Pompy odsrodkowe odznaczaja sie dosc duza sprawnoscia, lecz w przeciwienstwie do pomp tlokowych, wykazuja te wade, ze nie moga ssac wody z poziomu ponizej po¬ ziomu osi pompy. Znana sa równiez pompy z kolami lopatkowemi, które dostarczaja powietrza, a zatem sa pompami ssacemi.Pompy te napelnia sie przed rozruchem pewna iloscia cieczy pomocniczej (wody), która podczas ruchu obrotowego jest zmu¬ szona do wykonywania ruchu zwrotnego w przedzialach kola lopatkowego w kierunku promieniowym; w ten sposób ciecz pomoc¬ nicza dziala w kazdym przedziale, jak tlok* lub nurnik w pompie zwyklej. Ruch w kie¬ runku promieniowym moze np. byc wywo¬ lany zapomoca wystepu w kadlubie pompy, który miesci sie w odpowiednich wykro¬ jach lopatek. Tego rodzaju pompy o dzia¬ laniu tloczacem, wskutek strat, wywolywa¬ nych tarciem, maja jednak gorsza spraw¬ nosc, niz zwykle pompy odsrodkowe.Przedmiot wynalazku niniejszego sta¬ nowi ssaca pompa obrotowa o zwiekszonej sprawnosci, uzyskanej wskutek tego, ze pompa czesciowo dziala jako pompa tlo¬ czaca, czesciowo zas jako odsrodkowa w ten sposób, ze kolo lopatkowe czesc cie¬ czy, wprawionej w ruch obrotowy, wytlacza z przedzialów miedzy lopatkami wpoblizu piasty bezposrednio do przewodu tloczne¬ go, natomiast pozostala czesc cieczy w przedzialach tych jest odrzucana od we¬ wnetrznego ku zewnetrznemu obwodowi kola lopatkowego, a stamtad dzialaniem si¬ ly odsrodkowej jest odprowadzana doprzewodu tlocznego. Czesci lopatek we¬ wnatrz Jcpla lopatkowege w porównaniu z czesciami zewnatrz fohu lopatkowego mo¬ ga"miec pojemnosc mala, aby ich wplyw na sprawnosc byl odpowiednio maly; przez odpowiednie uksztaltowanie wystepu, wy¬ wolujacego ruch cieczy w kierunku pro¬ mieniowym, mozna osiagnac ten skutek, ze czas rozruchu, czyli czas, potrzebny do odpowietrzenia przewodu ssawnego, nie bedzie zbyt dlugi.Ssanie powietrza w niniejszej pompie tloczaco-odsrodkowej wzmaga sie ponadto wskutek tego, ze obie czesci kola lopatko* wego odprowadzaja ciecz przez wspólny otwór wylotowy, przyczem ciecz ta, posia¬ dajaca na zewnetrznym obwodzie kola du¬ za szybkosc obrotowa w celu uzyskania dizalania ssacego, jest wtlaczana do otwo¬ ru wylotowego wewnetrznej czesci kola lo¬ patkowego.Na rysunku uwidoczniono dwa przykla¬ dy wykonania pompy wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój osiowy wzdluz linji A—B—C—D—E na fig. 2 i 3 jednej z postaci wykonania; fig. 2 i 3 przedstawia¬ ja widoki boczne tego rodzaju pompy, przyczem fig. 2 przedstawia widok otwar¬ tej pompy od strony prawej (ssawnej), fig. 3 zas — widok odjetej pokrywy od strony lewej (tlocznej); fig. 4 przedstawia prze¬ krój, odpowiadajacy fig. 1, natomiast fig. 5 i 6 przedstawiaja widoki boczne, odpo¬ wiadajace fig. 2 i 3; fig. 7 przedstawia cze¬ sciowy przekrój fig. 6 wzdluz linji F.Na fig. 1 przestrzen ssania a jest pola¬ czona ze srodkowa przestrzenia pompy za- pomoca szczeliny c, przeprowadzonej na krótkim luku. Na przeciwleglej sciance e znajduje sie laczaca przestrzen tloczna b szczelina d, która jest równiez uksztaltowa¬ na w postaci luku (fig. 3) i przesunieta wzgledem szczeliny c o kat prawie 90° w kierunku obrotu kola lopatkowego. Szcze¬ liny posiadaja na koncach scianki pochyle (zaznaczone na rysunku), które zmniejsza¬ ja straty wskutek uderzen cieczy. Miedzy przestrzenia ssania i tloczenia znajduje sie - srodkowa przestrzen pompy, w której obra¬ ca sie kolo lopatkowe e. Kazda lopatka sklada sie z dwóch czesci p i g, przesunie¬ tych wzgledem siebie w kierunku osiowym.W ten sposób naokolo czesci q lopatek po¬ wstaje przestrzen pierscieniowa /. W prze¬ strzeni tej umieszczony jest wystep g, któ¬ ry stanowi calosc ze scianka 1, lecz moze byc równiez wykonany, jako oddzielna czesc wymienna. Polozenie i ksztalt wy¬ stepu g wyjasnia fig. 2.Czesci c, d, f, g oraz q, rozpatrywane oddzielnie, staiiowia zwykla pompe tlocza¬ ca. Jezeli kolo lopatkowe obraca sie w kie¬ runku strzalki, to ciecz (pomocnicza), wy¬ pelniajaca stale srodkowa przestrzen pom¬ py, zostaje porwana i wprawiona w ruch obrotowy. Wirujacy pierscien cieczy jest wtlaczany przytem od czasu do czasu za- pomoca wystepu g do wewnetrznych prze¬ dzialów i kola, wskutek czego we wnetrzu przedzialów tych powstaje ruch zwrotny, skierowany w kierunku promieniowym, i ciecz, ssana jak w pompie tlokowej przez szczeline c z przewodu ssawnego, odply¬ wa przez szczeline d. Pompa ssie przytem najpierw powietrze, a dopiero po odpowie¬ trzeniu przewodu ssawnego zaczyna sie ssanie cieczy.Przyspieszeniu odpowietrzania przewo¬ du ssania sprzyja specjalny ksztalt wyste¬ pu g. Powierzchnia nabiegowa h zaczyna sie prawie stycznie, stopniowo zagina i kon¬ czy sie prawie promieniowo. Przy ruchu obrotowym ciecz, wirujaca razem z kolem lopatkowem, zabiera przednia strona h wy¬ stepu g, która kieruje ciecz te stopniowo do srodka kola, a nastepnie z pelna szybko¬ scia obrotowa wytlacza do wewnetrznych, •znajdujacych sie blisko piasty przedzia¬ lów i kola, które przy rozruchu pompy sa napelnione powietrzem, ssanem ze szczeli¬ ny c, wskutek czego jest ono energicznie wtlaczane do szczeliny d. — 2 —W pompie niniejszej czesc ssanej cie¬ czy dostarcza nie dzialanie wytlaczajace, lecz dzialanie sily odsrodkowej. Odbywa sie to zapomoca zewnetrznego obwodu ko¬ la lopatkowego, który zawiera czesci p lo¬ patek. Zewnetrzny obwód kola jest zasila¬ ny czescia ssanej cieczy, doplywajaca z wewnetrznego obwodu kola, zawierajacego czesci q lopatek. Odprowadzanie cieczy moznaby uskuteczniac na zewnetrznym ob¬ wodzie kola lopatkowego, w danym jednak razie obok czesci p lopatek wykonany jest wspólsrodkowy z osia kola i przeciwlegly wydrazeniom kanal r o ksztalcie, przed¬ stawionym na fig. 3. Glebokosc kanalu r w kierunku osi z poczatku powoli wzrasta, nastepnie na pewnym odcinku pozostaje stala, a wkoncu znowu maleje do zera.Ciecz, doplywajaca od wewnatrz do prze¬ dzialów miedzy czesciami p lopatek, prze¬ plywa kanal r, z którego ja zabieraja obra¬ cajace sie lopatki. Wskutek zwezenia prze¬ kroju kanalu a zatem i stlaczania ciecz znajduje sie w miejscu r pod Wysokiem ci¬ snieniem i ostatecznie pod tern cisnieniem doplywa przez szczeline s do przewodu tlocznego, nie splywajac zpowrotem do ko¬ la lopatkowego.Fig. 4 — 7 dotycza pompy, w której ciecz, posiadajaca duza szybkosc obrotowa na zewnetrznym obwodzie kola lopatkowe¬ go, zostaje bezposrednio przetloczona przez zwezajacy sie odpowiednio kanal do wylotowego otworu wewnetrznego obwodu kola w ten sposób, ze w miejscu tern ssie ciecz, doprowadzana z wewnetrznego ob¬ wodu kola lopatkowego. Okazalo sie, ze przy takiem uksztaltowaniu pompy obro¬ towej w jej przewodzie ssawnym mozna osiagnac znacznie wieksza niedopreznosc, anizeli w pompach tloczacych nawet z cie¬ cza pomocnicza, przyczem nie traci sie nic na wysokosci tloczenia, ani na wydajnosci pompy. Badania wykazaly, ze mozna osia¬ gnac niedopreznosc, wynoszaca 720 mm slupa rteci, a wiec równa niedopreznosci, otrzymywanej w najlepszych pompach tlo¬ kowych.Konstrukcja wedlug fig. 4 — 7 w szcze¬ gólach, oznaczonych literami od a do r, nie rózni sie niczem od konstrukcji wedlug fig. 1 — 3. Róznica polega na tern, ze niema szczeliny wylotowej s, a w sciance / kadlu¬ ba, która przykrywa zewnetrzna czesc p kola lopatkowego, znajduje sie kanal u, który laczy kanal r ze szczelina d. Kanal u laczy sie z kanalem r przed jego koncem w miejscu, w którem zaczyna sie zwezenie; spietrzajaca sie tu ciecz zostaje calkowicie lub czesciowo wtloczona do kanalu lacza¬ cego i razem z ciecza, dostarczona bezpo¬ srednio z wewnetrznego obwodu kola lo¬ patkowego, zostaje odprowadzona do szczeliny d.Kanal u posiada specjalny ksztalt, u- widoczniony na fig. 6. Obok splaszczonego konca t* kanalu r w wystajacej czesci wal¬ cowej scianki kadluba wykonane jest na pewnym odcinku wydrazenie lukowe, któ¬ rego glebokosc powoli wzrasta jednocze¬ snie ze zmniejszaniem sie glebokosci kon¬ ca r\ Tak uksztaltowany kanal u jest od¬ dzielony od pochylej powierzchni wlotowej szczeliny d waskim jezykiem t', który kon¬ czy sie prawie w tern samem miejscu, w którem zaczyna sie wlasciwy otwór wloto¬ wy szczeliny d. Ciecz, zebrana w kanale u, moze wiec poza koncem jezyka wplynac bezposrednio do szczeliny d, nie wracajac do czesci p kola lopatkowego. Aby ciecz doplywala mozliwie bez uderzen przy kon¬ cu kanalu u zabiera ja pochyla wlotowa po^ wierzchnia odchylajaca v, za która wystep scianki kadluba przylega znów do krawe¬ dzi bocznej czesci p kola lopatkowego.Ciecz, wprawiana w ruch obrotowy w kanale r, zostaje wtloczona ze stosunkowo duza szybkoscia do szczeliny d. Wskutek tego na sasiednich przestrzeniach odbija sie wplyw ssania, który przy pierwszych obro¬ tach pompy, czyli wówczas, gdy do we¬ wnetrznych przedzialów i kola lopatkowe- — 3 —go dostarczane jest najpierw powietrze, oddzialywa bardzo silnie na proces napel¬ niania powietrzem i skutecznie pomaga wy¬ tlaczajacemu dzialaniu wystepu g. PL