Wynalazek niniejszy dotyczy wagi skreceniowej pomyslu Eotvos'a, wedlug którego, jak wiadomo, na nitce zawiesza sie posrodku pozioma belke, do której kon¬ ców na róznych poziomach przytwierdza sie jednakowe ciezarki. Uklad, wykonany w ten sposób, umieszczony w niejednorod- nem polu ciazenia, podlega dzialaniu dwóch sil, kórych wypadkowa daje mo¬ ment, usilujacy obrócic belke dokola osi, utworzonej z nitki, na której zawieszona jest belka, przyczem w nitce tej wskutek skrecania powstaje przeciwdzialajacy mo¬ ment obrotu. Kat obrotu belki pod dziala¬ niem tych dwóch momentów daje miare nierównomiernosci pola ciazenia.Najwazniejsza zaleta, wymagana od wagi takiego rodzaju, jest czulosc: nie¬ jednorodnosc pola ciazenia winna powo¬ dowac odchylenie belki dostatecznie duze na to, aby mozna je bylo mierzyc. Duze znaczenie praktyczne posiada niezbyt dlu¬ gi okres wahania ukladu, wobec czego za¬ obserwowanie kazdego poszczególnego po¬ lozenia ukladu musi byc dokonane szybko.Okres ten mozna zmniejszyc przez skró¬ cenie odleglosci poziomej miedzy ciezar¬ kami, co pociaga za soba zmniejszenie czu¬ losci, której jednak mozna uniknac przez zwiekszenie dokladnosci wykonania przy¬ rzadu do mierzenia odchylenia belki. Zabu¬ rzenia, wywolywane mikrosej smicznemi drganiami ziemi, to jest niezwykle malemi drganiami poprzecznemi, wynikajacemi z rozmaitych przyczyn, równiez wywieraja swój wplyw na polozenie belki i wskutek niejednakowego poziomu ciezarków waha¬ dlowych wprawiaja belke w ruch obroto¬ wy wl takim stopniu, ze uniemozliwiaja no¬ towanie odchylenia.'- 'Pr«d]mdteM;/---'1i^7!iiala2icu jest waga wspomnianego typu z belka o krótkim o- kre&ie wlhania i milej odleglosci poziomej miedzy ciezarkami, która jednak pozwala na dokladne rejestrowanie odchylen dzie¬ ki zastosowaniu srodków, usuwajacych dzialanie wtórnych ruchów wahadlowych, powodowanych wplywami ubocznemi, a wiec np. mikrosejsmicznemi drganiami zie¬ mi.Srodki takie moga polegac albo na za¬ stosowaniu metody rejestrowania, nieczu¬ lej na wahania o krótkim okresie, powo¬ dowane drganiami ziemi, które odbywaja sie kolo polozenia srodkowego, okreslone¬ go polem ciazenia, albo tez na zastosowa¬ niu przyrzadów, kóre zabezpieczaja wa¬ hadlo od wplywu drgan. Zmniejszenie po¬ ziomej odleglosci miedzy ciezarkami u- mozliwia umieszczenie wahadla w oslonie o prostym ksztalcie, np. cylindrycznym, wskutek czego w znacznym stopniu unika sie zaklócajacego dzialania pradów po¬ wietrznych na wahadlo.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wagi wedlug wynalazku, miano- wiciei fig. 1 przedstawia wage w pionowym przekroju poprzecznym, a fig. 2 — szkic przyrzadu rejestrujacego.. Belka sklada sie z rury, do której gór¬ nej i dolnej czesci przymocowane sa^ plyty z ciezarkami 2 i 2', umieszczonemi sredni¬ cowo naprzeciwko siebie. Belka jest za¬ wieszona na nitce 3, której koniec dolny jest przymocowany do belki zapomoca za¬ cisku 4, a górny — zamocowany w glowi¬ cy 5. Glowica ta jest przymocowana do górnej czesci oslony cylindrycznej 8, we¬ wnatrz której znajduje sie belka. Cylinder 6, osadzony na wahadle, posiada sredni¬ ce taka, ze miedzy nim i scianka oslony 8 pozostaje waska przestrzen wolna. Na wa¬ hania wahadla jest wiec wywierane dzia¬ lanie tlumiace.Jako inny srodek tlumiacy sluzy pla¬ ska plytka 7, przymocowana do dolnej czesci wahadla, ustawiona pod katem pro¬ stym do jego plaszczyzny i umieszczona tak luzno w poprzecznej szczelinie wklad¬ ki 9, zamykajacej u dolu oslone 8, aby mogla sie o kilka stopni obracac.Oslona 8 wraz ze stolem 15, cylindrem 16 i oslona 17 tworzy calosc. W oslonie 17 miesci sie przyrzad do optycznego okre¬ slania polozenia belki wzgledem oslony.Przyrzad ten posiada zarówke elektrycz¬ na 18, soczewke 19 do skupiania swiatla, otwór 20 do przepuszczania promienia swietlnego, pryzmat 21 do rzucania tego promienia na zwierciadelko 24, przymoco¬ wane do wahadla, i ogniwo termoelektrycz¬ ne 22 do notowania polozenia odbitego promienia. Jest rzecza jasna, ze przy obra¬ caniu sie wahadla wzgledem oslony 8, promien odbity porusza sie w plaszczy¬ znie prostopadlej do plaszczyzny rysunku.Na fig. 2 przedstawione jest podwójne ogniwo termoelektryczne 22, polaczone z galwanometrem 23, oraz odbity promien w dwóch polozeniach. Promien swietlny, padajacy na ogniwo termoelektryczne o- grzewa je i wytwarza w niem prad elek¬ tryczny. Natezenie tego pradu zalezy od miejsca, na które pada promien, wskutek czego kat odchylenia igly galwanometru jest miara kata odchylenia wahadla. W tym celu ogniwo 22 sklada sie z trzech czesci, z których czesc srodkowa jest wy¬ konana z jednego metalu, podczas gdy koncowe czesci sa wykonane z innego me¬ talu. Napiecie ogniwa zalezy od tego, do którego z polaczen miedzy metalami zbli¬ za sie promien swiatla, gdyz to polaczenie zostaje silniej niz drugie nagrzane. Rze¬ cza istotnego znaczenia jest to , ze bez¬ wladnosc przyrzadu rejestrujacego zapo¬ biega rejestrowaniu zapomoca galwanome¬ tru obok polozenia srodkowego drgan o bardzo krótkim okresie, wynikajacych z mikrosejsmicznych drgan ziemi. Zwla¬ szcza galwanometr o dlugim wlasnym o- kresie wahania posiada duza bezwladnosc.Równiez ogniwo termoelektryczne odzna¬ cza sie duza bezwladnoscia. Oslona wa¬ hadla jest osadzona w dolnej ramie 13, której podstawe 11 w polozeniu prawidlo- wem mozna ustawic zapomoca srub 12.Oslona wahadla jest osadzona obrotowo wzgledem dolnej ramy zapomoca podpo¬ ry kulkowej 10 i lozyska kulkowego 14, w celu umozliwienia dokonywania dalszych obserwacyj z tego samego miejsca przy gmienionem polozeniu belki.W celu wykluczenia wahan belki o krótkim okresie, wynikajacych z mikro- sejsmicznych drgan ziemi, mozna zasto¬ sowac osobno, albo lacznie, nastepujace srodki dodatkowe.Wahadlo mozna zanurzyc w cieczy, która wywiera dzialanie tlumiace, prze¬ ciwdzialajace wahaniom poprzecznym, a wskutek tego obrotowym. Nietylko na gó¬ rze, lecz równiez u dolu moze byc umie¬ szczona nitka, wywierajaca podobne dzia¬ lanie, co ciecz tlumiaca. Wreszcie, górny ciezarek moze byc przymocowany do wa¬ hadla elastycznie, np. zapomoca plaskiej sprezyny, przymocowanej jednym koncem do wahadla, drugim do ciezarka i ustawio¬ nej w plaszczyznie pionowej, przechodza¬ cej przez obydwa ciezarki, co pozwala na poruszanie sie tego ciezarka w plaszczy¬ znie, prostopadlej do pionowej plaszczy¬ zny, przechodzacej przez obydwa ciezarki.W razie prawidlowego wyboru materjalu elastycznego, przymocowanie tego ciezar¬ ka moze byc dynamicznie równoznaczne z zawieszeniem go na nitce o takiej dlugo¬ sci, aby obydwa ciezarki byly na tym sa¬ mym poziomie. Wskutek tego, przez zasto¬ sowanie tej metody wahanie poprzeczne nie doprowadza wiecej do obrotu. PL