Wynalazek dotyczy ukladu polaczen do instalacyj telegraficznych z koncowemi lub posredniemi urzadzeniami przekazujacemi do pracy pradem dwukierunkowym syste¬ mem ,,simplex", t. j. kazdorazowo po linji tylko w jednym albo w drugim kierunku, i ma za zadanie umozliwic w sposób prosty i niezawodny wlaczanie i wylaczanie stacyj abonentów na odleglosc, jak równiez nadzo¬ rowanie na odleglosc przebiegu wlaczania i wylaczania w takich instalacjach. Konco¬ we urzadzenia przekazujace moga byc polaczone z aparatem telegraficznym w obrebie stacji abonenta albo tez w wypad¬ ku zastosowania komunikacji za posred¬ nictwem centrali posredniczacej moga sie laczyc w obrebie centrali z przewodem a- bonenta. Do urzadzen przekazujacych po¬ srednich naleza zwlaszcza przekazniki, wlaczone do przewodu dalekosieznego lub lacznikowego w celu przekazywania w stanie wzmocnionym nadchodzacych sla¬ bych, impulsów.Przy pracy odcinkami zapomoca pradu dwukierunkowego na przewodach istota dzialania instalacji telegraficznej polega na tern, ze u abonenta, czy tez w konco¬ wych lub posrednich urzadzeniach przeka¬ zujacych w stanie spoczynku przylaczony jest do przewodu tylko przekaznik od¬ biorczy, natomiast za kazdym razem na o- kres nadawania w miejsce przekaznikaodbiorczego wlacza sie do przewodu abo¬ nenta, zapomoca specjalnych styków prze- \laczajaSycha gióAló gradu' nadawczego wraz ze stykami nadawczemi, sluzacemi do nadawania impulsów telegraficznych. Jed¬ nakze przy tym sposobie dzialania urza¬ dzen przekazujacych, potrzebnych do od¬ cinkowej pracy pradem dwukierunkowym, prawidlowe wlaczanie i wylaczanie na od¬ leglosc stacyj abonentów, znane w ukla¬ dach dupleksowych, polaczone jest z o- gromnemi trudnosciami. Zastosowanie zna¬ nych dotychczas ukladów polaczen, slu¬ zacych do wlaczania i wylaczania na odle¬ glosc, nie jest mozliwe, poniewaz te u- klady wychodza z zalozenia, ze stacje a- bomentów sa stale gotowe zarówno do od¬ bioru, jak i nadawania i ze stale mozliwa jest jednoczesna komunikacja po przewo¬ dach w obydwu kierunkach. Szczególne trudnosci powstaja dalej wówczas, gdy wla¬ czanie i wylaczanie na odleglosc ma sie odbywac wedlug zasady t. zw. pozornego polozenia spoczynkowego, prz^y stosowa¬ niu której spolaryzowane przekazniki, przenoszace przy wlaczaniu na odleglosc, sa przestawiane z polozenia znakowego, odpowiadajacego pozornemu polozeniu spoczynkowemu, w polozenie rozlaczne, odpowiadajace eksploatacyjnemu poloze¬ niu spoczynkowemu, a przy wylaczaniu na odleglosc — z polozenia rozlacznego w polozenie znakowe.Wszystkie te trudnosci, wystepujace przy odcinkowej pracy pradem dwukie¬ runkowym na przewodach, wynalazek u- suwa przez zastosowanie srodków lacze¬ niowych, które przy rozpoczeciu wzgled¬ nie przy koncu rozmowy telegraficznej (ze wzgledu na oddawanie lub dalsze przekazywanie impulsów, dokonywaja- cych wlaczenia wzglednie wylaczenia* sta¬ cyj), przylaczaja do przewodu; odsylowego zródlo pradu (najwygodniej zródlo pradu nadawczego) na okres czasu, ograniczony w sposób przymusowy. Krótkotrwale przy¬ laczenie zródla pradu, odpowiadajace przejsciowemu przelaczeniu urzadzenia z odbioru na nadawanie, ma przytem zasad¬ niczo ten cel, zeby przynalezna stacja a- bonenta lub urzadzenie przekazujace prze¬ szly jak najrychlej do stanu pogotowia odbiorczego i dzieki temu znaki telegra¬ ficzne, przekazywane w chwili przylacza¬ nia, nie doznaly znieksztalcenia. Zastoso¬ wanie wynalazku ma pozatem szczególne znaczenie dla tych wszystkich instalacyj, w których przy rozpoczynaniu lub kon¬ czeniu rozmowy telegraficznej nietylko przekazywany jest zawsze impuls laczacy, idacy w kierunku od stacji przyzywaja¬ cej lub wylaczajacej do< drugiej stacji, ale równiez z drugiej stacji odchodzi do pierw¬ szej stacji impuls powrotny, zalezny od wywolanego przez impuls laczacy wlacze¬ nia lub wylaczenia na odleglosc, który to impuls kieruje np. wlaczaniem lub wyla¬ czaniem na odleglosc tej stacji. Przy ta- kiem urzadzeniu osiaga sie ten skutek, ze impuls laczacy, przekazywany w jednym kierunku, konczy sie mniej wiecej w tym samym momencie, w którym powstaje przynalezny mu impuls powrotny, idacy w przeciwnym kierunku. Gdyby tak nie by¬ lo, to mogloby nastapic znaczne znie¬ ksztalcenie lub tez calkowite zniszczenie impulsu powrotnego, poniewaz podczas wy¬ sylania lub dalszego przekazywania im¬ pulsu laczacego urzadzenia stacji abonen¬ ta lub urzadzenia przekazujace nie sa go¬ towe do odbioru. Wynika stad zatem, ze srodki laczace, które maja sluzyc do o- graniczenia impulsów laczacych, musza byc tak wymiarowane, aby maksymalny czas trwania ich pracy byl równy okreso¬ wi czasu, jaki uplywa od poczatku impul¬ suj laczacego az do nadejscia przynalezne¬ go impulsu powrotnego. Istnieje jednak przytem ta mozliwosc, ze ograniczenie im*- pulsu przy wlaczaniu odbywa sie w inny sposób, niz przy wylaczaniu, poniewaz sposób dzialania urzadzen wlaczajacych i — 2 —wylaczajacych w aparatach telegraficz¬ nych moze wymagac np, krótkiego impul¬ su wlaczajacego, a dlugiego impulsu wy¬ laczajacego, Podobnie impulsy wlaczajace i wylaczajace moga wykazywac niejedna¬ kowy kierunek pradu, co bedzie koniecz¬ ne zwlaszcza przy stosowaniu zasady pozornego polozenia spoczynkowego.Dalsze rozwiniecie zasadniczej idei wy¬ nalazku pozwala na szczególnie korzystne urzadzenie posrednich przyrzadów prze¬ kazujacych, wyposazonych w przekaznik przelaczajacy dla wzajemnej komunikacji przy pomocy pradu dwukierunkowego w ukladzie simplex. Urzadzenie to polega na tern, ze styk przekaznika odbiorczego roz¬ rzadza we wspólnym obwodzie lokalnym polaryzowanym przekaznikiem nadawczym, który przesyla dalej impulsy pradu dwu¬ kierunkowego, oraz przewaznie szerego¬ wo z nim polaczonym obojetnym przekaz¬ nikiem przelaczajacym, który na pierwszy impuls pewnego szeregu impulsów prze¬ chodzi w stan czynny w prawie równym lub krótszym okresie czasu, jak polaryzo¬ wany przekaznik nadawczy, i podczas przekazywania szeregu impulsów dzieki zastosowaniu znanych srodków pozostaje w stanie przyciagnietym, pomimo zmian kierunku pradu, a po ukonczeniu szeregu impulsów ponownie ulega wylaczeniu.Impulsy nadchodzace musza zatem prze¬ biegac przez jeden tylko przekaznik pola¬ ryzowany, sluzacy wylacznie do przekazy¬ wania impulsów, co pozwala uniknac do¬ datkowej straty energji, poniewaz prze¬ kaznik przelaczajacy, który dotychczas la¬ czony byl z przekaznikiem odbiorczym szeregowo, teraz umieszczony jest w ob¬ wodzie lokalnym. Z drugiej strony wla¬ czony w obwód lokalny przekaznik na¬ dawczy moze byc dzieki zastosowaniu za¬ sady wynalazku polaryzowany i urucho¬ miany zapomoca impulsów pradu dwukie¬ runkowego, co jest pozadane dla hieznie- ksztalconego przekazywania impulsów te¬ legraficznych. W razie znanego szeregowe¬ go polaczenia przekazników przenosza¬ cych i przelaczajacych, sterowanie zapo¬ moca pradu dwukierunkowego byloby bo¬ wiem niemozliwe dla przekaznika przeno¬ szacego, umieszczonego w obwodzie lokal¬ nym, poniewaz w takim razie przekaznik przelaczajacy bylby stale wzbudzony. W urzadzeniu wedlug wynalazku unika sie tego, poniewaz srodki sluzace do ograni¬ czenia impulsu laczacego, po ukonczeniu przekazywania szeregu impulsów wylacza¬ ja zawsze prad w obwodzie lokalnym i wprowadzaja przekaznik przelaczajacy w stan nieczynny.Dalsze szczególy wynalazku wynikaja z rysunku i z nastepujacego opisu. Fig. 1 przedstawia uklad polaczen, który wyja¬ snia zasady wynalazku, a fig. 2 — 5 po¬ daja szczególowe przyklady wykonania wynalazku. / Na fig. 1 przedstawione jest schema¬ tycznie znane posrednie urzadzenie prze¬ kazujace, poslugujace sie pradem dwukie¬ runkowym w ukladzie simplex. Impulsy pradu dwukierunkowego, nadchodzace od abonenta T1 po przewodzie L19 przeplywa¬ ja za posrednictwem styku spoczynkowe¬ go u2 przez polaryzowany przekaznik Px i przez polaczony z nim szeregowo obojet¬ ny przekaznik przelaczajacy Ux. Pierw¬ szy impuls uruchomia przekaznik Ux i przestawia styk ulf dzieki czemu wytwo¬ rzone przez styk px przekaznika polary¬ zowanego P1 impulsy pradu dwukierun¬ kowego dostaja sie po przewodzie L2 do abonenta T2. Przytem przekaznik przela¬ czajacy U1 musi byc wykonany, np. dzieki zastosowaniu bezwladnej zwory lub fazy pomocniczej, w ten sposób, azeby styk przelaczajacy ux podczas przekazywania szeregu impulsów pozostawal stale w po¬ lozeniu roboczem.Przestawienie styku uv wywolane wzbudzeniem przekaznika przelaczajace¬ go Uv trwa, jak widac ze schematu pola* — ¦ 3 —czeri, tak dlugo, dopóki przewodem Lx ply¬ nie prad* Jezeli np. ze stacji T1 wychodzi impuls wlaczajacy, to dzieki wzbudzeniu przekaznika przelaczajacego U1 i przesta¬ wieniu styku u-l impuls zostaje przekaza¬ ny po przewodzie L2 do stacji abonenta T2 i wywoluje w niejj w znany sposób wla¬ czenie aparatu abonenta. W zaleznosci od tego wlaczona na odleglosc stacja T2 wy¬ syla do stacji 7\ impuls powrotny, który na stacji tej ujawnia np. wlaczenie odle¬ glej stacji. Ten impuls powrotny ma ogra¬ niczony czas trwania i ma byc przekazany w ten sposób, ze przewidziany dla odnos¬ nego kierunku przekazywania przekaznik przelaczajacy U2 zostaje wzbudzony i dzieki temu nastepuje przylaczenie styku pg do przewodu Lx. To przelaczenie nie jest jednak mozliwe, jezeli podczas prze¬ kazywania impulsu powrotnego wycho¬ dzacy ze stacji P1 impuls, wlaczajacy na odleglosc, jeszcze trwa, a styk przela¬ czajacy ut jest jeszcze przestawiony. Za¬ chodzi zatem zniszczenie impulsu pierwot¬ nego. Podobnie ma sie równiez rzecz np. z ukladem przerzucajacym, znajdujacym sie w obrebie stacji abonenta.Fig. 2 przedstawia uklad polaczen, wol¬ ny od tych niedogodnosci. Na lewo) od linji kreskowano - kropkowanej przedstawiony jest uklad polaczen stacji abonenta, na której maszyna do pisania na odleglosc FN jest napedzana pradem jednokierun¬ kowym (ciaglym) w sposób znany z za¬ stosowania do dalekopisów, przy szerego- wem wlaczeniu elektromagnesu odbiorcze¬ go EM i styków nadawczych SK, podczas gdy dla przewodu przylaczowego lub da¬ lekosieznego L± przewidziana jest wza¬ jemna komunikacja zapomoca impulsów pradu dwukierunkowego. Uklad polaczen stacji zawiera w tym celu, oprócz urza¬ dzen do wysylania impulsów wlaczajacych i wylaczajacych i do nadzorowania prze¬ biegu wlaczania i wylaczania, jeszcze uklad polaczen, sluzacy do przechodzenia z ruchu dalekopisu przy pomocy pradu jednokierunkowego na prace na przewo¬ dzie przylaczowym zapomoca pradu dwu¬ kierunkowego w ukladzie simplex, który to uklad sklada sie z polaryzowanych przekazników ER, ES i SR oraz z obojet¬ nego przekaznika przelaczajacego UR.Na prawo od linji kreskowano-kropko- wanej przedstawione jest posrednie urza¬ dzenie przekazujace, które w znacznym stopniu nie dopuszcza do znieksztalcen impulsów i umozliwia przekazywanie im¬ pulsów wlaczajacych i wylaczajacych, jak równiez telegraficznych, które w obydwu kierunkach komunikacji stosuja rózne kie¬ runki pradu. Wyprowadzony z tego urza¬ dzenia przewód L2 moze byc przewodem dalekosieznym, prowadzacym do dalszego posredniego urzadzenia przekazujacego, albo tez przewodem, do którego konca przylaczona jest stacja abonenta, odpo¬ wiadajaca lewej stronie rysunku.W celu rozpoczecia rozmowy telegra¬ ficznej naciska sie przez dowolnie dlugi czas przycisk ET. Kondensator C3, nala¬ dowany za posrednictwem opornika i?3, wyladowuje sie poprzez polaryzowany przekaznik nadawczy SR i obojetny prze¬ kaznik przelaczajacy UR, wyposazony w przeciwnie zalaczone zawory elektryczne i w cewki o uzwojeniu przeciwnie skierowa- nem, wobec czego przekaznik ten doznaje wzbudzenia przy pradzie o dowolnym kie¬ runku, i w razie zmiany kierunku pradu wzbudzajacego zachowuje ciagly moment rozruchowy. Przy wspomnianem urucho¬ mieniu przycisku wlaczajacego ET wzbu¬ dzenie trwa dopóty, dopóki prad wylado¬ wania kondensatora C3 spadnie ponizej gra¬ nicy, niezbednej dla wlaczenia przekaznika przelaczajacego, podczas gdy styk sr prze¬ kaznika polaryzowanego SR pozostaje w o- siagnietem polozeniu. Zalozono, ze przed¬ stawione na rysunku polozenie sr odpowia¬ da t. zw. pozornemu polozeniu spoczynko¬ wemu. Impuls wlaczajacy przestawi zatem — 4 —zwore w polozenie rozlaczne, a przy prze¬ stawieniu styku ur nastapi przekazanie po przewodzie Lx impulsu wlaczajacego o okreslonym kierunku na polaryzowany przekaznik odbiorczy EZX posredniego u- rzadzenia przekazujacego, którego zwora ezx przechodzi równiez z przedstawione¬ go na rysunku pozornego polozenia spo¬ czynkowego w polozenie rozlaczne. Przy tern przestawieniu styku ezt nastepuje w lokalnym obwodzie posredniego urzadze¬ nia przekazujacego przekazanie poprzez kondensator K1 impulsu, którego trwanie zalezy od pojemnosci kondensatora i in¬ nych stalych elektrycznych obwodu miej¬ scowego. Impuls jest w ten sposób skiero¬ wany, ze polaryzowany przekaznik nadaw¬ czy SZ1 zostaje przestawiony, a styk szt zostaje przestawiony z pozornego polozenia spoczynkowego w polozenie rozlaczone.Jednoczesnie dzieki wzbudzeniu obojetne¬ go przekaznika przelaczajacego UZlf wy¬ posazonego w zawory elektryczne, naste¬ puje przejsciowe uruchomienie styku uz19 wskutek czego po przewodzie L2 zostaje dalej przeslany impuls wlaczajacy na odleglosc, odpowiadajacy polozeniu roz¬ laczonemu styku szv Przy przestawieniu styku szr w poloze¬ nie rozlaczne wylacza sie obojetny prze¬ kaznik Xl9 który dzieki zastosowaniu sze¬ regowo polaczonego z zaworem elektrycz¬ nym G1 uzwojenia pomocniczego posiada charakter przekaznika o opóznionem wy¬ laczaniu i w stanie spoczynku stale jest wzbudzony, wskutek czego styk x1 zajmu¬ je przedstawione na rysunku polozenie, odpowiadajace przerwie pradu. Do wzbu¬ dzenia przekaznika Y1 nie dochodzi jed¬ nak, poniewaz, jak wspomniano, styk ez1 znajduje sie w polozeniu rozlacznem. Im¬ puls wlaczajacy ograniczony jest zatem je¬ dynie przez proces ladowania sie konden¬ satora Kt.Na stacji, która ma byc wywolana, nadchodzacy impuls, wlaczajacy na odle¬ glosc, zostaje przyjety przez polaryzowa¬ ny przekaznik odbiorczy ER, skutkiem czego jego styk er przechodzi z przedsta¬ wionego na rysunku pozornego polozenia spoczynkowego w polozenie rozlaczne.Dzieki temu nastepuje zamkniecie obwodu, do którego naleza: przekaznik wlaczajacy V o opóznionem rozmagnesowaniu sie, ma¬ gnes odbiorczy EM i styki nadawcze SK dalekopisu, jak równiez prawe uzwojenie przekaznika ES. Przekaznik wlaczajacy V, który powinien wykazywac opóznie¬ nie tylko przy rozmagnesowaniu sie a nie przy przechodzeniu w stan czynny, dozna¬ je zatem wzbudzenia i przylacza dzieki zwarciu styków V[r i VHI silnik napedo¬ wy M do sieci N, wskutek czego dalekopis staje sie gotowy do ruchu. Styk V1 zwie¬ ra sie w celu uzupelnienia obwodtl prze¬ kaznika ES. Styku tego. moze równiez nie byc, a przewiduje sie go tylko w celu u- nikniecia trwalego zuzywania pradu cia¬ glego i zaoszczedzenia przez to wydatku na prad. Polaczenie przekaznika ES prze¬ prowadzone jest, jak wiadomo, w ten spo¬ sób, aby ruch tam i zpowrotem styku er nie wplywal na przekaznik, który moze byc rozrzadzany jedynie zapomoca impul¬ sowych przerw styku nadawczego SK* Przy wzbudzeniu przekaznika wlacza¬ jacego V nastepuje równiez przestawienie styku V1, wskutek czego przez konden¬ sator C1 przechodzi ograniczony impuls o okreslonym kierunku przez polaryzowany przekaznik nadawczy SR i obojetny prze¬ kaznik przelaczajacy UR. Impuls ten przeprowadza zwore sr przekaznika z po¬ zornego polozenia spoczynkowego w polo¬ zenie rozlaczne, wskutek czego poprzez styk ur, chwilowo przestawiony dzieki im¬ pulsowemu wzbudzeniu przekaznika prze¬ laczajacego UR, zostaje przekazany do stacji wywolujacej impuls powrotny. Im¬ puls ten wywoluje nawrót wszystkich po¬ laryzowanych przekazników równiez w kierunku od wywolanego do wywolujace- — 5 —go abonenta, t. j. w przedstawionem na rysunku posredniem urzadzeniu przekazu- jacem impuls powrotny, nadchodzacy po przewodzie L2, nawraca w sposób opisany przy impulsie wlaczajacym, przekazniki EZ2 i SZ2 i doprowadza przekaznik X2 do opadniecia. Do stacji wywolujacej impuls powrotny dochodzi przez polaryzowany przekaznik odbiorczy ER i wywoluje tu równiez w sposób, opisany dla impulsu pierwotnego i dla drugiej stacji, wlacze¬ nie aparatu telegraficznego oraz wytwa¬ rza stan roboczy w stacyjnym ukladzie polaczen.Przy przekazywaniu impulsów telegra¬ ficznych przez impulsowe uruchomianie styku nadawczego SK impulsy przenosza sie ze styku es przekaznika ES w lokal¬ nym obwodzie jako impulsy pradu dwu¬ kierunkowego na przekaznik nadawczy SR, a ze styku sr tegoz zostaja przeslane jako impulsy pradu dwukierunkowego po¬ przez styk przelaczajacy w, który pod¬ czas trwania szeregu impulsów jest prze¬ stawiony, do przewodu Lv Pierwszy im¬ puls szeregu przechodzi naprzód przez kondensator Cx i wywoluje za jego po¬ srednictwem równoczesne wzbudzenie przekaznika nadawczego SR i przekazni¬ ka przelaczajacego UR, jednakze juz przy pierwszym impulsie dochodzi, dzieki przestawieniu styku es, do wzbudzenia przekaznika Q, który przez zwarcie styku q bocznikuje kondensator C1 oporem i?x.Poniewaz przekaznik Q rozmagnesowuje sie z opóznieniem, przeto podczas trwania szeregu impulsów styk q pozostaje zwarty i wszystkie impulsy o przeciwnym kierun¬ ku kieruja sie przez równolegle polacze¬ nie C1 i Rlf które w razie dobrania w zna¬ ny sposób odpowiednich wymiarów zwiek¬ sza szybkosc narastania pradu; równiez przekaznik przelaczajacy UR pozostaje podczas nadawania impulsu w stanie wzbu¬ dzonym, poniewaz zaleznie od kierunku prad przeplywa albo przez prawe, albo przez lewe jego uzwojenie, a obydwa pra¬ dy wywieraja to samo dzialanie magne¬ tyczne. Dzieki opóznionemu opadaniu przekaznika Q osiaga sie równiez ten sku¬ tek, ze przy szybkiem nadawaniu w prze¬ rwach miedzy szeregami impulsów, odpo¬ wiadajacemi poszczególnym znakom te¬ legraficznym, nie dochodzi do zaniku wzbudzenia w przekazniku przelaczajacym UR.W posredniem urzadzeniu przekazuja- cem zmienne co do kierunku impulsy tele¬ graficzne, nadchodzace po przewodzie Llf przenosza sie ze styku ez1 polaryzowanego przekaznika! odbiorczego EZ1 nai obwód lo¬ kalny, w którym umieszczone sa: polary¬ zowany przekaznik nadawczy SZ1 i obo¬ jetny przekaznik przelaczajacy UZ±. Tak¬ ze i tu pierwszy impuls przechodzi przez kondensator Kx. Wkrótce jednak docho¬ dzi do wzbudzenia przekaznika Y19 skoro tylko pod wplywem pierwszego impulsu styk ez1 przejdzie w przedstawione na ry¬ sunku polozenie znakowe. (Przekaznik X1 jest, jak wyzej wspomniano, w stanie nie¬ czynnym, a zatem styk xx jest zwarty).Przekaznik Y1 wlacza przez zwarcie styku yj opór Wx równolegle do kondensatora Klf co- daje ten sam wynik, jak równolegle wlaczenie R1 i C1 na stacji abonenta. Styk yjl zwiera sie, co za posrednictwem uzwo¬ jenia pomocniczego // wywoluje opóznie¬ nie opadniecia przekaznika Ylt Przez prze¬ kaznik Xt plynie wprawdzie prad za kaz¬ dym razem, gdy styk szx przechodzi w po¬ lozenie znakowe, jednakze, jak juz wyzej zaznaczono, przekaznik ten wskutek za¬ stosowania prostownika Glt wlaczonego w obwód uzwojenia pomocniczego, ma cha¬ rakter przekaznika o opóznionem przecho¬ dzeniu w stan czynny, wskutek czego pod¬ czas przekazywania szeregu impulsów nie wzbudza sie.W stacji odbiorczej nadchodzace im¬ pulsy pradu zdwojonego' przyjmuje pola¬ ryzowany przekaznik odbiorczy ER i prze- — 6 —nosi je przez styk er jako przerwy impul¬ sowe na obwód magnesu odbiorczego EM, przyczem nie ma on oddzialywania na przekaznik ES dzieki temu, ze zwora er wlacza w polozeniu znakowem opór za¬ stepczy R7.Po ukonczeniu rozmowy telegraficznej naciska sie na jednej z obydwóch stacyj przycisk ST, wskutek czego naladowany za posrednictwem oporu R2 kondensator C2 wysyla impuls wyladowczy przez prze¬ kaznik nadawczy SR i przekaznik przela¬ czajacy UR. Impuls ten jest tak skierowa¬ ny, ze zwora sr powraca do przedstawio¬ nego na rysunku pozornego polozenia spo¬ czynkowego, w którem pozostaje, ponie¬ waz po wypuszczeniu z reki przycisku ST na przekaznik SR nie dziala zaden no¬ wy impuls o przeciwnym kierunku. Przez odpowiedni dobór pojemnosci kondensato¬ ra C2 mozna koncowemu impulsowi nadac potrzebna dlugosc.W posredniem urzadzeniu przekazuja- cem impuls koncowy przestawia zwore ezt polaryzowanego przekaznika odbiorczego EZX w przedstawione na rysunku pozorne polozenie spoczynkowe, w którem zwora juz pozostaje, wobec czego po uruchomie¬ niu przekaznika Y, i po wywolanem przez to zwarciu styku YJ przez polaryzowany przekaznik nadawczy SZX i przez obojet¬ ny przekaznik przelaczajacy UZ1 przeply¬ wa prad znakowy w okresie czasu, nieza¬ leznym od okresu wzbudzenia przekaznika odbiorczego 2?Zr Styk szy przechodzi w po¬ zorne polozenie spoczynkowe, odpowiada¬ jace polozeniu znakowemu, i wysyla przez to impuls koncowy poprzez styk uz1 do przewodu L2. Nastepnie po uplywie czasu, zaleznego od opóznienia przy przechodze¬ niu w stan czynny, doznaje wzbudzenia przekaznik Xt i rozwiera styk xlf wskutek czego przekaznik Yx opada. Opadniecie to, jak juz wspomniano, jest opóznione, wo¬ bec czego' styk yj rozwiera sie dopiero po uplywie odpowiedniego czasu. Dopiero te¬ raz przekaznik przelaczajacy UZ1 traci ponownie prad i wprowadza styk uz1 zpo- wrotem w polozenie spoczynkowe. Wysy¬ lany do przewodu impuls koncowy posia¬ da zatem dlugosc równa w zasadzie sumie opóznienia przekaznika X1 przy przecho¬ dzeniu w stan czynny i opóznienia prze¬ kaznika Y1 przy opadaniu t. j. dlugosc zu¬ pelnie niezalezna od nadchodzacego im¬ pulsu koncowego.Na drugiej stacji impuls wylaczajacy przyjmuje polaryzowany przekaznik od¬ biorczy ER, którego zwora er powraca do pozornego polozenia spoczynkowego, od¬ powiadajacego polozeniu znakowemu. Prze¬ kaznik wlaczajacy V traci zatem ponownie prad i przez rozwarcie styków V11 i VUI wywoluje nastepujace przebiegi: unieru¬ chomienie aparatu telegraficznego, odla¬ czenie baterji od przekaznika ES przez o- twarcie styku V1, dalej przez przestawie¬ nie styku V7 w przedstawione na rysunku pozorne polozenie spoczynkowe za po¬ srednictwem kondensatora Cx trwaly na¬ wrót przekaznika SR oraz przejsciowe wzbudzenie przekaznika przelaczajacego UR. Styk ur przechodzi odpowiednio do tego na czas przejsciowy w polozenie ro¬ bocze i przez przylaczenie styku nadaw¬ czego sr, zajmujacego pozorne polozenie spoczynkowe, powoduje wyzwolenie kon¬ cowego impulsu powrotnego, który rów¬ niez w posrednich urzadzeniach przekazu¬ jacych powoduje w opisany sposób na¬ wrót polaryzowanych przekazników do pozornego polozenia spoczynkowego i przywraca stan spoczynku. Na stacji, któ¬ ra inicjuje wylaczenie, ten impuls powrot¬ ny zostaje przyjety jako impuls, kontro¬ lujacy dokonanie wylaczenia na odleglosc, poniewaz na stacji tej nastepuje równiez w znany sposób laczenie dalekopisu. In¬ stalacja znajduje sie teraz ponownie w stanie spoczynku.Jest rzecza oczywista, ze opisany u- klad polaczen nalezy uwazac jedynie za — 7 —jeden z przykladów wykonania wynalaz¬ ku. W celu dostosowania ukladu polaczen do rozmaitych warunków ruchu mozna przeprowadzic liczne zmiany w urzadze¬ niu. Przy ruchu zapomoca central posred¬ niczacych mozna uklady polaczen uzupel¬ nic w znany sposób urzadzeniami laczni- kowemi, jak równiez narzadami do dawa¬ nia znaków przyzewowych i koncowych, a ewentualnie takze polaczyc je z urzadze¬ niami wybierajacemi, a to w celu umozli¬ wienia samoczynnego przylaczania sie.Takze co do sposobu rozrzadzania przebie¬ gów wlaczania i wylaczania na odleglosc mozna wprowadzic zmiany. Jezeli np. nie stosuje sie zasady pozornego i wlasciwego powozenia spoczynkowego, lecz pracuje sie tylko zapomoca impulsów, rózniacych sie dlugoscia, liczebnoscia czy tez ugrupowa¬ niem, to przekazniki opózniajace w posred¬ nich urzadzeniach przekazujacych, a ewen¬ tualnie takze w koncowych urzadzeniach przekazujacych, moga odpasc calkowicie lub czesciowo. Zasadnicze korzysci, jakie sie Osiaga dzieki nowemu sposobowi lacze¬ nia posrednich urzadzen przekazujacych, a szczególnie ta korzysc, ze dzieki zastoso¬ waniu obwodu lokalnego, pracujacego pra¬ dem zdwojonym, mozna uniknac skrócenia zasiegu i znieksztalcenia znaków, zostaja przytem calkowicie utrzymane.Telegrafje po jednym przewodzie i przez ziemie rialezy takze uznac za jedna z mozliwych postaci wykonania wynalazku.Fig. 3 przedstawia posrednie urzadzenie przekazujace, przeznaczone do ruchu po linji dwuprzewodowej i dajace sie zastoso¬ wac np. do telegrafji podakustycznej lub telegrafji, stosujacej prad zmienny. Urza¬ dzenie to odpowiada co do sposobu dzia¬ lania scisle urzadzeniu, przedstawionemu na fig. 2, wobec czego odpada potrzeba szczególowego opisu. Istotna róznica po¬ lega tylko na tem, ze jednobiegunowe prze¬ laczanie zastapione jest tu dwubieguno- wem. Otrzymuje sie je przez zastapienie polaryzowanego przekaznika nadawczego SZ± dwoma szeregowo polaczonemi pola- ryzowanemi przekaznikami nadawczemi SZ^ i SZ12 ze zworami sz1:L wzglednie sz12, a przekaznika przelaczajacego UZX-— dwoma szeregowo polaczonemi przekazni¬ kami przelaczajacemi UZ1:L i UZ12, albo tez dwuzworowym przekaznikiem przelacza¬ jacym o zworach uzn i uz12. Mozna jed¬ nak równiez dwubiegunowe przelaczenie ograniczyc do styków przekaznika przela¬ czajacego, mianowicie przez zastosowanie do wytwarzania impulsów nadawczych pradu podwójnej baterji ze zmiennym sty¬ kiem nadawczym, jak na fig. 2. Pomiedzy (stykami przekaznika nadawczego a sty¬ kami przelacza jacemi znajduje sie dlawik poczatkowy VDX wzglednie VD2, podczas gdy dlawik przewodowy LD1 wzglednie LD2 moze byc uzyty wspólnie zarówno dla obwodu nadawczego jak i odbiorczego.Zachodzi mozliwosc, ze przy przecho¬ dzeniu z nadawania na odbiór impuls po¬ wrotny, powstajacy przez wyladowanie przewodów, dlawika przewodowego i t. d., niekorzystnie oddziala na przekaznik od¬ biorczy (EZ1 wzglednie EZ2). Mozna jed¬ nak tego uniknac przez zabocznikowanie przekaznika EZ1 zapomoca styku robocze¬ go y2III przekaznika Y2, a przekaznika EZ2 zapomoca styku roboczego yJH prze¬ kaznika Kr W tym wypadku trzeba jed¬ nak tak zmontowac ten dodatkowy styk, aby otwieral sie stale dopiero po przesta¬ wieniu przekaznika przelaczajacego. Je¬ zeliby to mialo sprawiac trudnosci, to moz- naby zastosowac przekaznik pomocniczy, któryby byl rozrzadzany przez przekaz¬ nik Y1 i ze swej strony uruchomial styk bocznikujacy. Odpowiedni uklad daje sie równiez zastosowac do fig. 2.Uklad polaczen, przedstawiony na fig. 3, posiada te zalete w razie zastosowania go do telegrafji podakustycznej i do tele¬ grafji, posilkujacej sie pradem zmiennym, w porównaniu z uzywanemi dotychczas u-kladami dupleksowemi, ze zaklócenia, za¬ lezne od ustrojów dupleksowych, jak rów¬ niez koszty, zwiazane z ich obsluga, odpa¬ daja, a mima to nie powstaja zadne trud¬ nosci w ruchu, o ile pracuje sie na przyla¬ czonych stacjach aparatami telegraficzne- nri, nadajacemi sie do pracy systemem ,,simplexw, t. j. kazdorazowo po linji tylko w fednym, albo w drugim kierunku. W prze¬ ciwnym razie, gdyby aparaty byly pola¬ czone do ruchu dupleksowego i byly przez abonenta odpowiednio obslugiwane, mo¬ glyby powstac znieksztalcenia odbieranych znaków telegraficznych jako skutek nada¬ wania w obu kierunkach.Oprócz, zaznaczonych zespolów dlawi¬ kowych mozna ewentualnie wbudowac równiez wzmacniacz, filtry i uklady usu¬ wajace znieksztalcenie, a mianowicie moz¬ na w sposób najprostszy w miare potrze¬ by stosowac ]e w obwodzie nadawczym al¬ bo odbiorczym albo stosowac je wspólnie dla obu obwodów. Jezeli przewód ma byc zakonczony przenosnikiem, to mozna umie¬ scic w obwodzie nadawczym i odbiorczym np. po fednym przenosniku.Równiez w ukladzie, przedstawionym na fig. 3, mozna wprowadzic uproszczenia, przytoczone w odniesieniu do fig. 2; tak np. przekazniki XY moga odpasc, jezeli sie nie bedzie wymagalo przekazywania im¬ pulsów wlaczajacych na odleglosc wedle zasady pozornego polozenia spoczynkowe¬ go. Dalsza korzystna zmiana, wazna za¬ równo dla fig. 2, jak i dla fig. 3, moze por legac na zastapieniu przekazników X o o- póznionem przyciaganiu, rozrzadzanych przez styki przekaznika nadawczego, przez przekazniki o opóznionem opadaniu, umie¬ szczone* w odpowiednio zmienionem polo¬ zeniu. Istnieje dalej mozliwosc wlaczenia przekazników ¥ np. jako przekazników o opóznionem opadaniu równiez w obwód lokalny, jak to zaznaczono schematycznie na fig, 4. Uzyskuje sie tu te korzysc, ze przewody odsylowe zwolnione sa z jedno- stroatttego obciazenia przekaznikami X.Szczególnie dla telegrafji podafcustycz- nej usuniecie tego rodzaju asymetryj ma duze znaczenie, poniewaz dzieki ni¬ niejszemu wynalazkowi mimo dodania urzadzen przelacznikowych konce zarówno dosylowych jak i odsylowych przewodów pozostaja symetryczne.W opisanych przykladach wykonania wynalazku przekaznik przelaczajacy przedstawiony jest jako obojetny w pola¬ czeniu z prostownikami. W tym celu moz* na oczywiscie równiez uzyc innego prze¬ kaznika przelaczajacego, np. obojetnego przekaznika przelaczajacego o dwóch przy¬ najmniej obwodach magnetycznych, wf któ¬ rych zmiany strumienia, zalezne od zmian natezenia pradu w obwodzie telegraficz¬ nym, maja przesunieta wzgledem siebie fa¬ ze. Uklad z prostownikami ma jednak te zalete, ze nie wymaga zmiany konstrukcji przekaznika. Znane sa wprawdzie juz u- rzadzenia z przekaznikami w polaczeniu z prostownikami, a takze opracowano juz tt- rzadzenia przekazujace, poslugujace sie pradem dwukierunkowym w ukladzie sim- plex przy wzajemnej komunikacji, w któ¬ rych znajduja zastosowanie obojetne prze¬ kazniki przelaczajace w polaczeniu mostko- wem z prostownikami; jednakze znany ten uklad posiada te ujemna strone, ze wsku¬ tek szeregowego polaczenia przekaznika przelaczajacego z przekaznikiem odbior¬ czym zasieg jest zmniejszony, a przeno¬ szenie impulsów staje sie gorsze, i ze wsku¬ tek uzycia przekaznika normalnego, 1 j. powolniej przyciagajacego niz przekaznik polaryzowany, jak równiez wskutek spo¬ sobu wykonania innych polaczen ma miej¬ sce znaczne znieksztalcenie pierwszego im¬ pulsu szeregu. Wady tego znanego ukladu usuwa urzadzenie wedlug wynalazku, po¬ niewaz z Jednej strony polaczony z pro¬ stownikami przekaznik przelaczajacy nie jest juz szeregowo polaczony z przekazni¬ kiem odbiorczym, przedewszyslkieni zas — 9 —dlatego, ze jako przekaznik przelaczajacy wystepuje przekaznik obojetny, który po¬ siada równy-lubi w przyblizeniu) równy, lub tez krótszy czas przyciagania (t. j. okres rozruchu i dzialania), niz przekaznik) pola¬ ryzowany. Korzysc, plynaca z tego urza¬ dzenia, ma charakter zasadniczy, t. j. nie ogranicza sie do instalacji, w której wla¬ czanie ha odleglosc odbywa sie wedle za¬ sady pozornego polozenia spoczynkowego.Fig. 5 przedstawia przyklad na to-, jak w obrebie stacji abonenta mozna polaczyc dalekopis, pracujacy "odcinkami pradem dwukierunkowym z przyrzadami, sluzace- mi do przymusowego ograniczenia; impulsu powrotnego, który po wlaczeniu wzglednie wylaczeniu dalekopisu ma byc samoczyn¬ nie wyslany. W tym przypadku dalekopis jest polaczony sam z koncowemi urzadze¬ niami przekazujacemi, przeznaczonemi do pracy zaporaioca pradu dwukierunkowego.Przedstawiona na tym przykladzie wyko¬ nania czteroprzewodowa linja telegraficz¬ na nadaje sie wprawdzie, dzieki odpowied¬ niemu wykonaniu przekaznikowych urza¬ dzen przenoszacych, do ruchu duplekso¬ wego, jednakze w danym przypadku nie wyzyskuje sie tej mozliwosci, poniewaz stacje dalekopisowe sa urzadzone tylko dla ruchu odcinkowego. Uklad ten nalezy jednak uznac jedynie za dowolnie wybra¬ ny przyklad, poniewaz dla zastosowania idei wynalazku istnieja inne liczne mozli¬ wosci. Tak np. na przewodzie, uzytym do polaczenia obydwóch stacyj dalekopisów, mozna stosowac telegrafje podakustyczna lub tez telegrafje na prad zmienny, przy- czem fta obydwóch koncach przewodu na¬ lezaloby zastosowac odpowiednie, znane skadinad, uklady przenoszace. Zasadnicza idea wynalazku daje sie równiez w odpo¬ wiedni sposób zastosowac do instalacji da¬ lekopisów, korzystajacych z central po¬ sredniczacych, a w szczególnosci takze do instalacyj, wyposazonych w wybieraki. W tym przypadku nadzorowanie na odleglosc moze byc równiez wykonywane przez sa¬ ma centrale posredniczaca, * lub tez przez abonenta i centrale.Schemat na fig. 5 przedstawia w swojej lewej czesci uklad polaczen stacji abonen¬ ta dalekopisu 7\, polaczonej za posrednic¬ twem linji dwuprzewodowej Lav Lblf ukla¬ du przewodów dalekosieznych F-L i linji dwuprzewodowej La2, Lb2 ze stacja abo¬ nenta T2 o takim samym ukladzie pola¬ czen, przedstawiona po prawej stronie fi¬ gury. Polozenia wszystkich styków wska¬ zuja na stan spoczynkowy ukladu. Oby¬ dwa przekazniki odbiorcze E1 i E2 pola¬ czone sa z przynalezna linja dwuprzewo¬ dowa i otrzymuja prad znakowy z konco¬ wych central ukladu przewodów daleko¬ sieznych FL. Obwód przekaznika odbior¬ czego E1 abonenta 7\ przedstawia sie np. w sposób nastepujacy: srodek baterji ZBlf przewód Lblf styki spoczynkowe ATJI, ETJI, ujl, kj.il, przekaznik Elf styki spo¬ czynkowe ETJ, ATJ, przewód, Lax; uzwo¬ jenie przekaznika ER19 zwora przekaznika sr19 biegun ujemny baterji Z5X. Obwód przekaznika E2 u abonenta T2 jest podob¬ ny. Zwory e1 i e2 obydwóch przekazników znajduja sie w t. zw. pozornem polozeniu spoczynkowem, podobnie równiez zwory er1 i sr1 wzglednie er2 i sr2 polaryzowa¬ nych przekazników przenoszacych. Z po¬ sród tych przekazników ER1 i ER$ sa wla¬ czone wedlug znanego ukladu dupleksowe* go, t. j. posiadaja po dwa róznicowo wla¬ czone uzwojenia równej wielkosci, z któ¬ rych jedno znajduje sie w obwodzie abo¬ nenta, a drugie — w obwodzie ustroju Nv wzglednie N2, odpowiadajacego oporowi obwodu. Dopóki przynalezna stacja 7\ wzglednie T2 jest wlaczona na odbiór, t- j* dopóki jedynie przekaznik odbiorczy E1 wzglednie E2 jest przylaczony dd obwodu, dopóty rozdzial pradu w obydwui uzwoje¬ niach przekaznika ERX lub ER2 jest syme¬ tryczny, wobec czego zwora erx lub er2 za- chowuje swoje kazdorazowe polozenie na- - W -wet przy pracy styku $ra lub sr2, znajduja¬ cego sie w srodkowej galezi mostka rózni¬ cowego.Jezeli abonent T\ pragnie zapoczatko¬ wac rozmowe, to naciska na przycisk wla¬ czajacy ETX i wywoluje przez to przy od¬ laczeniu przekaznika odbiorczego E1 wy¬ sylke impulsu pradu rozlaczajacego do przekaznika odbiorczego ERr przydzie¬ lonego mu przekaznikowego urzadzenia przenoszacego: srodek baterji 0Blt przy¬ cisk wlaczajacy ET1 I, styk spoczynkowy przycisku wylaczajacego AT1 I, przewód La^ uzwojenie ERV zwora przekaznika srlf prawa polowa baterji Z5lf przewód Lfej, przycisk wylaczajacy ATt II, przycisk wlaczajacy ETX II, biegun dodatni baterji OBi. Zaklóca to symetrje rozdzialu pradu w obydwóch uzwojeniach i przestawia zwo- re przekaznika etlt z przedstawionego na rysunku pozornego polozenia spoczynkowe¬ go w polozenie rozlaczne, wskutek czego nastepuje równiez za posrednictwem prze¬ wodu dalekosieznego przestawienie prze¬ kaznika SR2, przydzielonego stacji prze¬ ciwnej/ '' ' Wskutek przestawienia zwory sr2 z przedstawionego na rysunku pozornego po¬ lozenia spoczynkowego w polozenie rozlacz¬ ne nastepuje równiez zmiana kierunku pra¬ du w obwodzie La2, Lb2 abonenta T2 i prze¬ stawienie polaryzowanego przekaznika od¬ biorczego E2. Za posrednictwem styku e2 przekaznik wlaczajacy V2, który w stanie spoczynkowym byl zwarty, zostaje w zna¬ ny sposób przylaczony do baterji 0B2 i wzbudzony. Przekaznik wlaczajacy V2 jest przekaznikiem opózniajacym i nie opada p!odczas pracy przekaznika odbiorczego E 2. Dzieki zwarciu styku v2 I silnik na¬ pedowy A2 dalekopisu laczy sie z siecia pradu stalego N, wskutek czego aparat u- ruchomia sie. Za posrednictwem, styku v2 II kondensator C2 zostaje odlaczony od sieci pradu stalego i przylaczony do uzwo¬ jenia // przekaznika przelaczajacego U& który wskutek tego na czas przejsciowy przechodzi w stan czynny, Opadniecie tego przekaznika jest opóznione przez styk u2 III, z którym polaczony jest szeregowo za¬ wór elektryczny Z2, co zapobiega przed¬ wczesnej przerwie procesu wyladowywa¬ nia sie.Przekaznik przelaczajacy U2 powoduje przez przestawienie styków u2 I iu2 II wy¬ sylke kontrolnego impulsu powrotnego do abonenta wywolujacego T1$ przyczem dlu¬ gosc tego impulsu powrotnego zalezy od opóznienia opadania przekaznika. Impuls powrotny dochodzi do skutku tylko wtedy, gdy zarówno napiecie lokalnej baterji 0Blf jak równiez napiecie sieci pradu stalego N posiada dostateczna wielkosc. Brak tego na¬ piecia ujawnia zatem, ze proces wlaczania odbyl sie w sposób nieprawidlowy. Przy wzbudzeniu przekaznika przelaczajacego U2 zamyka sie dla przekaznika ER2 na¬ stepujacy obwód w przekaznikowem urza¬ dzeniu przenoszacem, przydzielonem abo¬ nentowi T2: srodek baterji 0B2, styk u2 I, przycisk wlaczajacy ET2 I, przycisk wyla¬ czajacy AT2 I, przewód La2, prawe uzwo¬ jenie ER2, zwora przekaznika sr2, prawa polowa baterji ZB2, przewód Lb2, przycisk wylaczajacy AT2 II, przycisk wlaczajacy ET2II, styk u2 II, styki spoczynkowe kn2 i s2, biegun dodatni baterji 0S2. Wskutek od¬ powiedniej zmiany pradu w prawem uzwo¬ jeniu przekaznika ER2 istniejaca w stanie spoczynku symetrja rozdzialu pradu dozna¬ je zaklócenia, a zwora er2 przechodzi z przedstawionego ma rysunku pozornego pfo- lozenia spoczynkowego w eksploatacyjne polozenie spoczynkowe (polozenie rozlacz¬ ne), tak ze równiez przekaznik nadawczy SRX w przekaznikowem urzadzeniu przeno¬ szacem, przydzielonem abonentowi Tlt zo¬ staje za posrednictwem przewodu daleko¬ sieznego przestawiony.Dzieki zmianie kierunku pradu w obwo¬ dzie abonenta Lalf Lb1 zostaje teraz prze¬ stawiony równiez przekaznik odbiorczy E1 — II —abonenta wywolujacego Tlr a przekaznik wlaczajacy V1 zostaje poptzez styk «x p-fzylaczcmy do lokalnej haierji OBx.Przy wzbudzeniu przekaznika wlacza¬ jacego V.f nastepuja w sposób opisany juz pttf stacji abonenta 7*2 przylaczenie silni¬ ka napedowego Ax dalekopisu da "sieci pradu stalego N (poprzez styk v1 J), wsku¬ tek czego aparat zaczyna dzialac. Dzieki przertawiernu styku ^ // wskutek wylado¬ wania sie kondensatora C1 poprzez: uzwoje¬ nia /i przekaznik przelaczajacy fA przej- admrot wzfaadza sie, wskutek czego poprzez styki tf 1 / i a1 17 zostaje wysiany drugi im¬ puls pradu rozlaczajacego, dajacy sie ewentualnie zuzytkowac do uskutecznienia jakichkolwiek specjalnych polaczen. Oly- dwie sfcacje abonentów sa teraz gotowe do rozpoczecia wzajemnej rozmowy.Podczas nadawania np. ze stacji abo- nmtta T1 przekaznik przelaczajacy Ut, któ¬ ry dotychczas uruchomial sie w* celu wy¬ toczenia impulsu kontrolnego sluzy zara- zenj do przylaczania zródla pradu nadaw- esegtt i styków nadawczycL do przewodu zamiast przekaznika odbiorczego. W tym ceht przekaznik posiada dwa uzwojenia, z fcteiyA jedno fi) sluzy do przelaczania z odbioru na nadawanie podczas nadawania, a daruje fil) ma wytwarzac impuls koti- trolncy przy stwarzaniu polaczenia.Skoro^ abonent T1 racisaswy w celu wy¬ slania znaku, jeden z przycisków swojego dalekopisst, to zwiera sie przez styk kla- wjatncy SF1 obwód uzwojenia / przekaz¬ nika* przelaczajacego U1 i uzwojenia zna- naga skadinad pomocniczego przekaznika nadawczego S^f a mianowicie:, siec pradu stalego N; styk trx Z, uzwojenie I przekazni¬ ka U:lf przekaznik S19 styM'S719 siec N.Przy wzbudzeniu przekaznika U1 przy- laczaja sie znowu styki nadawcze i zródlo pradu nadawczego1 QB\ do podwójnej przewodu abonentów La19 Lblf mianowicie za posrednictwem styków u^ I i u\ II. JedL noczesnie przelacza sie styk sx pomocni¬ czego przekaznika nadawczego S^ z- dodat¬ niego bieguna zródlapradu nadawczego OBx na ujemny, wskutek czego nastepuje teraz wysylka impulsu pradu znakowego, stoso¬ wanego zwykle przy dalekopisach w cha¬ rakterze impulsu startowego. Dlugotrwa¬ losc tego impulsu startowego ogranicza w many sposób obrót nieprzedstawionego na rysunku noskowego walu nadawczego, któ¬ ry po nacisnieciu przycisku wyzwala sie i po przebyciu pewnego okreslonego kata ob¬ rotu rozwierai styk noskowy hn 1.Po wysylce impulsu startowego styki noskowe nk1 zwieraja sie kolejno w znany sposób na czas przejsciowy, wskutek cze¬ go nastepuje teraz uruchomienie przydzie¬ lonych w danej chwili kombinacyjnych sty¬ ków nadawczych sk1 (które wskutek naci¬ sniecia przycisku przyjely polozenia od¬ powiadajace znakowi) i wysylka odpo¬ wiednio zgrupowanych impulsów pradu znakowego i rozlaczajacego. Tymczasem wskutek zwarcia zapomoca rozrzadzanego przez wal noskowy* styku m1 opadl pomoc¬ niczy przekaznik nadawczy St, wskutek czego w ostatniej czesci obrotu noskowego waltt nadawczego poprzez styki kn1 i s19 które powrócily do swego polozenia spo¬ czynkowego, wychodzi impuls* pradu roz¬ laczajacego, jako impuls zatrzymujacy.Nie bez znaczenia jest przytem równiez o- póznienie opadania przekaznika przela¬ czajacego U^ Trzeba je dobrac w ten sp**- sób, zeby styki przelaczajace u± I i itx II zostaly utrzymane w polozeniu roboczem przez okres czasu, wystarczajacy d*» wy¬ tworzenia impulsu zatrzymujacego.Na odleglej stacji afeonenlat T2 impul¬ sy znakowe przyjmuje przekaznik od¬ biorczy F2, który rozrzadza w^ odpo¬ wiedni sposób swoja zwora e2. Wy¬ tworzone przez ten styk imputsy, któ¬ rych energja jest pobierana z lofcalnego zródla pradu? 0®2, powoduja odcisniecie sie odnosnego znaku w schematycznie za¬ znaczonej aparaturze odbiorczej EA2. Apa- - 12 —ratura ta moze byc wykonana w znany sposób, wobec czego staje sie zbedny do¬ kladniejszy jej opis.W stacji nadawczej T1 przekaznik od¬ biorczy E1 nie jest podczas nadawania cal¬ kowicie odlaczony, lecz po przestawieniu styków ux I i ut II, polaczonych szeregowo z opornikiem MW1 o dostatecznej wielko¬ sci, pozostaje równolegle zalaczony do przewodu, wskutek czego wysylane znaki sa zapisywane jednoczesnie przez wlasny odbiornik EAr.Zmiana kierunku komunikacji moze na¬ stapic kazdej chwili bez koniecznosci za¬ stosowania specjalnych srodków, skoro tylko skonczy sie dawanie pewnej kom¬ binacji impulsów ze strony abonenta nada¬ jacego.Do wylaczania stacyj po zakonczeniu rozmowy telegraficznej sluzy u abonenta T.L przycisk wylaczajacy AT1% a u abonen¬ ta T2 przycisk AT2. Wylaczenie moze za¬ inicjowac kazda z obu stacyj. Zaklada sie jednak, ze abonent 7\, który zainicjowal rozmowe, wyslal telegram do abonenta T2, który w tym czasie nie zjawil sie przy apa¬ racie, wobec czego abonent T1 bedzie mu¬ sial wziac na siebie równiez wylaczenie obu stacyj.Po nacisnieciu przycisku wylaczajacego A7\ przez jego styki wychodzi impuls pra¬ du znakowego wzdluz drogi: srodek ba- terji 0Blf przycisk wylaczajacy AT1 I, przewód; La19 przekaznik £"7?!, zwora prze¬ kaznika srlf lewa polowa baterji ZBlf prze¬ wód Lblf przycisk wylaczajacy A7\ 77, styk spoczynkowy kx II, ujemny biegun baterji 0Blt Zwora er1 przekaznika ERt przecho¬ dzi zatem w polozenie znakowe. Po dale¬ kosieznym przewodzie FL zostaje przeka¬ zany impuls pradu znakowego do przekaz¬ nika nadawczego SR2 przekaznikowego u- rzadzenia przenoszacego, przydzielonego a- bonentowi T2, który to przekaznik przesta¬ wia ze swej strony styk sr2 w polozenie, przedstawione na rysunku, i powoduje przez to za posrednictwem przekaznika od¬ biorczego E2 powrót zwory e2 do przedsta¬ wionego na rysunku polozenia spoczynko¬ wego.Poniewaz zwora e2 przekaznika odbior¬ czego E2 pozostaje w polozeniu, odpowia¬ da jacem znakowi, przeto opada teraz prze¬ kaznik wlaczajacy V2t wobec czego styki v2I i u277 powracaja do swego polozenia spoczynkowego. Otwaircie styku v2 I odla¬ cza silnik napedowy A2 od sieci N, wsku¬ tek czego aparat unieruchomia sie. Za po¬ srednictwem styku v2 II nastepuje ponow¬ ne przylaczenie do sieci pradu stalego kon¬ densatora C2, który wyladowal sie przez uzwojenie 77 przekaznika przelaczajacego U2 przy wlaczaniu, i powtórne naladowa¬ nie go. Impuls pradu ladowania przebiega przez uzwojenie 7 specjalnego przekaznika K2, który wskutek tego przejsciowo zosta¬ je wzbudzony. Przekaznik posiada duze opóznienie przy opadaniu, które w znany sposób uzyskuje sie przy pomocy uzwoje¬ nia zwartego 77 ze stykiem zwierajacym k2lV: Przez przestawienie styków k2 I, k2 II i k2III obok odlaczenia przekaznika odbior¬ czego T^ (za posrednictwem styku k2III), nastepuje teraz przylaczenie zródla pradu nadawczego 0B2 do przewodu, mianowicie przez wyslanie impulsu pradu znakowego wzdluz drogi: srodek baterji 0B2, styk k2 7, przewód La2, przekaznik 7s7?2, zwora) prze¬ kaznika sr2, lewa polowa baterji ZB2, prze¬ wód Lb2, styki spoczynkowe AT2II i ET2II, przestawiony styk k2II, biegun u- jemny baterji 0B2.Wytworzony w ten sposób impuls po¬ wrotny ujawnia dokonane wylaczenie sta¬ cji T2 i przenosi sie (dzieki przestawieniu zwory przekaznika er2 w polozenie, przed¬ stawione na rysunku) po dalekosieznym przewodzie FL na przekaznik nadawczy ST?! przekaznikowego urzadzenia przeno¬ szacego, przydzielonego abonentowi Tlf a, z jego zwory srx dalej na przekaznik odbior- — 13 —czy Et. Zwora et powraca teraz do przed¬ stawionego na rysunku pozornego poloze¬ nia spoczynkowego, wobec czego przekaz¬ nik wlaczajacy V1 po uplywie czasu, zalez¬ nego od opóznienia, opada.Przez otwarcie styku v11 silnik nape¬ dowy A± zostaje ponownie odlaczony od sieci N. Dzieki przestawieniu styku v1 II, przekaznik kx w sposób opisany juz przy stacji 7*2 wzbudza sie na czas przejsciowy za posrednictwem kondensatora Clf wobec czego teraz ze stacji T1 wychodzi równiez na przewód specjalny impuls wylaczajacy pradu znakowego. Dla przedstawionego na rysunku przykladu polaczen ten impuls wylaczajacy nie ma znaczenia, poniewaz przekaznik przenoszacy ERX przeszedl do pozornego polozenia spoczynkowego juz dzieki impulsowi pradu znakowego, nada¬ wanemu zapomoca przycisku wylaczajace¬ go ATlt Jezeli jednak chodzi o przylacze¬ nie stacji abonenta do centrali posredni¬ czacej np. do samoczynnej centrali przy¬ laczajacej, to zapomoca specjalnego impul¬ su wylaczajacego mozna w niej wywolac ewentualnie dalszy proces, który umozli¬ wia np. nadzorowanie z centrali przebiegu wylaczania stacji 7\.Przedstawiony przyklad zastosowania dotyczy przylaczenia dalekopisu do sieci pradu stalego i zastosowania specjalnych zródel pradu nadawczego, ale oczywiscie takze kazdy inny sposób zasilania jest moz¬ liwy. Tak np. przedstawiona baterje na¬ dawcza mozna zastapic dzielnikiem napie¬ cia, zasilanym z sieci pradu stalego. Przy odpowiedniej zmianie ukladu polaczen mozliwe jest równiez przylaczenie do sieci pradu zmiennego np. przy zastosowaniu prostownika lub przy zastapieniu przekaz¬ ników, zasilanych pradem stalym, przekaz¬ nikami na prad zmienny. PL