W celu zmniejszenia pojemnosci miedzy zylami kabla dalekonosnego otacza sie w znany sposób zyly miedziane izolacja pa¬ pierowo — powietrzna. Wymieniona izola¬ cja moze byc wykonana w ten sposób, ze na zyle miedziana nawija sie srubowo sznurek papierowy, a na ten ostatni powloke z pas¬ ków papierowych. Z zyl, izolowanych w ta¬ ki sposób, mozna wytwarzac wielozylowe kable, miedzy zylami których znajduje sie dielektryk o stalej dielektrycznej 1,6.Wedlug wynalazku izolacje z przestrze¬ nia powietrzna zyl kabli dalekonosnych wykonywa sie zapomoca polistyrenu, zwla¬ szcza w postaci nitek, sznurków i tasm, któ¬ re umieszcza sie na zyle w taki sam sposób, jak nitki, sznurki i tasmy z papieru. Zyly, izolowane w ten sposób, tworza pojedynczo lub skrecone w grupy, zlozone z dwóch, z czterech lub z wiekszej liczby zyl, rdzen kabla, który otacza wodoszczelny plaszcz.Izolacja z przestrzenia powietrzna zyl, zwlaszcza w kablach ladowych, moze byc wykonana przy jednoczesnem uzyciu sznur¬ ków lub tasm z papieru i z polistyrenu w ten sposób, ze wokolo zyly owija sie sznurek z polistyrenu, na który nawija sie tasme pa¬ pierowa. Nitki, sznurki i tasmy z polistyre¬ nu moga posiadac odpowiedni profil.Wlasciwosciami, dzieki którym czystypolistyren nadaje sie dobrze do wykonywa¬ nia izolacji zyl z zachowaniem przestrzeni powietrznej, sa: jego mala stala dielek¬ tryczna [e = 2,5), jego niezwykle maly kat stratnosci (tg ó = 0,2.10-3)f jego minimalna higroskopijnosc, nie dajaca sie sprawdzic pomiarowo, oraz dobra wytrzymalosc me¬ chaniczna.Izolacja z przestrzenia powietrzna, wy¬ konana w mysl wynalazku, posiada stala dielektryczna, która przynajmniej jest rów¬ na stalej dielektrycznej izolacji papierowo- powietrznej. Nastepnie maly kat stratnosci polistyrenu powoduje tylko bardzo male straty dielektryczne, które, zwlaszcza przy wiekszych czestotliwosciach, sa znacznie mniejsze niz straty dielektryczne izolacji pa¬ pierowo - powietrznej. Ma to szczególne znaczenie w dlugich linjach kablowych mor¬ skich i ladowych, poniewaz, jak wiadomo, przechodzi sie w coraz wiekszym stopniu do wielokrotnego wyzyskiwania przewodów przez stosowanie czestotliwosci nosnych i poniewaz przy bardzo malem specyficznem tlumieniu daje sie szczególnie zauwazyc wplyw uplywnosci. Ma to wielkie znaczenie równiez w kablach, sluzacych do przenosze¬ nia audycyj radjowych i obrazów, w któ¬ rych to przypadkach stosuje sie stosunkowo wielkie czestotliwosci.Inne zalety izolacji z przestrzenia po¬ wietrzna, wykonanej zapomoca polistyrenu, wynikaja z jego niehigroskopijnosci. Nalezy specjalnie zaznaczyc dwa ulepszenia: jed¬ no, dotyczace sposobu wyrobu kabla dale- konosnego, i drugie, dotyczace jego mecha¬ nicznej konstrukcji, które wynikaja z niehi¬ groskopijnosci polistyrenu. Jak wiadomo, kable z zylami, zaopatrzonemi w izolacje papierowo - powietrzna, nalezy suszyc przed ostatecznem wykonczeniem w celu uwolnie¬ nia papieru od wilgoci. To suszenie, zwla¬ szcza przy dlugich kablach, wymaga zasto¬ sowania drogich sposobów i urzadzen. W ra¬ zie stosowania w mysl wynalazku do izo¬ lacji zyl polistyrenu nie zachodzi potrzeba takiego suszenia kabli, poniewaz polistyren nie zawiera i nie pochlania wilgoci. Drugie ulepszenie, wynikajace z niehigroskopijnosci polistyrenu, a dotyczace mechanicznej kon¬ strukcji kabla, polega na tern, ze w podmor¬ skich kablach z zylami, zaopatrzonemi w i- zolacje z przestrzenia powietrzna, plaszcz olowiowy mozna zastapic powloka z guta¬ perki lub z mieszaniny polistyrenu, gutaper¬ ki, balaty, ewentualnie z dodaniem kauczuku i wosku. Próby zastosowania do kabli mor¬ skich z zylami, zaopatrzonemi w izolacje z przestrzenia powietrzna, powloki z gutaper¬ ki nie dawaly dotychczas dodatnich wyni¬ ków z tego powodu, ze higroskopijny papier wchlanial z biegiem czasu wilgoc z powloki gutaperkowej, wskutek czego jego elektrycz¬ ne wlasciwosci stawaly sie gorsze. Dlatego kable morskie z zylami, zaopatrzonemi w izolacje papierowo - powietrzna, nalezalo zaopatrywac w szczelny plaszcz olowiany.Przy uzyciu w mysl wynalazku jako izolacji polistyrenu jest to zbedne. Do otoczenia ka¬ bla od zewnatrz powloka mozna raczej za¬ stosowac lekkie i latwo dajace sie nakladac materjaly, jak np. gutaperke. Wynikajace z tego zmniejszenie wagi kabla ma wielkie znaczenie przy wyrobie i zakladaniu kabli podmorskich.Poza tern izolacja polistyrenowo - po¬ wietrzna, wykonana w mysl wynalazku, dzieki duzej wytrzymalosci polistyrenu jest znacznie wytrzymalsza na dzialanie ze¬ wnetrznego cisnienia, niz wykonana w taki sam sposób izolacja papierowo-powietrzna.Kable z zylami, posiadajacemi izolacje pa¬ pierowo-powietrzna, wymagaja juz przy gle¬ bokosci wody, wynoszacej okolo 70 m uzycia ochrony przeciw dzialaniu cisnienia, nato¬ miast kabel z zylami, izolowanemi wedlug wynalazku, moze byc uzyty, jak to wykazaly doswiadczenia, na glebokosciach okolo 100 m bez takiej ochrony przeciw dzialaniu ci¬ snienia.Dotychczas naogól byla mowa tylko o sznurkach i nitkach, stosowanych do owija- — 2 —nia zyl. Zwykle stosuje sie pelne nitki. W mysl przykladu wykonania wynalazku za¬ miast pelnych nitek lub sznurków stosuje sie nitki z polistyrenu, zaopatrzone w kanal.Po owinieciu zyl takiemi nitkami nawija sie nastepnie dla uzupelnienia izolacji tasme lub naklada powloke w postaci weza np. z polistyrenu.Nitki z polistyrenu, zaopatrzone w kanal, mozna wytwarzac o bardzo cienkich scian¬ kach i o odpornosci, bezwzglednie dosta¬ tecznej na dzialanie cisnienia, wskutek cze¬ go izolacja z przestrzenia powietrzna, wy¬ konana zapomoca nitek z kanalem we¬ wnetrznym, posiada bardzo mala stala die¬ lektryczna i kat stratnosci, znacznie mniej¬ szy od dotychczas osiaganych wartosci.W celu nadania izolacji odpornosci na dzialanie wielkich zewnetrznych cisnien, których nie wytrzymuje juz izolacja z prze¬ strzenia powietrzna, wykonana w opisany sposób z nitek, sznurków i tasm, bez znacz¬ nego pogorszenia jej wlasnosci dielektrycz¬ nych, wypelnia sie przestrzenie powietrzne miedzy zwojami nitki, sznurka lub tasmy materjalem izolacyjnym, sproszkowanym lub ziarnistym o wysokiej wartosci dielektrycz¬ nej. Takiemi materjalami izolacyjnemi sa np. materjaly, znane z przemyslu ceramicz¬ nego, nastepnie sproszkowany polistyren lub sproszkowany bursztyn. Sproszkowany ma¬ ter jal izolacyjny moze byc stosowany w do- wolnem rozdrobnieniu, zaleznie od koniecz¬ nosci.Inny przyklad wykonania wynalazku do¬ tyczy wyrobu izolacji z przestrzenia po¬ wietrzna kabli z wspólsrodkowym ukladem zyl, jaki stosuje sie do przenoszenia wyz¬ szych czestotliwosci, stosowanych np. przy przenoszeniu obrazów. Do wykonywania izo¬ lacji z przestrzenia powietrzna w takich wspólsrodkowych ukladach zyl stosuje sie rozporki miedzy wewnetrznemi i zewnetrz- nemi zylami, które sa wykonane z materja- lu o duzej zdolnosci izolacyjnej i mozliwie malej stalej dielektrycznej.Wedlug wynalazku wyrabia si$ rozpor¬ ki z polistyrenu. Szczególna zalete ma w tym przypadku wlasciwosc polistyrenu, ze jego powierzchnia pod wplywem wilgoci nie po¬ krywa sie jednolita warstwa wilgoci. Opor¬ nosc powierzchniowa polistyrenu nie zmniej¬ sza sie znacznie równiez wówczas, gdy np. z wilgotnego powietrza, otaczajacego kabel, wskutek zmiany temperatury osiadaja na powierzchni polistyrenu skropliny, ponie¬ waz wilgoc rozdziela sie na krople, oddzie¬ lone strefami o duzej opornosci powierzch¬ niowej. Jest to dla wspólsrodkowych ukla¬ dów zyl bardzo wazne, gdyz rozporki raz ulozonej zyly sa naogól pózniej niedostep¬ ne, wskutek czego jest bardzo pozadane sto¬ sowanie przy budowie linji rozporek z ma¬ terjalu o wysokiej wartosci izolacyjnej, któ¬ rych zdolnosc izolacyjna jest zupelnie nie¬ zalezna od wplywów atmosferycznych i in¬ nych zjawisk, oddzialywujacych na wilgot¬ nosc miedzy zylami.Na rysunku fig. 1 przedstawia przyklad wykonania przedmiotu wynalazku. Rurowy przewód 1 spoczywa na rozporkach 2, przez których srodek jest przesuniety równiez ru* rowy przewód 3. Miedzy rozporkami znaj¬ duja sie wieksze przestrzenie powietrzne, wskutek czego dielektryk miedzy przewoda¬ mi tworzy glównie powietrze. Rozporki 2 sa wykonane z polistyrenu i maja ksztalt pel¬ nych tarcz lub tarcz, zaopatrzonych w wy¬ ciecia, jak to uwidoczniono na fig. 2. Wycie¬ cia 10 w rozporkach maja na celu nietylko zmniejszenie ilosci uzytego materjalu oraz zmniejszenie strat dielektrycznych, lecz ma¬ ja równiez powodowac, aby najkrótsza dro¬ ga miedzy wewnetrznym i zewnetrznym przewodem nie przebiegala w zadnem miej¬ scu calkowicie przez materjal dielektryczny.Fig. 3 przedstawia drugi przyklad wyko¬ nania przewodu o wspólsrodkowym ukladzie zyl, w którym zewnetrzny rurowy przewód 21 spoczywa na profilowanej tasmie 23 z polistyrenu, nawinietej srubowo na we¬ wnetrznym przewodzie 22. - 3 -Poza fceat wynalazek dotyczy sposobu na¬ wijania nitki lub tasmy i materialów synte¬ tycznych, jak polistyren, zwlaszcza sposobu nawijania ich na przewody miedziane, które to owiniecia sluzyc jak opisano powyzej ja¬ ko parcie dla izolacji z przestrzenia po- wietrzna, Mozna wprawdzie nitki i tasmy z polisty¬ renu wyrabiac w ten sposób, ze sa one giet¬ kie. Stwierdzono jednak, ze nitki i tasmy po¬ listyrenowe, zwykle przezroczyste jak szklo, przy nawijaniu na male srednice latwo staja sie zamglone i maja wyglad mleczny, co wskazuje na powstanie zbyt wielkich nate¬ zen w strukturze materjalu Oprócz tego sprezystosc wlasna nitek i tasm polistyreno¬ wych, powoduje, ze zwój nie jest osadzony mocno na przewodzie miedzianym, lecz da¬ zy do odwijania sie.W celu umkniecia tego ogrzewa sie przed nawijaniem nitki lub tasmy z poli¬ styrenu do okolo 70 — 8QPC* Maze sie to odbywac w ten sposób, ze tasmy hib nitki przeprowadza sie przez o^zewana rure, u- mieszszona miedzy bebnem do odwijania i bebnem do nawijania, lub np. przy owija¬ niu przewodów miedzianych umieszcza sie caly przyrzad, sluzacy do owijania, wraz z bebnem w ogrzewanym zbiorniku.Gdy nitki i tasmy polistyrenowe maja temperature 70 — 8Q°Cf moga byc bez trud¬ nosci nawijane na przewód i pozostaja prze¬ zroczyste.Wada opisanego sposobu polega na tern, ze wytrzymalosc nitek na rozerwanie male¬ je przy wzrastajacem ogrzewaniu, wskutek czego nitki moga byc nawijane z mala szyb¬ koscia, o ile nie maja sie zrywac lub ich gru¬ bosc nie ma ulegac zmianie. W celu usunie¬ cia tej wady zaopatruje sie nitki lub tasmy we wkladke z mafcerjalu, wytrzymalego na rozerwanie, np z konopi lub z drutu. Takie nitki mozna równiez w stanie ogrzanym na¬ wijac z duza szybkoscia, bez zrywania i zmiany ich grubosci.Chociaz przy wyrobie zyl z przestrzenia powietrzna chodzi glównie o nieznaczne straty dielektryczne zyl, jest wskazane sto¬ sowac metalowe wkladki w nitkach z poli¬ styrenu. Wprawdzie w ten sposób powiek¬ sza sie nieco pojemnosc zyl. Naodwrót dzie¬ je sie, gdy stosuje sie niemetalowe wkladki, np. z nici. One nie powiekszaja pojemnosci, lecz powiekszaja natomiast straty dielek¬ tryczne. W kazdym przypadku zastosowanie wkladek powoduje pogorszenie wartosci elektrycznych w malych granicach. PL