Wynalazek niniejszy dotyczy prze¬ kladni napedowej do dwu- i czterosuwo- wych silników spalinowych, jedno- i obu¬ stronnie dzialajacych, a takze o tlokach przeciwbieznych, posiadajacej tarcze wi¬ rujaca, skosnie osadzona na glównym wale roboczym silnika, którego cylindry sa rozmieszczone wzdluz obwodu kola woko¬ lo tego walu z równolegle wzgledem niego skierowanemi osiami.W dotychczasowych silnikach spalino¬ wych tego rodzaju tlok byl bardzo dlugi, poniewaz nietylko trzewik slizgowy, prze¬ noszacy posrednio moc z tloka na skosna tarcze wirujaca, i kulistai panewka, w któ¬ rej poruszal sie kulisty czop trzewika sli¬ zgowego, ale takze i przeciwlegly trzewik slizgowy z panewka kulista, niedopuszcza- jacy aby tlok w skrajnem polozeniu posu¬ nal sie zbyt daleko, znajdowaly sie w tlo¬ ku silnika. Podczas pracy tych silników po^ wstaja, wskutek skosnego oddzialywania tarczy na trzewik slizgowy, duze sily, skie¬ rowane poprzecznie do osi cylindrów, a przekazywane zkolei na tlok powodowa¬ ly, ze opory tarcia tloka byly stosunkowo duze. Podczas obrotu skosnej tarczy wiru¬ jacej trzewik slizgowy, zaopatrzony w czop kulisty, slizgajac sie po tarczy, Wykonywa ruch postepowo-zwrotny, a ponadto ruchohrofówy^wókolo srodka swego czopa ku¬ listego, poruszajacego sie w panewce ku¬ listej, przenoszacej sijy tlokowe na trzewik slizgowy, wobecczego miedzy panewka ku¬ lista a czopem kulistym trzewika slizgo¬ wego powstawaly równiez stosunkowoi duze opory z powodu tarcia poslizgowego; Aby zmniejszyc opory mechaniczne w silniku spalinowym, wyposazonymi w prze¬ kladnie napedowa wedlug niniejszego wy¬ nalazku, do przejmowania sil poprzecz¬ nych do osi cylindra, powstajacych pod¬ czas pracy tego rodzaju silnika, zostal za¬ stosowany krzyzulec, posuwajacy sie na dwu prowadnicach. Krzyzulec, obejmujac skosna tarcze wirujaca, przenosi na nia sily tlokowe zapomoca trzewika slizgowe¬ go. Wskutek zastosowania takiego krzyzul- ca tlok moze byc krótkij % posiadac normal¬ na dlugosc, nawet w silnikach dwusuwo¬ wych, przy uzyciu zamkniec na koncach cylindrów, sily zas poprzeczne, wystepu¬ jace w krzyzulcu, zostaja przejete wów¬ czas przez prowadnice, a tern samem i o- pory tarcia tloka zostaja zmniejszone. Sila tlokowa, dzialajac na skosna tarcze wiru¬ jaca za posrednictwem trzewika slizgowe¬ go, rozklada sie, zaleznie od polozenia skosnej tarczy wirujacej wzgledem dane¬ go cylindra, na sile skladowa prostopadla do plaszczyzny skosnej tarczy wirujacej, dociskajaca do niej trzewik slizgowy, i dru¬ ga sile skladowa, która zkolei rozklada sie na ^ile, dzialajaca na krzyzulec w kierun¬ ku promieniowymj wzgledem glównego wa¬ lu roboczego silnika, i na sile, która stara sie krzyzulec obrócic, dzialajac w pla¬ szczyznie prostopadlej do osi danego cy¬ lindra, w którym odbywa sie suw roboczy.Sily te, oddzialywujace na krzyzulec, sa przejmowane przez prowadnice krzyzulca, które moga byc wykonane naprzyklad w postaci dwu rur, doprowadzajacych olej smarowy do czesci napednychi silnika, któ¬ ry to olej chlodzi jednoczesnie krzyzulec, aby utrzymana zostala jego temperatura w granicach, w których niema niebezpie¬ czenstwa zagrzania sie go z powodu tarcia o prowadnice. Ponadto przy krzyzulcach odpowiednio dlugich w stosunku do ich skoku moga byc te rury prowadnicze wy¬ korzystane jako narzady przeplywowe do doprowadzania i odprowadzania oleju smarowego do chlodzenia tloków. Trzewiki slizgowe, przenoszace sily tlokowe na sko¬ sna tarcze wirujaca, slizgajac sie podczas pracy silnika po skosnej tarczy wiruja¬ cej, wykonywuja wraz z krzyzulcem ruch postepowo-zwrotny, a ponadto ruch obro¬ towy wokolo srodka czopa kulistego, znaj¬ dujacego siet na trzewiku slizgowym, przy- czem czop ten toczy sie po wkladce, obra¬ cajacej sie w krzyzulcu na lozysku kulko- wem i walkowem, wywolujac przytem je¬ dynie tarcie toczeAia. Zamiast wkladki, ob¬ racajacej sie w krzyzulcu, mozna w nim u- miescic panewke kulista, wyposazona w czop kulisty trzewika slizgowego, wywolu¬ jacy w panewce tarcie poslizgowe. Sko¬ sna tarcza wirujaca jest zaopatrzona od strony cylindrów w pierscien kierowniczy, który uniemozliwia trzewikom slizgowym zajmowanie dowolnego polozenia podczas pracy silnika. W krzyzulcu! po drugiej! stro¬ nie skosnej tarczy wirujacej znajduje sie kamien kulisty, który, naciskajac na sko¬ sna tarcze wirujaca,., ogranicza skrajne ze¬ wnetrzne polozenie tloka. W czasie pracy silnika podczas jednegoi obrotu skosnej tar¬ czy wirujacej sa okresy, kiedy sily bez¬ wladnosci napedowych czesci, wykonywu- jacych ruch postepowo-zwrotny,, sa wyzsze i przeciwnie skierowane, anizeli sily, po¬ chodzace z cisnien, panujacych w cylin¬ drze, wywolujac w przeciwleglej stronie nacisk na skosna tarcze wirujaca. Aby o- pory tarcia, wywolane temi silami bez¬ wladnosci, zmniejszyc do minimum, krzy¬ zulec zapomoca kamienia kulistego naciska na stopowe lozysko walkowe wzglednie kulkowe, umieszczone na skosnej tarczy wirujacej po przeciwleglej wzgledem — 2 —cylindrów stronie silnika, wywolujac w tym przypadku tarcie toczenia.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania przekladni napedowej wedlug wynalazku.Fig, 1 przedstawia podluzny przekrój wzdluz osi cylindrów czesci silnika spali¬ nowego, wyposazonego w przekladnie ze skosna tarcza wirujaca i krzyzulcem, fig, 2 — krzyzulec w widoku od zewnatrz silnika, fig, 3 — przekrój innego przykla¬ du wykonania krzyzulca z panewka kuli¬ sta, wyposazona w czop kulisty trzewika slizgowego, wreszcie fig. 4 i 5 czescio¬ we przekroje krzyzulca z perspektywicz¬ nym widokiem tarczy wirujacej, z uwi¬ docznionym rozkladem sil, dzialajacych na skosna tarcze wirujaca, trzewik slizgo¬ wy, krzyzulec i prowadnice krzyzulca.W wykonaniu przekladni wedlug fig. 1 sila, pochodzaca z cisnienia, panujacego w cylindrze /, przenosi sie za posrednictwem tloka 2 i tloczyska 3 na krzyzulec 7, a w dalszym ciagu na lozysko kulkowe 10, wi¬ rujaca wkladke pierscieniowa 9 i wreszcie na trzewik slizgowy 8, który, cisnac na sko¬ snie osadzona na wale 4 tarcze wirujaca 6, powoduje jej obrót, a tern samem obrót walu roboczego 4, na którym tarcza 6 jest na stale zamocowana. Podczas pracy silni¬ ka, jak widac z wektorowego ukladu sil na fig. 4 i 5, sila tlokowa P rozklada sie na sile skladowa B, prostopadla do pla¬ szczyzny skosnej tarczy wirujacej 6,. która to sila przyciska trzewik slizgowy 8 do skosnej tarczy wirujacej 6, i na sile skla¬ dowa^ A, równolegla do| dluzszej osi) syme- trji skosnej tarczy wirujacej 6, która to sila stara sie przesunac trzewik slizgowy 8 wzdluz plaszczyzny skosnej tarczy wi¬ rujacej 6., W dalszymi ciagu sila A rozkla¬ da sie na dwie sily skladowe: na sile D, dzialajaca w kierunku promieniowym w odniesieniu) do srodka skosnej tarczy wiru¬ jacej 6 i walu roboczego^ 4, oraz na sile K, prostopadla do sily D. Sily skladowe D i K sily A, za posrednictwem Czopa kuliste¬ go trzewika slizgowego 8 sa przekazywa¬ ne krzyzulcowi 7,) a dalej prowadnicom 16, przyczem sila D wywoluje w prowadni¬ cach sily d, sila skladowa K zas — sily k i /. Jak widac z tego ukladu sil sklado¬ wych, na tlok 2 dzialaja tylko sily równo* legle do osi cylindra, powstale zas podczas pracy silnika sily poprzecznej do osi cylin¬ dra zostaja przejete przez krzyzulec 7, który zkolei przekazuje je dwóm prowad¬ nicom 16. W silniku tym tloki 2 posiadaja normalna dlugosc nawet w przypadku, gdy silnik ten wykonany jest jako silnik dwu¬ suwowy, przy zastosowaniu pokryw 5, od¬ gradzajacych cylinder 1 od wnetrza kar¬ tem 11, poniewaz zas na tlok 2 nie dzia¬ laja zadne sily poprzeczne do osi cylin¬ dra, przeto tarcie tloków o tuleje slizgo¬ we cylindrów jest bardzo male. Prowad¬ nice 16 moga byc, naprzyklad, wykonane w postaci dwu rur, które moga równocze¬ snie sluzyc do doprowadzania i odprowa¬ dzania oleju lub innej cieczy, chlodzacej krzyzulec 7, aby jego temperatura utrzy¬ mana zostala w granicach, w których nie¬ ma niebezpieczenstwa jego zagrzania i rozszerzenia sie z powodu tarcia krzyzul¬ ca 7 o prowadnice 16. Przy zastosowaniu odpowiednio dlugich krzyzulców 7 w od¬ niesieniu do ich skoku rurowe prowadnice 16, po zaopatrzeniu ich w odpowiednie o- twory poprzeczne, moga sluzyc do prze¬ prowadzenia oleju smarowego do smaro¬ wania czesci napednych silnika oraz do doprowadzania i odprowadzania oleju w celu chlodzenia tloków. Podczas pracy sil¬ nika trzewik slizgowy, 81 (fig. 1} wykonywa ruch postepowo-zwrotny tak, jak krzyzu¬ lec 7, a ponadto ruch obrotowy wokolo srodka czopa kulistego, znajdujacego sie na trzewiku slizgowym 8, przyczem trze¬ wiki 8, slizgajac sie) z jednej strony po sko¬ snej tarczy wirujacej 6, z drugiej strony czopem kulistym, znajdujacymi sie na trze¬ wiku slizgowym 8, toczy sie po pierscie- - 3 -niowej wkladce 9 obracajacej sie na lozy¬ sku kulkowem 10 i lozysku walkowem 11 w krzyzulcu 7, wywolujac w tycji lozy- skach jedynie tarcie toczenia, W tern wy- kcKtianiu lozysko kulkowe 10 ma na celu przeniesienie sil równoleglych do osi cy¬ lindrów 1, lozysko zas walkowe i/ —^ sil poprzecznych do osi cylindrów 1.Na fig. 3 przedstawiony jest inny przy¬ klad wykonania przekladni napedowej, w której czop kulisty trzewika slizgowego 8, podobnie jak w silnikach dotychczaso¬ wych, porusza sie w panewce kulistej 19, jednak ta panewka kulista 19 jest umie¬ szczona w krzyzulcu 7, a nie w tloku, jak to mialo miejsce w silnikach dotychczaso¬ wych. Poza tern promien powierzchni kuli w panewce kulistej 19jest wiekszy od) pro¬ mienia krzywizny czopa kulistego trzewi¬ ka slizgowego 8, wobec czego podczas pra¬ cy silnika powstaje miedzy ich stykajace- mi sie powierzchniami klin olejowy, wsku¬ tek czego wystepuje w tym przypadku tyl¬ ko tarcie hydrauliczne, a tern samem opory tarcia tracych sie powierzchni sa male.Skosna, tarcza1 wirujaca 6 (fig- 1, 3 ij 4) po^ siada od strony cylindrów pierscien kie¬ rowniczy 15, który sluzy do zabezpiecze¬ nia, aby podczas pracy silnika trzewik sli¬ zgowy 8 nie| mógl zajac dowolnego) poloze¬ nia na skosnej tarczy wirujacej 6, Podczas pracy silnika powstaja sily bezwladnosci czesci napednych, wykonywujacych ruch postepowo-zwrotny, które podczas pewnej czesci kazdorazowego obrotu skosnej tar¬ czy wirujacej 6 sa wieksze od sil, pocho¬ dzacych z cisnienia, panujacego wewnatrz danego cylindra 1. Sily te sa przytem przeciwnie skierowane i wywoluja nacisk na skosna tarcze wirujaca 6 po stronie przeciwleglej cylindra 1 za posrednic¬ twem kamienia kulistego 13, który ma na celu ograniczenie skrajnego zewnetrzne¬ go polozenia tloka 2. Sily bezwladnosci, jak latwo mozna wywnioskowac z ukla¬ dów wedlug fig. 1 i 3, cisna za posrednic¬ twemkamienia kulistego 13 na stopowe lozysko walkowe 12, które moze byc ewen¬ tualnie zastapione stopowem lozyskiem kulkowem, wywolujac przytern jedynie tarcie toczenia, podczas gdy w silnikach dotychczasowych te sily bezwladnosci przekazywane byly na skosna tarcze wiru¬ jaca przy pomocy narzadu, slizgajacegoj sie po skosnej tarczy wirujacej i wywolujace¬ go tarcie poslizgowe. PL