Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia sterowego do statków lotniczych, jak np. samolotów, szybowców i tym podob¬ nych statków napowietrznych, jak równiez i do innych srodków lokomocji. W szcze¬ gólnosci urzadzenie sterowe wedlug wyna¬ lazku obejmuje wielokrotne sterowanie, w którem uruchomianie wzglednie nastawia¬ nie sterów moze byc uskuteczniane z do¬ wolnego siedzenia lub stanowiska, zainsta¬ lowanego na statku napowietrznym.Wynalazek niniejszy nadaje sie szcze¬ gólnie do samolotów, w których powszech¬ nie stosuje sie sterowanie podwójne, np. do nauki pilotazu, przyczem uczen prowadzi samolot, poslugujac sie jednym z podwój¬ nych zespolów sterów, drugi zas zespól ste¬ rów, sprzegniety z pierwszym zespolem, jest nastawiany przez instruktora-lotnika w bardziej trudnych i niebezpiecznych chwilach lotu, w naglej potrzebie lub w ce¬ lach pokazowych.Dzieki urzadzeniu sterowemu wedlug niniejszego wynalazku instruktor moze we¬ dlug swego uznania pozwolic uczniowi ste¬ rowac dopóty, dopóki sam nie zechce pod¬ jac sie sterowania, przyczem takie przeje¬ cie sterowania przez lotnika jest zupelnie niezalezne od woli ucznia, który wówczas nie moze w zaden sposób wplywac na zmia¬ ne nastawienia sterów, nawet manipulujac, jak zwykle, swojemi drazkami sterowemi.Óprótó moznosci zupelnego wylaczenia sterów ucznia zapomoca nadrzednego ste¬ ru instruktora urzadzenie sterowe wedlug wynalazku w zastosowaniu do hamulców samolotu umozliwia instruktorowi regula¬ cje sily hamowania samolotu dodatkowo do hamowania, uskutecznianego przez ucznia, az do zupelnego wylaczenia hamowania, wywieranego ze strony ucznia. / Oczywiscie, niedostateczna sila hamo¬ wania, uzyta przez ucznia, moze byc nad¬ zorowana i kontrofowana prtfez instrukto¬ ra przy pomocy odpowiednich narzadów wskaznikowych, przyczem sila hamowania moze byc zmieniana ; dodatkowo przez in¬ struktora lub lotnika w sensie dodatnim przez nacisniecie wlasnego przycisku ha¬ mulcowego w takim stopniu, aby otrzymac zadane dodatkowe cisnienie hamulców, przyczem, sterujac w ten sposób, lotnik mo¬ ze oczywiscie uznac za stosowne wylaczyc stery ucznia w sposób opisany wyzej, i to przed lub tez w czasie zwiekszania dziala¬ nia hamulca w pozadanym stopniu.Poza tern urzadzenie sterowe wedlug wynalazku odznacza sie prostota, lekkoscia oraz zwartoscia swej budowy, co jest szcze¬ gólnie wazne w srodkach lokomocji, a w szczególnosci w samolotach.Urzadzenie sterowe wedlug wynalazku z podwójnem lub wielokrotnem sterowa¬ niem samolotów i innych statków napo¬ wietrznych jest bezposrednio sprzegniete ze wspólnym mechanizmem kilku podrzed¬ nych stanowisk sterowych przy pomocy o- pancerzonych linek, które sa polaczone z nadrzednem urzadzeniem sterowem w ten sposób, ze przez uruchomienie steru nad¬ rzednego wskutek wzglednego przesuniecia pancerzy i linek sterów podrzednych, po¬ laczonych z temi linkami, urzadzenia stero¬ we stanowisk podrzednych staja sie calko¬ wicie nieczynne. Poza tern wzgledne prze¬ suniecie odnosnych pancerzy i linek, nie¬ zbedne do wylaczenia sterowania pod¬ rzednego, odbywa-sie przez odpowiednie przesuniecie zderzaka lub zderzaków, ó które opieraja sie pancerze czynnych li¬ nek sterowniczych stanowisk podrzednych, przyczem uruchomianie tego mechanizmu odbywa sie z jednego stanowiska, niezalez¬ nie od urzadzenia sterowego stanowiska nadrzednego, poprzez niezalezna linke w pafccerzu, przyczem czynne polaczenie jed¬ nego ze stanowisk sterowych sklada sie z dwóch opancerzonych linek, polaczonych odpowiednio z urzadzeniami sterowemi stanowiska nadrzednego i podrzednego o- raz z nieruchomych zderzaków oporowych pancerzy linek.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia ogólny widok zboku u- rzadzenia sterowego wedlug wynalazku, fig. 2 — widok zboku i czesciowy przekrój innej odmiany palakowego drazka stero¬ wego, fig. 3 — czesciowy widok perspekty¬ wiczny innej odmiany steru, przedstawio¬ nego na fig, 2.W urzadzeniu sterowem wedlug wyna¬ lazku hamulce samolotu sa nastawiane od¬ powiednio z dwóch stanowisk lub siedzen 1 i 2, przyczem jedno z tych stanowisk, np. stanowisko 2, odnosi sie do sterowania nad¬ rzednego, dodatkowego do sterowania nor¬ malnego.Przed kazdem z zajetych przez zaloge samolotu siedzen, umieszczonych np. jedno za drugiem, znajduje sie jeden lub dwa, podwójnie ze soba polaczone, drazki ste¬ rownicze 3 i 4 nachylone pod odpowiednim katem i zakonczone rekojesciami 28.Zprzodu kazdego z tych drazków ste¬ rowniczych sa przymocowane przegubowo przyciski 5 i 6 w ksztalcie litery L, przy¬ mocowane przegubowo do obsad 7 i 8, za¬ cisnietych naokolo kazdego drazka, przy¬ czem krótsza podstawa tych przycisków jest polaczona w znany sposób wpoblizu konców z linkami 9 i 10, które sa przepu¬ szczone przez pancerze 11 i 12, przymoco¬ wane do obsady lub czesci przyleglej. — 2 — iW razie potrzeby mozna zastosowac tu¬ lejki rozporowe 13 i 14 do regulowania dlu* gosci pancerzy linek.O ile uczen zajmuje przednie siedze* nie 1, a instruktor tylne siedzenie 2, wów¬ czas sterowanie glówne odbywa sie z sie¬ dzenia tylnego, chociaz do tego celu moz¬ na przeznaczyc i inne siedzenie, Wystajace z pancerzy konce wewnetrz¬ nych linek sa ewentualnie prowadzone za- pomoca odpowiednich krazków prowadni¬ czych 131, 141 do narzadu lub narzadów, które sa bezposrednio polaczone z zawora¬ mi, miarkujacemi przeplyw znajdujacej sie pod cisnieniem cieczy mechanizmu hamul¬ cowego 15, a konce rdzeni 17, 22 linek 9, 10 sa polaczone we wspólnym punkcie 16 wpoblizu lub wewnatrz tego mechanizmu, jak zaznaczono na rysunku.Koniec pancerza 11 linki 9 prowadza¬ cej do siedzenia, w miejscu odleglem od tego siedzenia, jest polaczony z koncem 18 ramienia korby 19, która jest osadzona przegubowo w punkcie 21 wpoblizu wierz¬ cholka korby z drugim narzadem 20, przy¬ trzymywanym sztywno w odpowiedniem polozeniu (np. pionowo, jak zaznaczono na rysunku), przyczem górny i dolny konce tego narzadu 20 posiadaja otwory.Rdzen 17 linki 9 ucznia wystaje naze- wnatrz pancerza i przechodzi przez otwór w drugim narzadzie 20 oraz poprzez kra¬ zek prowadniczy 13* siega do przekladni zaworowej, sterujac odnosny zawór ha¬ mulcowy lub inny mechanizm, uruchomia¬ jacy narzad, który jest poruszany zapomo- ca podwójnego i normalnego steru instruk¬ tora.Link?, sterownicza 22 normalnego ha¬ mulca instruktorskiego jest zawsze czynna, a jako niepodlegajaca dzialaniu innych ste¬ rów, jest wykonana w postaci zwyklej linki Bowden'a, której srodkowy rdzen 22 jest polaczony na jednym koncu z przyciskiem hamulcowym 6 na drazku sterowym, a na drugim koncu z mechanizmem 15, urucho¬ miajacym zawór hamulcowy. Rdzen ten przebiega w pancerzu, który jest polaczo¬ ny na koncu górnym lub w srodku z obsa¬ da osadzona na sterze, a w dolnym koncu z odpowiednio zamocowanym zderzakiem oporowym 23, który moze byc podtrzymy¬ wany w obsadzie (nieprzedstawionej na ry¬ sunku) i a która moze byc wspólna z pod¬ stawa lozysk osi 21, jak równiez z podsta¬ wa lozysk krazków prowadniczych 13l i 14\ W'zasiegu reki instruktora znajduje sie trzeci-drazek sterowniczy 24, przy pomocy którego instruktor moze zapobiegac uru¬ chomieniu hamulca przez ucznia lub w ra¬ zie potrzeby moze zmieniac sile hamowa¬ nia, wywierana przez ucznia.Ten trzeci drazek sterowniczy jest glównym drazkiem nastawczym i moze byc polaczony przegubowo z drazkiem stero¬ wym lub tez moze byc przymocowany na którejkolwiek sciance kadluba samolotu w zasiegu reki instruktora.Glówny drazek nastawczy jest polaczo¬ ny linka Bowden'a z korba 19, przyczem srodkowy rdzen 25 linki przechodzi przez otwór, znajdujacy sie na jednym koncu drugiego narzadu 20, i jest zwiazany z tym koncem korby 26, który jest przeciwlegly koncowi 18, polaczonemu z pancerzem lin¬ ki uruchomianej przez ucznia.Pancerz 27 linki do sterowania glówne¬ go jest przymocowany do przeciwleglego konca drugiego stalego narzadu 20, przez który przechodzi linka ucznia.Osoba zajmujaca jedno z siedzen moze zawsze uruchomic hamulce, przyczem sila hamowania jest wykazywana przy pomocy wskaznikowego przyrzadu cisnienia cieczy, umieszczonego w znany sposób przed kaz- dem siedzeniem.Jezeli uczen zastosuje cisnienie nad¬ mierne, to instruktor, przechylajac glówny drazek sterowy 24 z polozenia, zaznaczo¬ nego na rysunku linja ciagla, w pdozenle zaznaczone linja przerywana, powoduje — 3 —odchylenie korby w takim kierunku, ze pan¬ cerz 11 linki 9, prowadzacej do przycisku sterowego 5 ucznia, zostaje przemieszczony lub zwolniony i moze przesunac sie wzdluz linki 9 rdzenia 17 ku punktowi polaczenia tej linki z przekladnia, uruchomiajaca za¬ wór.Jest oczywiste, ze instruktor moze usku¬ tecznic ten ruch nastawiania glównego, za¬ nim uczen uruchomi swój drazek nastaw- czy, przez co urzadzenie nastawcze ucznia staje sie nieczynne lub moze spowodowac zmiane sily lub tez zwolnienie hamowania, podjetego przez ucznia, w zaleznosci od powagi sytuacji.Wedlug dalszej odmiany wykonania u- rzadzenia sterowego w mysl wynalazku ster ucznia moze stanowic drazek z pala- kiem 28a (fig. 3), który posiada wygiety przycisk 6, osadzony z jednej strony pala- ka i wysiajacy ku jego górnej srodkowej czesci, tak iz przycisk moze byc naciskany przy pomocy palców ku górze, w kierunku ku dolnej powierzchni lukowej czesci pa- laka, stanowiacej wierzcholek palaka.Ster nastawczy instruktora moze byc skonstruowany podobnie, lecz posiada do¬ datkowo przycisk, przedstawiony na fig. 3.W tym celu stosuje sie przycisk kciu¬ kowy 29, polaczony przegubowo swa pod¬ stawa z podstawa palaka i przesuwany wzdluz luku nazewnatrz plaszczyzny pala¬ ka w polozenie zewnetrzne, w którem przy¬ cisk kciukowy jest nachylony w stosunku do plaszczyzny palaka, jak przedstawiono linja przerywana na fig. 2. W tern wykona¬ niu stosuje sie zprzodu podstawy palaka przednia i tylna obsady 30 z poprzeczneftii otworami 31, w których jest osadzona prze¬ gubowo dzwignia 32, której wolny koniec siega ku tylowi poprzez podstawe palaka i posiada na koncu zacisk.Do zacisku 33 na tylnym koncu dzwi¬ gni 32 jest przymocowana linka 25 glówne¬ go steru, przyczem pancerz linki jest przy¬ mocowany nizej do stalej obsady 34.Przycisk kciukowy 29 posiada klinowy kciuk 35, którego wierzcholek skierowany jest wgóre, gdy zajmuje polozenie piono¬ we i wspólpracuje z krzywiznowa po¬ wierzchnia dzwigni przegubowej 32, prze¬ chodzacej poprzez palak, przyczem koniec linki, osadzony w tej dzwigni, jest przy¬ trzymywany zapomoca kciuka w pewnej odleglosci od oparcia, do którego jest przy¬ mocowany pancerz, dopóki ster glówny jest nieczynny.W tern polozeniu linka steru glównego jest sciskana, a pancerz linki ucznia jest przesuwany wzdluz linki nazewnatrz opar¬ cia, znajdujacego sie przy drugim narza¬ dzie, który jest nieruchomy.Uczen moze przeto nastawiac swój dra¬ zek hamulcowy dopóty, dopóki przycisk kciukowy steru glównego pozostaje wgó- rze.Jezeli jednak instruktor przechyli przy¬ cisk kciukowy steru glównego nazewnatrz w polozenie, przedstawione linjami przery- wanemi na fig. 2, to kciuk 35 u podstawy przycisku kciukowego 29 oddala sie od krzywiznowej powierzchni dzwigni 32, któ¬ ra przechodzi ku tylowi przed podstawa palaka, koniec zas dzwigni 32, do której jest przyczepiona srodkowa linka, opada wdól na obsade oporowa 34, pod która jest umocowany pancerz linki steru glów¬ nego.W wyniku tego dzialania zwalnia sie lub podnosi sie podstawe z jednego konca kor¬ by 19, do której jest przymocowany pan¬ cerz linki ucznia, umozliwiajac obluznienie tego pancerza linki 11, wskutek czego w przypadku zastosowania mechanizmu kciu¬ kowego sterowanie ucznia staje sie albo zu¬ pelnie nieczynne lub tez staje sie nieczyn¬ ne w pewnym tylko stopniu w zaleznosci od stopnia uruchomienia steru glównego w przypadku zastosowania innych powierzch¬ ni krzywiznowych o wiekszym promieniu powierzchni krzywiznowej.Aczkolwiek urzadzenie sterowe wedlug — 4 —wynalazku niniejszego odnosi sie w zasa¬ dzie do sterowania podwójnego i sterowa¬ nia glównego hamulców samolotu, to jed¬ nak jest oczywiste, ze sterowanie takie moze byc zastosowane i do innych celów, a nietylko do celów nauczania, przyczem sterowanie normalne i sterowanie nadrzed¬ ne moga posiadac w razie potrzeby kilka stopni. PL