Najdluzszy czas trwania patentu do 2 grudnia 1945 r- Zapomoca urzadzenia wedlug patentu Nr. 12785 okresla sie elementy strzalu z praktycznie wystarczajaca dokladnoscia tylko w pewnych granicach, o ile przy bocznem wyprzedzeniu s\ w plaszczyznie poziomej nie jest przekroczony kat 22liu.Przy wiekszych katach s\ powstaja jed¬ nak znaczne róznice tak miedzy teoretycz¬ nie dokladna wartoscia odleglosci pozio¬ mej celu X^ i okreslona odlegloscia pozio¬ ma X\, jak równiez miedzy teoretycznie wlasciwym katem bocznego wyprzedzenia sz i okreslonym zapomoca urzadzenia ka¬ tem wyprzedzenia s\:.Niniejszy wynalazek usuwa te niedo¬ godnosc. Wynalazek dotyczy urzadzenia, które umozliwia teoretycznie dokladne o- kreslenie poziomej odleglosci do celu X„ i kata bocznego wyprzedzenia s^ takze w tym przypadku, gdy ten kat jest wiekszy od 221 !_*' i gdy to urzadzenie sluzy za cen¬ tralny przyrzad dla dowódcy i jest usta¬ wione w znacznej odleglosci od stanowi¬ ska baterji, przyczem jest uwzgledniony takze tak zwany czas martwy ©', który jest potrzebny do odtykania zapalników po¬ cisków, ladowania dzial i dania strzalu przy elektrycznem przenoszeniu rozkazów i jest niezalezny od czasu @, potrzebnego do wycelowania dziala w kierunku i nawysokosc na podstawie ustnego lub telefo¬ nicznego rozkazu. '* 1p niezalezne wprowadzenie czasów martwych .0 i 0' w dwa niezalezne jeden od drugiego centralne przyrzady dla do¬ wódcy jest konieczne, poniewaz przy ustnem przekazywaniu rozkazów czas 0 musi byc wprowadzony do mechanizmów przyrzadu wyprzedzajacego, aby te wy¬ przedzenia obejmowaly nietylko czas, po¬ trzebny do odtykania zapalnika, ladowania dziala i dania strzalu, lecz takze czas, po¬ trzebny do nastawienia dziala w kierunku i na wysokosc, poniewaz przy elektrycz- nem przesylaniu rozkazów azymut i ele¬ wacja dziala sa nastawione az do chwili strzalu. Wskutek tego czas martwy 0', po¬ trzebny do odtykania zapalnika, ladowania i dania strzalu, nalezy wprowadzic do tego przyrzadu, który okresla tylko wyprzedze¬ nie, zalezne od odtykania zapalnika, a nie¬ zalezne od bocznego wyprzedzenia ss.Róznica, jaka ujawnia sie przy okresla¬ niu wyprzedzenia s\ zapomoca urzadzenia wedlug patentu Nr 12785 w porównaniu z teoretycznie dokladnem wyprzedzeniem sz, wynika z fig. 1.Na tej figurze litera P oznaczono stano¬ wisko centralnego przyrzadu dowódcy, li¬ tera A — polozenie celu, posuwajacego sie w kierunku strzalki w chwili celowania, li¬ tera B — polozenie celu w chwili trafienia wen, litera C — rzut punktu B na przedlu¬ zony kierunek PA w chwili celowania do celu A. Jezeli promieniem PC z punktu P opisac luk, to otrzyma sie przy okreslonym kacie s\ punkt Z). Odleglosc PA=X?n od¬ powiada odleglosci poziomej do celu w chwili celowania, odleglosc AB = A jest rzutem drogi celu na pozioma plaszczyzne, która cel przebywa podczas lotu pocisku i czasu martwego. AC = Ar okresla sklado¬ wa rzutu A drogi w poziomej plaszczyznie wzdluz poczatkowego kierunku, a BC = As — odpowiednia skladowa boczna rzutu drogi celu w tej samej plaszczyznie, przy- czem luk DC jest lukiem kata sz bocznego wyprzedzenia. Okreslona zapomoca cen¬ tralnego przyrzadu dokladna pozioma od¬ leglosc punktu D stanowi PC=PD=X?n + + A^ = XtJz i do niej jest dostosowany kat s's bocznego wyprzedzenia. Nato¬ miast teoretycznie okreslona dokladna od¬ leglosc pozioma punktu B stanowi odle¬ glosc PB = Xs, której odpowiada teore¬ tycznie dokladny kat ss bocznego wyprze- dsenia, _. _. , ._. (..r Jak widac na iig. 2, niedokladne okre¬ slenie punktu B nastepuje wskutek tego, ze w przyrzadzie wedlug patentu Nr 12785, sluzacym do mechanicznego okreslania wy¬ przedzen, jest zastosowany uklad, sklada¬ jacy sie z dajacego sie przesuwac kólka ciernego 1 w polaczeniu z dajacym sie obra¬ cac na czopie 2 wycinkiem ciernym 3. Kól¬ ku 1, osadzonemu na walku 6, nadaje sie zapomoca wrzeciona 5 ruch posuwisty wzdluz promienia wycinka 3 w funkcji su¬ my algebraicznej X^ + A^z czasowej od¬ leglosci poziomej Xpm do celu A od central¬ nego przyrzadu P w chwili celowania i skla¬ dowej odleglosci Ar toru A celu A oraz ruch obrotowy zapomoca walka 6 w funk¬ cji bocznej skladowej\ toru A celu A.Z tego wynika, ze przy obrocie kólka / w funkcji Ac obraca sie wycinek o kat bocznego wyprzedzenia s\, a gdy kólko 1 przesuwa sie jednoczesnie w funkcji Xpm + Ar, przesuwaja sie takze na fig. 2 nieuwidocznione a polaczone z walkiem 6 wskazówki bebnów funkcyjnych, zaopatrzo¬ nych w nomogramy krzywych, okreslaja¬ cych czas lotu pocisku, elewacje i odtyka- nie zapalnika równiez w zaleznosci od tej funkcji, wskutek czego punkt trafienia o- kresla wtedy punkt Z) (fig. 1), rózniacy sie od dokladnego punktu teoretycznego.Mechaniczne urzadzenie wedlug wyna¬ lazku do okreslania teoretycznie dokladne¬ go punktu trafienia przy ustawieniu przy¬ rzadu centralnego na stanowisku baterji jest uwidocznione na fig. 3. W tern urzadze- — 2 —niu kólko cierne 1 (fig. 2) zastepuje kólko zebate 8, umieszczone w palaku 5' i osadzo¬ ne na walku 6 zapomoca klina. Kólko 8 za¬ zebia sie z zebnica, prowadzona w tym sa¬ mym palaku 5' prostopadle do osi walka 6; zebnica jest wodzona zapomoca czopa 10 w podluznym rowku linjalu 11, dajacego sie obracac na czopie 12 i zastepujacego wycinek 3 urzadzenia wedlug fig. 2. Przez nagwintowany otwór palaka 5' przechodzi wrzeciono 5, osadzone równolegle do wal¬ ka 6 kólka zebatego 8.Na to urzadzenie przenosi sie ruchy, powstajace przy sledzeniu celu, w taki spo¬ sób, ze wrzeciono 5 otrzymuje ruch obroto¬ wy w zaleznosci od sumy algebraicznej Xpm±Av ze znanej chwilowej odleglosci poziomej Xpm do celu A od przyrzadu cen¬ tralnego P lub baterji i skladowej A. dro¬ gi celu A, natomiast walek 6 jest obracany w zaleznosci od znanej bocznej skladowej As drogi A celu A. Wskutek tego przesu¬ wa sie palak 5', a wraz z nim takze kólko zebate 8 z zebnica 9 na walku 6 w zalezno¬ sci od tej samej sumy Xpn^^z. Jednocze¬ snie z tym ruchem posuwistym kólko zeba¬ te 8 wykonywa ruch obrotowy razem z wal¬ kiem 6 w zaleznosci od As f wskutek czego polaczona z nim zebnica 9 wsuwa sie lub wysuwa w zaleznosci od tej samej funkcji.Te ruchy przenosza sie zapomoca czopa 10 zebnicy 9 na linjal 11, na którym uwidocz¬ nia sie odleglosc pozioma X z od celu B do baterji lub znajdujacego sie na tern stanowisku przyrzadu centralnego P (fig. 1) w odpowiedniej skali jako odleglosc osi czopa 12 linjalu 11 od osi czopa 10 zebnicy 9, przyczem kat bocznego wyprzedzenia jest okreslony przez kat sz, który tworzy os podluznego rowka linjalu 11 z prostopadla, rzucona z punktu przeciecia sie tej osi z osia czopa 12 na rzut osi zebnicy 9 na pla¬ szczyzne pozioma, okreslona przez os po¬ dluznego rowka linjalu 11. Do czopa 10 zebnicy jest przymocowana linka 13, prze¬ prowadzona przez srodek czopa 12 do be¬ benka funkcyjnego (fig. 7), na który zosta^' je w ten sposób przenoszony ruch w zalez¬ nosci od okreslonej zapomoca tego urza¬ dzenia odleglosci poziomej Xz.Urzadzenie, oparte na tej samej zasa¬ dzie, jest przedstawione na fig. 4. To urza¬ dzenie rózni sie od poprzedniego tern, ze palak 5* z kólkiem zebatem 8 i zebnica 9 wedlug fig. 3 jest zastapiony klockiem 5", przesuwanym wzdluz wrzeciona 5, urucho¬ mianego w zaleznosci od sumy algebraicz¬ nej Xpm + Ac . W klocek 5" jest prostopa¬ dle do wrzeciona 5 wkrecone wrzeciono 14 z nakretka 15, której czop 10 jest wodzony w podluznym rowku linjalu, dajacego sie obracac na czopie 12. Wrzeciono obraca sie w zaleznosci od A4, wskutek czego prze¬ suwa sie równiez w tej zaleznosci znajdu¬ jaca sie na nim nakretka 15. Odleglosc po¬ zioma Xr jest okreslona w tym przypadku tak samo, jak w poprzednim przykladzie, przez odleglosc pozioma pomiedzy osiami czopów 12 i 10, natomiast kat bocznego wy¬ przedzenia okresla kat ss pomiedzy osia podluznego rowka linjalu // i prostopadla, rzucona z punktu przeciecia sie tej osi z osia czopa 12 na rzut osi wrzeciona 14 na plaszczyzne pozioma, okreslona przez ro¬ wek podluzny linjalu 11.Teoretyczna zasade, na której opiera sie caly uklad urzadzenia do okreslania pozio¬ mej odleglosci Xbs celu B i przynaleznego kata bocznego wyprzedzenia 5 ll wzgledem baterji a ze stanowiska oddalonego od ba¬ terji, uwidocznia schemat na fig. 5; Na tej figurze linja A' B oznacza rzut drogi celu A', posuwajacego sie w uwidocznionym kie¬ runku, na pozioma plaszczyzne. Stanowi¬ sko baterji znajduje sie w miejscu a, odda- lonem od stanowiska przyrzadu P o odle¬ glosc Pa. Punkt A* jest rzutem celu na pla¬ szczyzne pozioma w chwili wystrzalu, przy¬ czem PA okresla odleglosc pozioma celu od przyrzadu P w chwili celowania, natomiast litera B oznaczono poziomy rzut celu w chwili trafienia w niego, czyli tak zwany — 3 —punkt trafienia. Kat pomiedzy linja Pa (podstawa) i prostopadla, rzucona ze sta¬ nowiska przyrzadu P na kierunek aA\ jest oznaczony litera fi.Przy zalozeniu, ze przyrzad centralny oraz lufa dziala sa nastawione na podsta¬ wowy kierunek np. pólnoc — poludnie, a ich osie, okreslajace kierunek podstawowy, sa równolegle, nalezy okreslic odleglosc po¬ zioma X\ do celu B i kat bocznego wyprze¬ dzenia s* dla baterji ze stanowiska P przy¬ rzadu, który znajduje sie w odleglosci Pa od stanowiska a baterji.Osiaga sie to przez mechaniczne rozwia¬ zanie prostokatnego trójkata a B b. Oby¬ dwie przyprostokatne tego trójkata, czyli bok ab, okreslony suma algebraiczna %pm ± Po sin fi± \, w której Xpm oznacza chwilowa pozioma odleglosc do celu A ze stanowiska P w chwili celowania, Pa sin fi— skladowa odleglosc podstawy Pa, a A^ o- znacza skladowa A drogi celu A, oraz bok bB, okreslony przez sume algebraiczna Pa cos fi ± A5, w której As oznacza boczna skladowa drogi A celu A, okreslone w pla¬ szczyznie poziomej, sa w kazdej chwili ce¬ lowania znane. Chodzi wiec o mechaniczne rozwiazanie równan: b X?n± Pa.sin p±Ax X= • • • 0) 3 b COS Sz Po. cos S + A s tgc = , — ¦ • .-(2), +Pa . sin P + Ajt co przeprowadza sie zapomoca urzadzenia, uwidocznionego na fig. 6.Istotnemi czesciami takiego urzadzenia sa dwie wspólosiowo jedna nad druga osa¬ dzone tarcze 17 i 20, z których tarcza 17 jest zaopatrzona w podzialke azymutowa 22, wedlug której na poczatku celowania zostaje ustawiona wskazówka 21 drugiej tarczy 20 na kat fi azymutu bater ji a w sto¬ sunku do przyrzadu centralnego P (fig, 5).Po nastawieniu azymutu baterji zabezpie¬ cza sie wzajemne polozenie obydwóch tarcz, a na podzialce 23 tarczy 20, która biegnie od srodka P do wskazówki 21, ozna-; cza sie w odpowiedniej skali polozenie punktu a, czyli odleglosci Pa stanowiska baterji a od stanowiska przyrzadu, czyli podstawe. Gdy po tem nastawieniu sledzi sie cel, tarcza azymutalna 17 bedzie obra¬ cana zapomoca walka 18 lub slimaka 19 w zaleznosci od azymutu celu A™. Przy tym ruchu tarczy 17 czubek wskazówki 27 zo¬ staje tak przestawiony, ze zawsze wskazu¬ je na miejsce a polozenia baterji na po¬ dzialce 23 tarczy 20. W tym celu wskazów¬ ka 27 jest wykonana w postaci zebnicy, prowadzonej w jarzmie 26, osadzonem na wrzecionie 25 i zaopatrzonem w kólko recz¬ ne 24. Zebnica zazebia sie jednoczesnie z kólkiem zebatem 30, osadzonem w tem sa¬ mem jarzmie 26 w taki sposób, ze przy ob¬ rocie wrzeciona 25 przesuwa sie wzdluz wa¬ lu 28 razem z jarzmem, a jednoczesnie mo¬ ze byc obracane razem z walkiem 28 zapo¬ moca kólka recznego 29. Boczny przesuw wskazówki przy obrocie wrzeciona 25 na¬ stepuje w zaleznosci od iloczynu Pa . cos fi, natomiast ruch w kierunku prostopadlym do poprzedniego, powodowany przez obrót walka 28, nastepuje w zaleznosci od iloczy¬ nu Pa . sin fi.Opisane ruchy obrotowe, zapomoca któ¬ rych wskazówka 27 zostaje przestawiana w dwóch prostopadlych wzgledem siebie kie¬ runkach, sa przenoszone oddzielnie do dal¬ szych mechanizmów przyrzadu. Przytem ruch obrotowy wrzeciona 25, który powo¬ duje boczny przesuw wskatówki 27 w za¬ leznosci od iloczynu Pa . cos fi i który zapo¬ moca przekladni np. z kól zebatych 31 jest przenoszony na przekladnie róznicowa (dy- ferencjal) 34, dodaje sie do ruchu obroto¬ wego w zaleznosci od bocznej skladowej As drogi A celu A, która powstaje przy bocznem sledzeniu celu. Ten ruch obrotowydoprowadza sie do dyferencjalu 34 od jego drugiej strony, poczem wypadkowy ruch obrotowy, odbywajacy sie w zaleznosci od sumy algebraicznej obydwóch wspomnia¬ nych skladowych Pa cos /? + A* , zostaje przenoszony zapomoca walu 38 i kola ze¬ batego 40 na wrzeciono 42, na którem jest osadzona nakretka 43 z czopem prowadni- czym, umieszczonym w rowku podluznym linjalu 44, dajacego sie obracac na czopie 45. Ruch obrotowy walka 28, który powo¬ duje prostopadly do tego walka przesuw wskazówki 27 w zaleznosci od iloczynu Pa . sin /?, zostaje, podobnie jak w poprzed¬ nim przypadku, przeniesiony zapomoca przekladni kól zebatych 32 na dyferencjal 33, który dodaje ten ruch do ruchu obroto¬ wego w zaleznosci od algebraicznej sumy Xpm +\ ' który powstaje przy sledzeniu wysokosci i jest doprowadzany do dyferen¬ cjalu 33 z drugiej strony. Otrzymany przez dodanie wspomnianych skladowych wypad¬ kowy ruch w zaleznosci od Pa . sin /? + Ai ^ == % m przenosi sie na wal 37, wy¬ konany w postaci wrzeciona, a z niego za¬ pomoca przekladni z kól zebatych 39, 39' i walu 41 na wrzeciono 37' równolegle do walu 37 i obracajace sie z ta sama szybko¬ scia. Te dwa wrzeciona tworza prowadnice ramy 47, w której prostopadle do kierun¬ ku jej przesuwu jest osadzone dajace sie obracac wrzeciono 42, uruchomiane zapo¬ moca dyferencjalu 34 w zaleznosci od A^ .Osadzona na tern wrzecionie 42 nakretka 43 wykonywa wiec jednoczesnie ruch po¬ suwisty w dwóch prostopadlych do siebie kierunkach, a mianowicie ruch boczny wzdluz wrzeciona 42 w zaleznosci od A^ i prostopadly do tegoz ruch wspólnie z rama 47 w zaleznosci od Xbm , wskutek czego pro¬ wadzony w podluznym rowku linjalu 44 czop 43 obraca linjal okolo jego czopa 45 w takie polozenie, które w odpowiedniej skali okresla odleglosc pozioma Xb celu B od bater ji a (odleglosc osi czopa 45 linjalu 44 od osi czopa nakretki 43) oraz przyna¬ lezny kat wyprzedzenia bocznego S*, po* miedzy osia podluznego rowka linjalu 44 i prostopadla rzucona z punktu przeciecia sie tej osi z osia czopa 45 na os wrzeciona 42, na którem przesuwa sie nakretka 43.W ten sposób otrzymana wartosc odle¬ glosci poziomej Xb, czyli ruch nakretki 43 wzdluz osi linjalu 44 w zaleznosci od tej funkcji, zostaje przenoszony zapomoca lin¬ ki 46, przymocowanej do czopa nakretki 43 i przeprowadzonej przez srodek czopa ob¬ rotowego 45 linjalu 44, na zaopatrzony w nomogram wysokosci lotu pocisku beben 47 (fig. 7), który bedzie sie obracal w zalezno¬ sci od Xbz. Gdy obraca sie jednoczesnie za¬ pomoca kólka recznego 48 wrzeciono 49 w taki sposób, ze czubek przesuwajacej sie po niem wskazówki 50 stale przesuwa sie po krzywej nomogramu, odpowiadajacej wla¬ sciwej wysokosci lotu ostrzeliwanego celu (samolot), to wskazówka 50 i wrzeciono 49 beda sie przesuwaly w zaleznosci od czasu lotu pocisku t3 do punktu trafienia B, po¬ niewaz nomogram krzywych wysokosci jest wykonany w prostokatnym ukladzie spól- rzednych w zaleznosci od wysokosci h lotu celu i jego odleglosci poziomej X. Ruch ob¬ rotowy wrzeciona 49 przenosi sie zapomoca slimaka 51 i dyferencjalu 53 na beben 52 z nomogramem krzywych odtykania zapalni¬ ka, wykonanym w prostokatnym ukladzie spólrzednych w zaleznosci od czasu trwa¬ nia lotu pocisku / i wysokosci lotu celu. Z drugiej strony wprowadza sie do dyferen¬ cjalu 53 ruch obrotowy, zalezny od czasu martwego ©', potrzebnego do odtykania za¬ palnika pocisku, ladowania i wystrzelenia, i spowodowany przez obrót slimaka 55 przy ustawianiu uwzgledniajacej czas mar¬ twy podzialki 61 wzgledem nieruchomej wskazówki 62. Te dwa ruchy obrotowe do¬ daje sie algebraicznie w dyferencjale 53, wskutek czego beben 52 obraca sie w zalez¬ nosci od sumy algebraicznej ts i czasu mar¬ twego 0'. Gdy wiec zapomoca kólka recz¬ nego 57 wrzeciono 58 obraca sie tak, ze czu- — 5bek wskazówki, przesuwajacej sie pó wrze¬ cionie, przesuwa sie stale po odpowiedniej krzywej nomogramu na bebnie 52, to wrze¬ ciono 58 obraca sie w zaleznosci od odtyka- nia zapalnika c„. Ten ruch obrotowy wrze¬ ciona 58 przenosi sie zapomoca przekladni slimakowej 59 na silnik 60 urzadzenia w ce¬ lu elektrycznego przekazywania rozkazów od przyrzadu centralnego do baterji.Uwidocznione na fig. 2, 3, 4 i 6, lecz nieoznaczone liczbami kólka reczne ozna¬ czaja te czesci centralnego przyrzadu, któ¬ re przy sledzeniu celu, poruszajacego sie poziomo na znanej wysokosci ze znana szybkoscia, powoduja ruchy obrotowe w za¬ leznosci od tych funkcyj, które sa podane przy tych kólkach recznych. PL