreslania kata O; fig. 10 przedstawia przyrzad, uwzgledniajacy ten kat w celowniku; fig. 11 — przyrzad do okreslania kata B; fig. 12 — przyrzad do odczytywania kata wysokosci i azymutu; fig. 12a i 13 przedstawiaja dwie odmia¬ ny przyrzadu, uwidocznionego na fig. 12; fig. 14 i 15 — przyrzad do uskutecznianiapoprawki bledu paralaksy, fig. 16 przed¬ stawia przyrzad do okreslania stosunku — , fig. 17, 18 i 49 przedstawiaja przy- h rzad do wprowadzania tego stosunku do urzadzenia; fig. 20 przedstawia przyrzad do okreslania stosunku — , wbudowany w urzadzenie, fig. 21, 22 i 23 przedstawia¬ ja przyrzad do wprowadzania poprawki zmiany szybkosci dzwieku, powstajacej wskutek zmian temperatury, fig. 24 przed¬ stawia kierunek szybkosci wiatru w prze¬ strzeni, fig. 25 i 26 przedstawiaja przy* rzad do okreslania szybkosci dzwieku z uwzglednieniem wplywu wiatru, fig. 27 przedstawia przyrzad, okreslajacy wzgled¬ na szybkosc dzwieku, a fig. 28 — szcze¬ gól przyrzadu, uwidocznionego na fig.i 26, fig. 29 — uklad, nastawiajacy w kierunku zadanym w przyrzadzie wedlug fig. 26 na¬ rzad, odpowiadajacy wektorowi, przedsta¬ wiajacemu szybkosc wiatru; fig. 30 — przyrzad do okreslania kata B, fig. 31 — przyrzad, wprowadzajacy zaleznosc od zmian temperatury w danej chwili, fig. 32— odmiane tego przyrzadu; fig. 33 i 34 przedstawiaja przyrzad do przeprowadze¬ nia drazka 8 przez zenit, a fig. 35 przed¬ stawia szczegól.Na fig. 6 celownik jest oznaczony li¬ tera E, a polozenie platowca — litera A.Ziemie przedstawia plaszczyzna P, na któ¬ ra platowiec rzutuje sie w polozenie A'f które okresla sie zapomoca kata wysoko¬ sci S, azymutu a (np. w stosunku do polud¬ nika) oraz jego wysokosci h.Znane sa obecnie celowniki, które okre¬ slaja samoczynnie kat azymutu i kat wy¬ sokosci. Jest jednak rzecza oczywista, ze podczas celowania przy pomocy dzwieku katy, otrzymane zapomoca sluchawek, okreslaja polozenie A platowca w chwili otrzymania dzwieku w sluchawkach, a nie polozenie Alt w którem on sie znajduje wtenczas, gdy sluchawki pozwalaja na okreslenie jego katów. Tymczasem nalezy okreslic katy, odpowiadajace polozeniu Aia poniewaz wlasnie te katy nalezy prze¬ kazac reflektorom lub dzialom w celu ostrzeliwania platowca.Przy stosowaniu reflektorów podane katy odpowiadaja polozeniu platowca w chwili, gdy reflektor jest otwierany. Przy stosowaniu zas dzial katy te odpowiadaja polozeniu platowca w chwili, gdy dosiegna go pociski.Powyzszy wynik moze byc osiagniety zapomoca urzadzenia wedlug wynalazku.Przy celowaniu zar*waoca dzwieku stosu¬ nek miedzy polozeniami A i Ax zalezy od kierunku i szybkosci lotu platowca oraz od czasu przenoszenia sie dzwieku do slu¬ chawek, czas ten bowiem zmienia sie nie- tylko w zaleznosci od odleglosci, która dzwiek ma do przebycia, lecz równiez w zaleznosci od temperatury Tl oraz od szyb¬ kosci W wiatru i jego kierunku, przyczem urzadzenie wprowadza do obliczen wszyst¬ kie te wartosci zmienne. Ponadto uskutecz¬ nia ono samoczynnie poprawke bledu para- laksy, pochodzacego z odleglosci miedzy sluchawkami odbiornika a reflektorem lub innym stosowanym przyrzadem, oraz po¬ prawke w celu wyrównania czasu, straco¬ nego na przekazanie wspólrzednych dane¬ go polozenia platowca odpowiedniemu przyrzadowi, oraz czasu przelotu pocisków.Uklad przestrzenny, przedstawiony na fig. 6, wyjasnia przebieg wprowadzania do urzadzenia róznych wymienionych wyzej czynników.Z fig. 6 daje sie zauwazyc, ze przy stalej wysokosci h kat S jest funkcja odle¬ glosci d, oddzielajacej celownik £ od po¬ lozenia A1. W rzeczywistosci d = h cotg S.Jezeli z drugiej strony narysowac pod pla¬ szczyzna P, w odleglosci b, równolegla pla¬ szczyzne .F1, na która celownik E rzutuje sie Wi punkcie E1 i która linja EA przecina w punkcie B, to otrzymuje sie trójkat BEE\ w którym BE1 = d1 = b.colgS. — 2 -Odcinek BE1 przedstawia odleglosc EA1, t. j. odleglosc d, w skali = — i zmienia h sie tylko razem z katem S. Odleglosc b jest wielkoscia, która mozna wybrac do¬ wolnie, a która jest stala w odniesieniu do danego urzadzenia.Aby wprowadzic kat S do urzadzenia, nalezy uwydatnic punkt B i punkt E oraz zmieniac odleglosc miedzy niemi (która przedstawia b. colg S) odpowiednio do wielkosci kata S. Do tego celu mozna za¬ stosowac przyrzad* przedstawiony na pra¬ wej stronie u dolu fig. 1. Celownik kata wysokosci (nieprzedstawiony na rysunku) napedza wal AS, obracajacy pionowa os 1, na której osadzona jest tarcza 2, zaopa¬ trzona w rowek 3, w którym zaglebia sie czop 4, zamocowany tak, ze moze sie prze¬ suwac wylacznie wzdluz srednicy tarczy 2.Czop 4 stanowi calosc z; suwakiem 5, prze¬ suwanym w prowadnicach 6, równolegle do linji, laczacej os 1 z czopem 4. Suwaki po¬ siada os 7. Ksztalt rowka 3 jest dobrany tak, aby odleglosc 1 — 7 przedstawiala zawsze wyraz b. colg S. Mozna wiec przy¬ puscic, ze os 1 przedstawia celownik E, podczas gdy os 7 przedstawiaj platowiec w polozeniu A, i to w pewnej skali, zaleznej od odleglosci 6.Urzadzenie niniejsze umozliwia okre¬ slenie polozenia Ax platowca przy u- wzglednieniu róznych wyzej wymienio¬ nych poprawek.Poprawka bledu dzwieku jest uskutecz¬ niana przez uwydatnienie polozenia A1 platowca zapomoca drazka 8, który zmie¬ nia samoczynnie swe polozenie w stosun¬ ku do osi 7, odpowiednio do rozmieszcze¬ nia polozen A i A1 w przestrzeni wedlug fig- 6.W tym celu nalezy z jednej strony zmieniac odleglosc 7 — 8 proporcjonalnie do odleglosci AA1% a z drugiej strony — utrzymywac kierunek odleglosci 7 — 8 równolegle do wektora AAV Odleglosc AA^ która przelatuje w tym czasie platowiec i której odpowiada blad dzwieku, jest proporcjonalna do szyb¬ kosci V platowca i do odleglosci, która od¬ dziela platowiec od odbiornika. Aby kie¬ rowac przesuwaniem drazka 8 i otrzymac prawidlowa odleglosc 7 — 8, nalezy wziac pod uwage powyzsze dwie zaleznosci. Po¬ niewaz jednak odleglosc miedzy odbiorni¬ kiem a platowcem jest funkcja kata S, a suwak 5 porusza sie odpowiednio do zmian kata S, mozna wyzyskac ruchy suwaka w celu wprowadzenia tej zaleznosci do wska¬ zan urzadzenia. Mozna w tym celu zasto¬ sowac przyrzad, przedstawiony w szcze¬ gólach na fig. 2 i 3 oraz schematycznie w perspektywie na fig. 1.Suwak 5 posiada ramie 9, zaopatrzone w rowek 10, w którym suwa sie os 11, wstawiona drugim koncem w rowek 12, równolegly do prowadnic 6 i wykonany w plycie 13, przesuwanej po prowadni¬ cach 14. W plycie 13 wykonany jest rów¬ niez rowek 15, w którym toczy sie krazek 16 zebnicy 17, zazebiajacej sie z uzebio¬ nym wycinkiem 18, stanowiacym jednej ra¬ mie dzwigni 19, obracanej kolo osi U. Na dzwigni 19 osadzona jest sruba 20, której obracanie sie jest uzaleznione od szybkosci V platowca, wobec czego suwak 21, osa¬ dzony na tej srubie i niemogacy obracac sie, zajmuje zawsze na tej srubie poloze¬ nie, bedace funkcja szybkosci V. Suwak ten moze posuwac sie wzdluz wyciecia 22 ra¬ mienia poprzecznego 23 zebnicy 24, zaze¬ biajacej sie z kólkiem zebatem 25a, nape¬ dzajacem kólko zebate 25 (fig. 3), zazebia¬ jace sie z zebnica 26, do której przymo¬ cowany jest drazek 8, wskazujacy poloze¬ nie At platowca. W celu napedzania sruby 20 w zaleznosci od szybkosci V sruba ta jest zaopatrzona w stozkowe kolo zebate 27, zazebiajace sie ze stozkowem kólkiem zebatem 28, napedzanem (fig. 1) zapomo¬ ca kólek zebatych i korby 29, która obslu¬ ga obraca z poczatku odpowiednio do - 3 -pierwszej przyblizonej dceny -szybkosci platowca.Drazek 8 bedzie stale utrzymywany od osi 7 w odleglosci 7-^8, przedstawiajacej blad dzwieku, poniewaz przesuwanie sie zebnicy 26 jest uskuteczniane w zaleznosci od odleglosci platowca od odbiornika, gdyz ruch suwaka 5 (funkcja tej odleglo¬ sci) powoduje zapomoca ramienia 9 pro¬ stopadle przesuniecie zebnicy 17 oraz jed¬ noczesnie— przesuniecie katowe dzwigni 19 i wskutek tego przesuwt zebnicy 24 oraz zebnicy 26 w zaleznosci od szybkosci, po¬ niewaz odchylenie zebnicy 24 jest funkcja polozenia w kierunku podluznym suwaka 21, przyczem polozenie to jest samo funk¬ cja tej szybkosci. Odleglosc 7 — 8 przed¬ stawia wobec tego w kazdej chwili blad dzwieku, spowodowany okresem czasu, zu¬ zytym przez dzwiek na przebycie odleglo¬ sci od platowca. do odbiornika.Jest oczywiscie rzecza niezbedna, aby wektor 7 — 8 byl przeprowadzony w prze¬ strzeni w tym samym kierunku, co linja AAr Linja ta, jezeli zalozyc, ze platowiec posuwa sie prostolinijnie w plaszczyznie poziomej, tworzy z linja EA1 kat 4, który nalezy odtworzyc w celowniku. W tym celu zebnica 26 moze przesuwac sie( w pro¬ wadnicy 39, osadzonej na kólku zebatem 30 (fig. 3), luzno osadzonem na osi 7 su¬ waka 5. Z kólkiem 30 zazebia sie kólko zebate 31 otej samej srednicy, osadzone na osi 32, napedzanej w zaleznosci od kata , Aby uniknac przesuwania sie zebnicy 26 podczas jej obrotu z kólkiem zebatem 30 wskutek jej zazebiania sie z kólkiem 25 a, mozna zastosowac uklad róznicowy, przed¬ stawiony na fig. 3. Os 7 jest rozdzielona na dwie czesci, z których kazda jest za¬ opatrzona w jedno z dwóch kólek zeba¬ tych 25 i 25°. Na drugich koncach tych dwóch czesci osi osadzone sa kólka 33 i 34, zazebiajace sie z kólkiem 35, obraca- nem lacznie ze skrzynka 36, polaczona z kólkiem zebatem 37, zazebiajacem sie z kólkiem 38, posiadajacem dwa razy mniej¬ sza srednice i osadzonem na osi 32. Przy zastosowaniu tej przekladni róznicowej os 32, obracajac sie w zwiazku ze zmianami kata , powoduje zadane zmiany kierun¬ ku zebnicy 26 i wskutek tego kierunku odleglosci 7 — 8* dzieki jednak powstaja¬ cemu ruchowi róznicowemu odleglosc 7 — 8 pozostaje stala.Do napedu osi 32, w zaleznosci od zmian kata , mozna zastosowac przy¬ rzad, przedstawiony na fig. 7 — 9, które¬ go dzialanie bedzie zrozumiale po zesta¬ wieniu go ze schematem fig. 6. Jezeli kól¬ ko 40 (fig. 7) toczy sie po linji, przedsta¬ wiajacej droge platowca na plaszczyznie P (fig. 6), to strzalka 41, polaczona z kól¬ kiem 40, bedzie mogla wskazywac kat <£, t. j. kat miedzy rzutem drogi platowca na plaszczyzne P, a wiec linja A A', a linja EA1. Aby kólko 40 nasladowalo droge platowca, wystarcza napedzac je odpo¬ wiednio do zmian kata azymutu a oraz zmian odleglosci EA1, t. j. kata wysokosci S. Wydaje sie jednak rzecza bardziej pro¬ sta przesuniecie plaszczyzny P pod kólko 40, co da ten sam wynik, jezeli beda stale uwzgledniane zmiany kata a i odleglosci EA1. W tym przypadku mozna zastosowac przyrzad, przedstawiony schematycznie w przekroju na fig. 9. Plaszczyzne P przed¬ stawia tarcza 42, osadzona na osi 43, za¬ konczonej stozkowem kólkiem zebatem 44, zazebiajacem sie z kólkiem 45, osa¬ dzonem przesuwnie, lecz nieobrotowo na drazku 46. Drazek ten jest napedzany za¬ pomoca odpowiednich kólek zebatych wa¬ lem ASA, który jest uruchomiany odbior¬ nikiem azymutu, dajacym kat a. Tarcza 42 obraca sie wiec odpowiednio do zmian kata a. Tarcza ta oddzialywa jednocze¬ snie na przesuw, przekazywany osi 43 tar¬ czy zapomoca drazka 47, polaczonego z su¬ wakiem1 5 i uruchomiajacego suwak 49, po¬ ruszajacy sie po prowadnicy 50. Tarcza 42 nasladuje wiec równiez zmiany odleglo* - 4 -sci EA1. Jezeli w tych warunkach kólko 40 opiera sie o tarcze 42, bedzie ono skie¬ rowane odpowiednio do kierunku drogi tej tarczy i strzalka 41 bedzie wskazywala kie¬ runek A\ A', np. na tarczy 48 z podzial- ka. Gdyby potrzebny byl bezposredni na¬ ped róznych narzadów, zalezny od kata, trzeba byloby posiadac napedy regulacyj¬ ne. Mozna jednak zadowolic sie recznem przekazywaniem zmian tego kata róznym narzadom odpowiednim, np. osi 32. Przy¬ rzad, przedstawiony na fig. 10 i 11, po¬ zwala na osiaganie tego wyniku; zawiera on kolo 51, na którego osi 52 umieszczony jest slimak 53, zazebiajacy sie z kolem slimakowem 54, osadzonem na tulejce 55, otaczajacej os 56 strzalki 41 i podtrzymu¬ jacej tarcze 57, zaopatrzona w znak 58.Jezeli obsluga ustawi kolo 51 tak, aby znak 58 zawsze znajdowal sie naprzeciw strzalki 41, to os 52 bedzie nasladowala wszystkie zmiany kata , przyczem zmia¬ ny te beda powodowaly naped osi 32 za- pomoca kólek zebatych 59 i 60, osi 61 i kó¬ lek zebatych 62 i 63.Ruch osi 32 spowoduje wiec wychyle¬ nie zebnicy 26 (fig. 2) w zadanym kierun¬ ku. Wektor 7 — 8 bedzie przedstawial co do wielkosci i kierunku blad dzwieku.Jezeli wewnatrz tulejki 55 umiesci sie druga tulejke 64 (fig. 11), napedzana od¬ biornikiem azymutu bezposrednio zapomo- ca kólka slimakowego 65 i slimaka 66, to strzalka 41 bedzie wskazywala bezposred¬ nio na tarczy z podzialka 67, obracajaca sie lacznie z tulejka 64, wartosc kata B, który czyni rzut drogi platowca na pla¬ szczyzne P z poludnikiem (fig. 6).Daje sie równiez zauwazyc, ze korzyst¬ nie bedzie zmieniac dlugosc a (fig. 7) w celu zwiekszenia badz czulosci urzadzenia, badz jego dokladnosci. Wynik ten moze byc otrzymywany róznemi sposobami, np. przez zamiane plaskiej tarczy 42 (fig. 9) na tarcze o powierzchni stozkowej i przyla¬ czenie odsunietej czesci osi 56 do piono¬ wej czesci tej osi, lub tez przez obnizenie tarczy wzdluz jej osi 43.Jest rzecza oczywista, ze w okresie czasu straconego, który uplywa od chwili, gdy dzwiek dosiega odbiornika, az do chwili, gdy wspólrzedne platowca zostaja przeniesione do stosowanego przyrzadu, platowiec przelatuje pewna odleglosc, któ¬ ra nalezy uwzglednic, to znaczy, ze polo¬ zenie drazka 8 powinno byc zmienione do¬ datkowo w zaleznosci od dlugosci tego cza¬ su. Poprawka, która nalezy wprowadzic, jest zalezna zarówno od tego okresu cza¬ su, jak i od szybkosci V platowca i jego wysokosci h. Aby uskutecznic te popraw¬ ke, wystarcza przesunac plyte 13 (fig. 2) wzdluz prowadnic 14 (z czego wynika przesuniecie zebnicy 26) zapomoca przy¬ rzadu, przedstawionego na fig. 4 i 5, któ¬ ry wprowadza te trzy czynniki. Przyrzad zawiera suwak 68, umieszczony na srubie 69, obracajacej sie w zaleznosci od szyb¬ kosci V zapomoca kólek zebatych 70, 71, 72 i 73 oraz walka 74, napedzanego ko¬ lem 29. Sruba 69 jest osadzona na wózku 74a, który moze byc przesuwany po pro¬ wadnicach 75, przyczem jego przesuw w kierunku podluznym jest uskuteczniany za¬ pomoca sruby 76, obracanej w zaleznosci od wysokosci h. W tym celu^ obsluga obra¬ ca kolo 77, poruszajace te srube 76. Su¬ wak 68 przesuwa sie wiec w| zaleznosci od szybkosci V i wysokosci h. W suwaku 68 moze przesuwac sie ramie 78 dwuramien- nej dzwigni katowej, osadzonej na czopie 79, której drugie ramie 80 posiada rowek, w którym moze przesuwac sie krazek 81, osadzony na drazku 82, przesuwanym w wózku 83, osadzonym na srubie 84, uru¬ chomianej w zaleznosci od czasu straco¬ nego T\ zapomoca np. kola napedowego 85.Od okresu tego czasu straconego zalezy dlugosc ramienia dzwigni 79— 81 i wsku¬ tek tego wielkosc przesuwu drazka 82 przy dianem polozeniu suwaka, 68. Drazek 82 powotfirje przesuw plyty 13 w próWad- — 5 —nicach 14 zapomoca krazka 86, umie¬ szczonego na tym drazku i toczacego sie w tym celu w -wycieciu 87 plyty. Plyta 13 przesuwa sie wiec w zaleznosci od czasu straconego i przesuniecia jej zapomoca zebnicy 17 (fig. 2), dzwigni 19, zebnicy 24 i kólka zebatego 25 powoduje odpowied¬ nie przesuniecie zebnicy 26 i wskutek te¬ go zadane przesuniecie polozenia drazka 8.Uklad kólek zebatych 70 — 73, uwi¬ doczniony wyrazniej na fig. 5, na której narzady, umieszczone pod linja x — x, zo¬ staly przesuniete o 90° w stosunku do te¬ go polozenia, które one zajmuja w rze¬ czywistosci, pozwala na przesuwanie sru¬ by 69 bez wprawiania jej w ruch obroto¬ wy; przyrzad podobny móglby byc prze¬ widziany równiez i przy srubie 20, opisa¬ nej poprzednio. W tym samym celu mozna byloby zastosowac przekladnie róznico¬ wa, podobna do wzmiankowanej w zwiazku z fig. 3.Uwzgledniono wiec juz w przyrzadzie kat wysokosci S, odpowiadajacy polozeniu A platowca. Przyrzad uskutecznil juz róz¬ ne poprawki (blad dzwieku i czas straco¬ ny), obecnie chodzi o. odczytanie, np. na tarczy z podzialka, kata wysokosci S1, od¬ powiadajacego polozeniu Alf które plato- wiec zajmuje w chwili, gdy jego wspól¬ rzedne zostana wprowadzone do przyrza¬ du uzytkowego, i któremu scisle odpowia¬ da polozenie drazka 8, to znaczy, ze linja 1 — 8 przedstawia w tej chwili linje EA1 (fig. 6), przyczem jej dlugosc jest równa dlugosci linji E1B1.W tym celu mozna zastosowac przy¬ rzad, przedstawiony na fig. 12. Górny ko¬ niec drazka 8 jest wstawiony w wykrój 88 ogniwa 89, które moze obracac sie dookola osi 90, umieszczonej na pionie punktu E..Ogniwo 89 posiada równiez os 91, umie¬ szczona w takiem polozeniu, ze odleglosc 90 — 91 jest równa odleglosci b, stalej charakterystycznej danego przyrzadu, za¬ znaczonej na fig. 6. Os 91 jest zaopatrzona w tulejke 92, w której moze przesuwac sie drazek 93, polaczony z drazkiem 8.W ten sposób otrzymuje sie trójkat pro¬ stokatny 8 — 90 — 91, równy trójkatowi EB^1, poniewaz 8 — 90 = EW i 90 — 91 = b, wiec kat, który tworzy drazek 93 z linja srodkowa wykroju 88, jest stale równy katowi wysokosci S1. Zmia¬ na kata S1 wywoluje obrót kólek ze¬ batych 95, 96, 97 i walu 94. Stozkowe kól¬ ko zebate 98, osadzone na górnym koncu walu 94, napedza strzalke 99, która wska¬ zuje kat wysokosci S1 na tarczy 100.Aby uniknac przeniesienia ruchu ob¬ rotowego ogniwa 89 na strzalke 99, ogni¬ wo 89 (fig. 1) jest zaopatrzone w kófko 335, zazebiajace sie z kólkiem 336 o ta¬ kiej ze srednicy, polaczonem z kólkiem 3371 które zazebia sie z kólkiem podwójnem 338, polaczonem z oslona przekladni róz¬ nicowej 339.W przyrzadzie, przedstawionym na fig. 13 (uwidocznionym równiez na fig. 1), drazek 93 jest zastapiony pantografem 101, który jednym koncem jest przyla¬ czony do drazka 8, przesuwajacym sie w wykroju 88, drugim zas koncem — do drazka 102, zapomoca którego obraca on os 91 podczas przesuwania sie drazka 8.Na fig. 33 i 34 przedstawiony jest u- klad, który pozwala na przesuniecie draz¬ ka 8 przez zenit, to znaczy, gdy ten znaj¬ duje sie prostopadle do osi 90. Koniec drazka 8 jest zaopatrzony w wózek 330, który moze sie przesuwac w wykroju 88 ogniwa 89. Wózek 330 jest polaczony z zebnica 331, która, przy zblizaniu sie draz¬ ka 8 do zenitu, zazebia sie z kólkiem 332, polaczonem z; ogniwem 89, i z kólkiem 333, zazebiajacem sie z kólkiem nieruchomem 334. Przesuwanie sie drazka 8 wywola wiec w tym czasie obracanie sie ogniwa 89 dookola osi 90. Drazek 8 bedzie równiez obracal sie i bedzie wskutek tego przepro¬ wadzony przez zenit bez ryzyka zabloko¬ wania. — 6 —Celownik azymutu napedza wal 103 (fig. 12), a zapomoca kólek 104 i ?05 obra¬ ca wal 106, który porusza przy pomocy kólek 107 i i08 wskazówke 109, przesuwa¬ na po tarczy 110.Azymut, który winna podawac wska¬ zówka 109, nie jest katem a, lecz katem a1, odpowiadajacym polozeniu A1 platow- ca. Wracajac do fig. 6, nalezy stwierdzic, ze kat a jest równy katowi a, zwiekszone¬ mu lub zmniejszonemu o kat a", o który sie obrócila linja EA1. Otóz w przyrza¬ dzie, przedstawionym na fig. 12 i 13, ogni¬ wo 89 obraca sie zawsze o ten sam kat, co i linja EA1 (patrz str. 4 i str. 13 opisu).Aby uskutecznic poprawke azymutu, wy¬ starcza wiec nadac walowi 106 ruchy, od¬ powiadajace zmianom katowym ogniwa 89. W tym celu ogniwo 89 jest polaczone z kólkiem 111, zazebia jacem sie z kólkiem 112, polaczonem z oslona 113 przekladni róznicowej, wskutek czego ruchy walu 103 nie beda przekazywane kólku zebatemu 111, podczas gdy wszelkie ruchy tego kól¬ ka beda przekazywane walowi 106. Wska¬ zówka 109 bedzie wiec podawala kat azy¬ mutu a z poprawka.Blad paralaksy powstaje z odleglosci D, oddzielajacej celownik E od reflekto¬ ra. Aby uskutecznic poprawke tego bledu, wystarczyloby przesunac drazek 8 równo¬ legle do linji odbiornik-reflektor, w sto¬ sunku do — . Wydaje sie jednak rzecza h bardziej prosta postepowanie odwrotne, to znaczy przesuniecie osi 90 w tym samym stopniu w kierunku odwrotnym. Do tego celu mozna zastosowac przyrzad, przed¬ stawiony na fig. 14 i 15 oraz na fig. 1.Na osi 90 osadzony jest suwak 115, przesuwany w ramieniu 116, które moze byc ustawiane równolegle do linji celow- nik-reflektor i wzdluz którego zapomoca sruby 123 mozna przesuwac dowolnie su¬ wak 115, a wiec i os 90.Ramie 116 jest polaczone z kólkiem 117 (fig. 14), zazebionem z kólkiem 118, polaczonem z oslona przekladni róznico¬ wej 119, której jedno kólko zebate nape¬ dza kólko 120, zazebiajace sie z kólkiem 124, polaczonem z kólkiem stozkowem! 121, po ktorem toczy sie kólko 122, osadzone na koncu sruby 123. Kólko 117 jest pola¬ czone z kolem slimakowem 125, zazebia¬ jacem sie ze slimakiem 126, umieszczo¬ nym na drazku 127, obracanym zapomoca korby 128. Drazek 127 jest zaopatrzony w drugi slimak 129, który zapomoca kola sli¬ makowego 130 porusza wskazówke 13L Wystarcza obsludze pokrecic korba 128 tak, zeby wskazówka 131 byla równolegla do linji celownik-reflektor, aby ramie 116 obrócilo sie w zadanym kierunku. Dzieki zastosowaniu powyzszego ukladu róznico¬ wego, obracanie ramienia 116 mozna usku¬ teczniac bez obracania sruby 123 dookola jej osi.Ramie 116 powinno sie obracac w za¬ leznosci od kata a bez poprawki. Aby o- trzymac ten wynik, wystarcza, np. umie¬ scic na drazku 127 miedzy korba 128 z przekladnia róznicowa 119 druga prze¬ kladnie róznicowa 340, której kólko 3411 polaczone z oslona, jest napedzane korba 128 zapomoca kólka 342 o dwukrotnie mniejszej srednicy. Jedno z kólek zeba¬ tych jest napedzane, zaleznie od kata a, przy pomocy np. osi 343, podczas gdy drugie kólko zebate tej przekladni rózni¬ cowej jest osadzone na osi 344, zaopatrzo¬ nej w kólko 345, zazebiajace sie z kólkiem 118, zazebionem z kólkiem 117, polaczo¬ nem z ramieniem 116. Obracanie wiec ra^ mienia 116 bedzie zawsze dokonywane w zaleznosci od kata a, przyczem jego kie¬ runek moze byc poprawiony w odpowied¬ niej chwili przez pokrecenie korba 128.Przesuwanie suwaka 115 wzdluz ra¬ mienia 116 odbywa sie podczas obracania sie osi 132 drugiego kólka zebatego prze¬ kladni róznicowej 119. Obsluga rozporza¬ dza w tym celu (fig. 15 i fig. 1) korbka 133 f - 7 -poruszajaca zapomoca kól zebatych 134, J35, 136, 137 i 138 srube 139, osadzona w wózku 140, umieszczonym na prowad¬ nicach 141 i przesuwanym sruba! 142 w za¬ leznosci od wysokosci h. Ze sruba 139 sprzezony jest suwak drazkowy 143, po¬ laczony z ramieniem 144 dzwigni dwura- miennej, osadzonej wahliwie na czopie 145*przyczem drugie ramie 146 tej dzwi¬ gni uruchomia zebnice 147, zazebiajaca sie z kólkiem 148, napedzajacem os 132 kól¬ ka róznicowego. Obracanie sie tego kólka powoduje ruch kólka 121 i wskutek tego obrót sruby 123, sprawiajacej zadane przesuniecie osi 90. Blad paralaksy zostaje w ten sposób poprawiony.Poniewaz os 90 moze sie przesuwac, nalezy sztywne polaczenie z osia 106 azy¬ mutu (Hg. 12) zastapic polaczeniem zmien- .neni, jnp; -wedlug fig. 12a. Pomiedzy kól¬ kami 111 i 112 wstawione sa kólka 149, 150, J5J i 152, przymocowane do dwóch .Usteanek 153 i 154, osadzonych wahliwie na czopie 155. Kólka 111, 151 i 149 sa jed¬ nakowe, podczas gdy kólko 112 jest dwa razy wieksze. Gdy os 90 zmienia poloze¬ nia listewki 153 i 154 zmieniaja swe polo¬ zenie jedna wzgledem drugiej.Wskutek przesuwania sie zespolu na¬ rzadów, uskuteczniajacych poprawke ble- jdu paralaksy, w szczególnosci zas wsku¬ tek przesuwania sie osi 94, nalezy zasto¬ sowac *na koncu tej osi lacznik przegubo¬ wy, aby przesuwanie tej osi nie wplywalo tia jaalozenie strzalki 99. Oprócz tego przekladnia róznicowa 339 powinna zmie¬ niac miejsce jedynie wskutek przesuwu, lecz bez ruchu obrotowego. Mozna np. za¬ stosowac uklad, przedstawiony schema¬ tycznie na fig. 35. Dwie listewki 346 i 346a sa osadzone wahliwie na dwóch czopach 347 i 347a. Poprzeczka 348 stanowi ra¬ zem z niemi zmienny równoleglobok. Do .niego przymocowane sa przegubowo dwie listewki 349 i 349a, równiez polaczone po¬ przeczka 350, na której jednym koncu u- mieszczona jest przekladnia róznicowa 339, która bedzie zawsze przesuwana równolegle do boków równolegloboków.Taki uklad uskutecznia samoczynnie poprawke bledu dzwieku, poprawke cza¬ su straconego i poprawke bledu paralak¬ sy. Zawiera on kolo 29 do nastawiania wskazówki 192 na tarczy 193 zgodnie z szybkoscia platowca, czyli tak zwane kolo szybkosci, kolo 77 — wysokosci, kolo 85 — czasu straconego, kolo 51 — kata <£, kola 128 i 133 — paralaksy. Obsluga powinna ocenic szybkosc i wysokosc platowca. W tym celu przewidziane jest urzadzenie, da- V jace w kazdej chwili stosunek — , co h upraszcza znacznie obsluge przyrzadu.V Przy okreslaniu stosunku — w zwiaz¬ ku z fig. 6 nalezy zauwazyc, ze szybkosc w, z jaka punkt B przesuwa sie po pla¬ szczyznie P1, otrzymuje sie z równania: — = — skad w = , przyczem o w b h jest wielkoscia stala. Przy okresleniu wiec szybkosci w tern samem bedzie okreslony V stosunek —. Rzut szybkosci na linje EA1 jest niczem innem, jak szybkoscia przesuwu suwaka 5 — , poniewaz czop 4 b przedstawia scisle punkt 51, wobec tego szybkosc przesuwu suwaka, 5 bedzie wyno- V sila — . 6cos . Do okreslania stosunku h V — mozna wyzyskac przyrzad, przedsta- h wiony na fig. 16. Tarcza 156, napedzana silnikiem 157, obraca sie ze stala szybko¬ scia, oznaczana tachometrem 158 (fig. 1).Krazek 159, oparty o te tarcze, obraca sie na osi nagwintowanej 160, która jest roz¬ rzadzana zebnica 161, polaczona z suwa¬ kiem 5. Krazek pozostaje nieruchomy wzgledem osi 160 jezeli obraca sie w odpo¬ wiednim kierunku z ta sama szybkoscia, — 8 -jak os; W tern polozeniu równowagi odle¬ glosc, oddzielajaca krazek od srodka obro¬ tu tarczy 156, jest miara — cos $ to jest b V — cos . Z krazkiem 159 polaczony jest h znak 162, który móglby pomóc odczytac ten stosunek. Obsluga winna wtedy tylko okreslic np. szybkosc, a wysokosc obliczyc ze stosunku h Aby osiagnac jeszcze wieksza doklad¬ nosc, przewidziany jest przyrzad, który pozwala na uzaleznienie wskazania urza¬ dzenia od tego stosunku bez odczytywa¬ nia go przez obsluge. Taki przyrzad, przedstawiony na fig. 17 — 19 i fig. 1, za¬ wiera dzwignie 163, osadzona wahliwie na osi 164 w celu umozliwienia ustawiania jej odpowiednio do kata 4 zapomoca kólek zebatych 165, 166, 167, 168 i 169 (fig. 1).Dzwignia 163 posiada srube 170, obraca¬ na zapomoca korby 171 przy pomocy przekladni róznicowej 172, wskutek czego przy wahaniu sie dzwigni 163 na osi 164 sruba 170 nie wykonywa obrotu dokola swej osi. Na tej srubie umieszczony jest suwak 177, wsuniety w wykrój 173 plytki 174, przesuwanej po prowadnicach 175.Z plytka ta polaczony jest znak 176, który powinien byc ustawiony przez obsluge za¬ pomoca korby 171 na jednej linji ze zna¬ kiem 162. W tym czasie odleglosc 164 — V 177 przedstawia stosunek Aby odczytac ten stosunek, np. na tar¬ czy 178, wystarczy sprzegnac z korba 171 wskazówke 179, obracana po tej tarczy.Jest rzecza korzystna otrzymanie sto¬ sunku — w przyrzadzie, porównanie sto- h sunku, otrzymanego z przyrzadu, ze sto¬ sunkiem, wykazanym wskazówka 179, i zmiana badz szybkosci V, badz wysokosci h, jezeli stwierdzi sie róznice miedzy temi dwoma stosunkami. W celu otrzymania sto¬ sunku — w przyrzadzie mozna uciec sie h do urzadzenia, przedstawionego na fig. 20.Suwak 180 jest poruszany sruba 181, u- mieszczona na czesci 182, przesuwanej po prowadnicach 183. Obracanie sie sruby 181 jest rozrzadzane walem 184 w zaleznosci od szybkosci V. Przesuwanie sie czesci 182 jest rozrzadzane sruba 185 w zaleznosci od wysokosci h. Suwak 180 porusza drazek 186, osadzony wahliwie na czopie -Z07 i napedzajacy ramieniem 188 zebnice 189, zazebiajaca sie z kólkiem 790, sprzezbiieni ze wskazówka 191, poruszajaca sie po tarczy 178 i wskazujaca w kazdej chwi- V li stosunek -— w przyrzadzie. Wskazówka 191 powinna zawsze odpowiadac wska¬ zówce 179. Jezeli w pewnej chwili obslu¬ ga zmieni szybkosc V lub wysokosc h w urzadzeniu, to wskazówka 191 nie bedzie odpowiadala wskazówce 179. Obsluga po¬ winna wtedy zmienic wysokosc h lub szybkosc V, aby ponownie osiagnac uzgod¬ nienie wskazówek.Dzieki tym róznorodnym przyrzadom! kierowanie urzadzeniem jest w znacznym stopniu ulatwione.Nalezy zaznaczyc, ze przyrzad, przed* stawiony na fig. 4, daje juz w sameni V urzadzeniu stosunek — i ze wskutek te- h go mozna go zastosowac bezposrednio do napedu wskazówki 191. Jest'to zreszta po¬ stac wykonania, przedstawiona w zespole na fig. 1.W celu wprowadzenia poprawki zmian szybkosci dzwieku, pochodzacych wskutek zmian temperatury, kolo szybkosci 29 na¬ pedza wskazówke 192, obracana po tarczy 193 (fig. 1), która jest zaopatrzona, za¬ miast zwyklych podzialek prostolinijnych, w podzialki krzywolinijne (fig. 21). Koniec wskazówki 192 posiada podzialke w stop¬ niach i punkt tej wskazówki, odpowiadaja- - 9 -vCy temperaturze danej chwili, powinien byc doprowadzony do zadanej podzialki tar¬ czy.W odmianie wykonania, uwidocznionej na fig. 22, podzialki tarczy sa prostolinijne, podzialki zas w stopniach na wskazówce sa krzywolinijne, przyczem wskazówka jest przezroczysta. Wreszcie w odmianie wykonania wedlug fig. 23 wskazówka 192 posiada rozszerzenie 194", na którem u- mieszczona jest krzywolinijna po dzialka w stopniach.Jest rzecza niezbedna uwzglednienie zmian temperatury przy danym stosunku - - , podawanym zapomoca wskazówki 191 h (fig. 19). Tarcza 178 (fig. 32) posiada po- dzialke krzywolinijna, podczas gdy wska¬ zówka 191 posiada podzialke w stopniach i punkt tej podzialki, odpowiadajacy tem¬ peraturze danej chwili, powinien byc usta¬ wiony na podzialce tarczy 178, wskazanej z drugiej strony strzalka 179.Do wprowadzania poprawki zmian szybkosci dzwieku, powstalych ze zmian szybkosci i kierunku wiatru, sluzy uwi¬ doczniony na fig. 24 uklad przestrzenny, wyjasniajacy sposób uwzgledniania wply¬ wu wiatru. Celowniki znajduja sie w punkcie E, platowiec — w polozeniu A.Wielkosc i kierunek wektora W przedsta¬ wia szybkosc wiatru. Jezeli od konca wek¬ tora W poprowadzi sie wektor v, który przedstawia szybkosc dzwieku i którego drugi koniec znajduje sie na linji EA w punkcie 194, to wektor A — 194 bedzie przedstawial wzgledna szybkosc V1 dzwie¬ ku wzdluz linji AE. Wlasnie ta szybkoscia nalezy poslugiwac sie przy dokonywaniu poprawki dzwieku, to znaczy ze zebnica 26, która utrzymuje drazek 8, nie powinna byc napedzana proporcjonalnie do szybkosci V platowca, lecz proporcjonalnie do V1 = o1 Przy okreslaniu wzglednej szybkosci V1 dzwieku nalezy zauwazyc, ze podczas ob¬ racania sie linji EAX (fig. 6 i 24) wektor W zakresla powierzchnie stozkowa z wierz¬ cholkiem w punkcie A. Nalezy wiec naj¬ pierw, ujmujac konstrukcyjnie w przyrza¬ dzie wektor W, wykonac to tak, aby on sie obracal w zaleznosci od kata a (lub4).Uklad na fig. 25 umozliwia osiagnie¬ cie tego wyniku. Odbiorniki kata azymutu napedzaja wal 195, który zapomoca kólek zebatych 196 i 197 (o podwójnej sredni¬ cy) uruchomia skrzynke 203 przekladni róznicowej. Wal 195 posiada kólko 198, zazebione z kólkiem 199 tej samej wielko¬ sci, polaczonem z prowadnica 200 zebnicy 201, zaopatrzonej w trzpien 202, przed¬ stawiajacy koniec wektora W. Zebnica 201 jest napedzana walem 204, który moze byc wprawiany w ruch przez, obsluge, pro¬ porcjonalnie do wartosci wektora W, za¬ pomoca kola z podzialka 205, przyczem wal 195 jest polaczony z jednem z kól ze¬ batych przekladni róznicowej 203, której drugie kolo zebate jest polaczone z kól¬ kiem 206, zazebionem z zebnica 201.Zapomoca takiego przyrzadu trzpien 202 bedzife obracany odpowiednio do zmian kata a i nie bedzie powodowal przesuwa¬ nia sie zebnicy 201 w kierunku podluz¬ nym.Fig. 26 przedstawia przyrzad, ujmuja¬ cy calkowicie uklad fig. 24. Ramie katowe 207 moze obracac sie dookola osi 208, tworzac stale z okreslona poprzednio pla¬ szczyzna P, której sladem na plaszczyznie fig. 26 jest linja 208, kat równy katowi wy¬ sokosci S, który w przedstawionym przy¬ padku jest równy 90°. Trzpien 202, przed¬ stawiajacy koniec wektora W, jest uksztal¬ towany jako galka, której srodek znaj¬ duje sie w plaszczyznie P.Jezeli przypuscic, ze wektor v (szyb¬ kosc dzwieku) jest przedstawiony linja 202 — 209, to wektor y1 bedzie przedsta¬ wiony linja 209 — 210, która czyni zawsze kat S z plaszczyzna P. Aby ustawic punkt - 10 -209 w,-'zadane polozenie, przy którem dlu¬ gosc linji 202 ¦*— 209 jbedzie odpowiadala szybkosci v dzwieku w temperaturze, ob¬ serwowanej w danej chwili, obsluga po¬ kreca srube 211, której wal 212 napedza wskazówke 213, przesuwana po tarczy 214, zaopatrzonej w podzialke stustopniowa (fig. 1). Wal 212 napedza równiez wal 215, polaczony z jednem kólkiem prze¬ kladni róznicowej 216, której drugie kól¬ ko napedza kólko 217, zamocowane na wale 218. Kólko 217 zazebia sie z kólkiem 219, osadzonem na wale 220, umieszczo¬ nym wzdluz ramienia 207.Azeby ruch obrotowy ramienia 207, ob¬ racajacego sie dookola osi 208, odpowied¬ nio do zmian kata S, nie spowodowal ru¬ chu obrotowego kólek 217 i 219, przeklad¬ nia róznicowa 216 posiada kólko 221, za¬ zebiajace sie z dwukrotnie mniejszem kól¬ kiem 222, napedzajacem kólko 223, zaze¬ biajace sie z równej wielkosci kólkiem 224, polaczonem z ramieniem 207.Na przeciwleglym koncu wal 220 po¬ siada kólko 225, zazebiajace sie z kól¬ kiem 226, wprawiajacem w ruch obroto¬ wy drazek przesuwny 227, zakonczony sprzeglem kardanowem 228, którego glo¬ wica jest kulista, a jej srodkiem jest punkt 209. Druga czesc 230 sprzegla kardano- wego jest polaczona z drazkiem nagwin¬ towanym 231, umieszczonym w tulejce na¬ gwintowanej 232, wirujacej dookola galki 202, jednak nieobracajacej sie dookola osi 202 — 209. Moze to byc osiagniete w spo¬ sób nastepujacy. Tulejka 232 jest zakon¬ czona czworobokiem 233, który moze przesuwac sie w czesci 234, zakonczonej uchwytem 235, otaczajacym glowice 229 i zaopatrzonym w dwa wystepy 236, pro¬ stopadle do osi 202 — 209.Uchwyt 235 moze obracac sie w po¬ wloce kulistej, skladajacej sie, np. z dwóch czesci 237 i 238, posiadajacych dwa wykroje 2361 (fig, 28), uniemozliwiajace obracanie sie uchwytu 235 i wskutek tego drazka 232 podczas obrotowego ruchu drazka 227. Przyrzad powyzszy umozli¬ wia wiec regulowanie dlugosci 202 •— 209 w takich zadanych granicach, aby przed¬ stawiala ona szybkosc V dzwiekuw tem¬ peraturze, odpowiadajacej danej chwili.Szybkosc pozorna u1 dzwieku bedzie wyrazona dlugoscia 209—210, która mozna otrzymac w tym przyrzadzie w sposób na¬ stepujacy«, Uklad 236— 237 moze przesu¬ wac sie wzdluz linji 311. Czesc 237 posia¬ da zebnice 240, zazebiajaca sie z kólkiem 241, polaczonem z kólkiem 242, zazebiaja¬ cem sie z .kólkiem 243, osadzonem na wale 244, posiadajacym z drugiej strony kólko 245, zazebiajace sie z kólkiem 246, osa¬ dzonem na wale 247 jednego z kólek prze¬ kladni róznicowej, której drugie kólko po¬ rusza wal 248, który wobec tego bedzie obracal sie proporcjonalnie do szybkosci v\ Narzady 241, 242, 243, 244 i 245 sa utrzymywane zapomoca ramienia 207 i wo¬ bec tego nie przesuwaja sie razem z cze¬ sciami 236 — 238.Ramie 207 jest polaczone z kólkiem 250, zazebionem z kólkiem 251, osadzo¬ nem na wale 254, zaopatrzonym równiez w kólko 252, zazebione z kólkiem 253, pola¬ czonem z oslona 249 przekladni róznico¬ wej.Zapomoca przyrzadu powyzszego osia¬ ga sie ten skutek, ze gdy kólko 246 wy¬ konywa ruchy obrotowe odpowiednio do zmian kata S pod dzialaniem ramienia 207, to taki ruch obrotowy nie ma zadnego wplywu na ruch walu 248, który obraca sie wylacznie w zaleznosci od szybko¬ sci V1.W celu wyzyskania wzglednej szybko¬ sci u1 dzwieku, nalezy utworzyc stosunek — , co moze byc osiagniete zapomoca v przyrzadu wedlug fig. 27, na której przed¬ stawione sa dwie osie wspólrzednych x i y, przecinajace sie w punkcie O. Narzad 256 moze przesuwac sie po prowadnicach - 11 —257 pod dzialaniem sruby 258, napedza¬ nej walem 248, to znaczy w zaleznosci od szybkosci v\ Na narzadzie 256 umieszczo¬ na jest sruba 259, której kólko 260 zazebia sie z kólkiem 261, napedzanem walem 262, uruchomianym kolem 211 odpowied¬ nio do szybkosci u dzwieku.Sruba 259 wprawia w ruch suwak, za¬ opatrzony w krazek, którego srodek znaj¬ duje sie w odleglosci u od osi x i odleglo¬ sci v od osi y. Krazek 263 uruchomia dzwignie 264, osadzona wahliwie w punk¬ cie (X Wzdluz prowadnic 257 moze przesu¬ wac sie inny narzad 265, napedzany sruba 266 w zaleznosci od szybkosci V platowca.Narzad 265 posiada zebnice 268, zaopa¬ trzona w krazek, którego- srodek 267 znaj¬ duje sie w odleglosci V od osi y, a wiec w odleglosci V* od osi x. Zebnica 268 za¬ zebia sie z kólkiem 269, które zapomoca odpowiednich kólek napedza wal 270 pro¬ porcjonalnie do szybkosci V. Wal 270 wlasnie nadaje ruch obrotowy srubie 20 (fig. 2). Poprawka bledu dzwieku bedzie wiec dokonywana proporcjonalnie do szyb¬ kosci V, a nie proporcjonalnie do szybko¬ sci V.Fig. 29 przedstawia przyrzad, umozli¬ wiajacy nadawanie linji 202 — 210 (fig. 28) zadanego kierunku. Korba 271 obraca wal 27%, który zapomoca kólka 273 i 274 i walu 275 porusza wskazówke 276, która obslu¬ ga ustawia uprzednio równolegle do kie¬ runku wiatru. Wal 272 napedza równiez wal 277 jednego z kólek zebatych prze¬ kladni róznicowej 281, której drugie kólko obraca wal 195 (fig. 25). Odbiorniki azy¬ mutu napedzaja wal 278, którego kólko 279 zazebia sie z kólkiem 280, umieszczonem na oslonie przekladni róznicowej 281.Przyrzad, uwidoczniony na fig. 30, u- mozliwia otrzymywanie kata B (fig. 6). Na oslonie 282 przekladni róznicowej umie¬ szczone jest kólko 283, zazebione z dwu¬ krotnie mniejszem kólkiem 284, osadzo- nem na wale 285. Jedno z kólek róznico¬ wych jest polaczone z walem 286, a dru¬ gie —i z walem 287* na którym umocowana jest wskazówka 288, poruszajaca sie po tarczy podzialkowej 289, której promien .zerowy przebiega równolegle do poludni¬ ka. Wystarcza obracac wal 286 odpowied¬ nio do kata ^ lub kata a i wal 285 odpo¬ wiednio do kata a lub kata, aby wska¬ zówka 288 podawala kat B. Trzeba jed¬ nak kat a odmierzac od kierunku polud¬ nika, aby wskazówka 288 tworzyla z po¬ ludnikiem zadany kat. Jest to uskutecz¬ niane zapomoca korby 307 i przekladni róznicowej 310.W celu uwzglednienia temperatury tar¬ cza szybkosci 193 jest zaopatrzona w od¬ dzielna podzialke. W tych warunkach po¬ prawka ta wplywa na poprawke czasu straconego, co nie powinno miec miejsca.Mozna wiec uwzgledniac temperature za¬ pomoca przyrzadu, przedstawionego na fig. 31. Ramie 290 moze wahac sie na osi 291 pod dzialaniem walu 292, poruszanego za¬ pomoca korby, zaleznie od temperatury.Czesc 293 jest przesuwana wzdluz prowadnic 299 zapomoca sruby 295, obra¬ cajacej sie proporcjonalnie do szybkosci V. Czesc 293 posiada zebnice 296, zaopa¬ trzona w krazek 297, na który oddzialy¬ wa ramie 290. Zebnica 296 uruchomia za¬ pomoca odpowiednich kólek wal 298, któ¬ ry ze swej strony napedza srube 20 przy¬ rzadu na fig. 2.Bardzo latwo mozna narysowac droge platowca na arkuszu papieru zapomoca przyrzadu, uwidocznionego na fig. 9. Kól¬ ko 40 jest nasycone atramentem i kresli droge na papierze, polozonym mjedzy kól- kiemla tarcza 42. Lepiej byloby oczywiscie zastosowac inny niezalezny przyrzad, po¬ dobny do przyrzadu na fig. 9, w którym kólko 40 byloby zastapione piórem lub olówkiem. Tarcza 42 moglaby byc zasta¬ piona ukladem dwóch walców, przesuwa¬ nych w ten sam sposób w zaleznosci od - 12 -kata 5 i kata a; miedzy walcami rozwijal¬ by sie arkusz papieru, na którym wykre¬ slana bylaby droga samolotu.W ukladzie ogólnym na fig, 1 na wspor¬ niku 300, wprawianym w ruch suwakiem 5 w zaleznosci od kata S, umieszczone sa dwa walce 301 i 302, miedzy któremi na¬ ciagniety jest arkusz 304, do którego do¬ ciskane jest pióro 305. Wspornik 300 jest oprócz tego nastawiany odpowiednio do kata a zapomoca walu 306, napedzanego zapotnoca walu A Az odbiorników azymu¬ tu. Mozna wiec wyrysowac droge w stosun¬ ku do poludnika. W tym celu korba 307 uruchomia z jednej strony wskazówke 308, która; porusza sie np. w stosunku do rózy wiatrów lub busoli 309 i która jest dopro¬ wadzana do kierunku poludnika, z drugiej zas strony zapomoca przekladni róznico¬ wej 310 korba 307 uruchomia wal 306. W ten sposób mozna nakierowywac wsporni¬ ka 300 walców. PL