W licznych urzadzeniach elektrycznych jest pozadane, aby po ich wlaczeniu do zródla pradu prad wzrastal w nich tylko powoli az do osiagniecia natezenia robocze¬ go. Oprócz oporników regulacyjnych stoso¬ wano w tym celu oporniki, wykonane z ma- terjalu, wykazujacego duzy ujemny wspól¬ czynnik cieplny opornosci elektrycznej.Wymienione ostatnio oporniki nie okazaly sie jednak praktyczne w uzyciu, gdyz ich opornosci i przebiegi zmiany opornosci w zaleznosci od temperatury ulegaly z biegiem czasu znacznym wahaniom. Wedlug wyna¬ lazku stosuje sie jako oporniki dodatkowe oporniki, wykonane z dwutlenku uranu, wy¬ kazujacego duzy ujemny wspólczynnik cieplny opornosci. Doswiadczenia wykazaly, ze wspomniany materjal nie zmienia w uzy¬ ciu swych elektrycznych wlasciwosci i ze juz w temperaturze pokojowej posiada do¬ stateczna przewodnosc, dzieki czemu moze byc uzyty bez stosowania wstepnego pod¬ grzewania. Dwutlenek uranu (U02J rózni sie zasadniczo od innych tlenków uranowych (U3Os i U03J, gdyz wymienione wyzsze tlenki uranowe wykazuja w temperaturzepokojowej opornosc znacznie wieksza od opornosci dwutlenku uranu. Oprócz tego wartosci opornosci wyzszych tlenków ura¬ nowych zmieniaja sie w uzyciu, gdyz w wyzszych temperaturach oddaja czesc swe¬ go tlenu, a przy ochladzaniu pochlaniaja tylko czesc tego tlenu. Stosowanie jako ma- terjalu oporowego dwutlenku uranu umoz¬ liwia uzycie nieszlachetnych metali jako przewodów, doprowadzajacych prad, gdyz dwutlenek uranu, w przeciwienstwie do innych tlenków uranowych oraz tlenków innych metali, nawet w wyzszych tempera¬ turach nie zostaje redukowany przez metale nieszlachetne. Nie moga sie wobec tego two¬ rzyc warstwy oddzielajace, jakie znane sa w suchych prostownikach. Opornosc oporni¬ ków, wykonanych z dwutlenku uranu, nie zmniejsza sie wiec wskutek tworzenia sie warstw oddzielajacych, wykazujacych opor¬ nosci przejsciowe.Opornik z dwutlenku uranu w ksztalcie preta lub plytki jest najlepiej umiescic w naczyniu, napelnionem wodorem. Zadaniem wodoru jest chlodzic opornik przez przewo¬ dzenie ciepla i zapobiegac utlenieniu. Po¬ jemnosc cieplna opornika i stosunek miedzy opornoscia w stanie zimnym i ogrzanym, czyli wartosc opornosci opornika, gdy prad przezen nie przeplywa, jak równiez i przy przeplywie pradu, nalezy odpowiednio do¬ brac.Opornik wedlug wynalazku moze byc uzyty np. w ukladach, które zawieraja przyrzady o duzych pojemnosciach lub elek¬ tryczne lampy wyladowcze, napelnione ga¬ zami lub parami metali. Gdy np. opornik zo¬ staje wlaczony w obwód anodowy pro¬ stownika z katodami zarowemi, to prad o- grzewania i napiecie anodowe mozna wla¬ czac jednoczesnie, przyczem katoda zarowa nie pochlania gazów, poniewaz w chwili, gdy czesci katody osiagna temperature emisji i nastepuje przeplyw pradu, zapo¬ biega jeszcze zimny opornik, wykonany z dwutlenku uranu, przeciazeniu powierzchni katody tlenowej, juz zdolnej do emisji.Znaczna czesc napiecia anodowego przypa¬ da wtedy na zimny jeszcze opornik z dwu¬ tlenku uranu. Pelne napiecie anodowe po¬ wstac moze, przy uzyciu dodatkowego opor¬ nika z dostatecznie powolnem ogrzewaniem, dopiero po ogrzaniu sie opornika, czyli do¬ piero, gdy katoda jest goraca. Aby katody nie obciazyc przed osiagnieciem wlasciwej temperatury, a z drugiej strony nie opóz¬ niac niepotrzebnie obciazenia, wykonywa sie katode i opornik z dwutlenku uranu najlepiej w taki sposób, ze katoda i opor¬ nik ogrzewaja sie mniej wiecej w jednako¬ wym okresie czasu.Szczególne korzysci daje opornik wedlug wynalazku w polaczeniu z opornikiem o du¬ zym dodatnim wspólczynniku cieplnym o- pornosci, zwlaszcza w polaczeniu z opor¬ nikiem zelazowodorowym, gdyz zapobiega powstajacym w tych opornikach wielkim uderzeniom pradu przy wlaczaniu.Na rysunku fig. 1 uwidocznia przyklad wykonania opornika podwójnego, to jest zlozonego z opornika z dwutlenku uranu oraz z opornika zelaznego, umieszczonych w atmosferze wodoru. Znajdujacy sie w wodorze opornik z dwutlenku uranu nie zmienia swych wartosci elektrycznych w temperaturach podwyzszonych, do jakich nagrzewa sie podczas pracy.W slupek 1 banki 3, zaopatrzonej w trzonek 2 i napelnionej wodorem, sa wto¬ pione szczelnie dwa druty 4, 5, doprowa¬ dzajace prad do drutu zelaznego 8, zawie¬ szonego miedzy drutami 6 i 7 i sluzacego do regulacji pradu. Górne druty 7 sa umo¬ cowane w znany sposób w perelce 9 pre¬ cika szklanego 10. Na dwóch przeciwle¬ glych górnych drutach 7 sa umocowane przez spawanie dwie podpórki 11, na któ¬ rych swobodnych koncach znajduja sie gniazdka 12 do zakladania opornika 13 w postaci preta. Opornik 13, posiadajacy ujemny wspólczynnik temperatury i wyko¬ nany wedlug wynalazku z dwutlenku ura- — 2 —nu, jest polaczony na stale z gniazdkami i2 najlepiej} ^apomoca spiekania. Wskutek przymocowania gniazdek 12 opornika 13 do drutów < 7: osiaga sie, ze. opornik 13 stano¬ wi ^stek nad srodkowa czescia drutu ze¬ laznego 8; jest on w ten • sposób zawsze wlaczopy przed pewna czescia drutu zelaz- nego £. Opornik 13 .moze byc równiez o- sadrony w bance 3 w taki sposób, ze jest polaczony w szereg z calym drutem zelaz¬ nym 8.W stanie ogrzanym, gdy chodzi o uklad wedlug fig. 1, wskutek malego spadku na¬ piecia na oporniku z dwutlenku uranu srod¬ kowa czesc drutu oporowego jest praktycz¬ nie zwarta. W tym przypadku pracuja wiec tylko czesci drutu oporowego, znajdujace sie miedzy drutami 6 i drutami 7, czyli mniej wiecej tylko polowa drutu oporowe¬ go, uwidocznionego na rysunku. Gdy caly drut jest wykonany z zelaza, uderzenie pra¬ du przy wlaczaniu jest okreslone przez ca¬ la opornosc drutu zelaznego, poniewaz wlaczony równolegle do pewnej czesci dru¬ tu opornik z dwutlenku uranu nie odgrywa roli z powodu wielkiej opornosci. Najwiek¬ sza wartosc pradu przy wlaczaniu jest wiec okreslona wartoscia opornosci calego dru¬ tu zelaznego w stanie zimnym. Potem zwy¬ kle bardzo szybko prad maleje do wartosci, okreslonej wartoscia opornosci calego drutu zelaznego w stanie cieplym. Wówczas do¬ piero, to jest z opóznieniem, nastepuje dzia¬ lanie opornika z dwutlenku uranu. Jego opornosc zmniejsza sie do wartosci bardzo malej i z tego powodu opornik z dwutlen¬ ku uranu zwiera srodkowa czesc oporowego drutu zelaznego. Wówczas pracuja tylko zewnetrzne czesci drutu zelaznego. Mozna wiec w ten sposób osiagac okreslone krzy¬ we przebiegu natezenia pradu, wlaczanego w zaleznosci od czasu, a przez odpowiednie okreslenie opornosci czesci srodkowej dru¬ tu zelaznego mozna dowolnie wyznaczyc absolutna wielkosc uderzenia pradu przy wlaczaniu.Fig. 2 uwidocznia krzywa przebiegu na¬ tezenia pfradtt w zaleznosci od czarni, liczac od mofitentuT wlaczenia .odbiornika, polaczo* nego w szereg ze zwyklym opornikiem o dv}- zym dodatnim wspólczynniku cieplnym o- porngsciy fnp. ópoiraikiem zelazowodorowym na 0,18 arap i zakresem regulowania od 90 do 270 woltów- Krzywa ; jest wykreslona na podstawie oscylogramu. Na ryfctinktt u- wjwlocznionoirrze py^y wlaczeniu r oporfnika regulacyjnego wraz z obciazeniem uzytecz- nem przeplywa przez opornik najpierw prad, przekraczajacy kilkakrotnie prad roboczy i opadajacy powoli do zadanej wartosci. Ta¬ kie uderzenia pradu sa bardzo niebezpiecz¬ ne dla czulych przyrzadów, np. dla lamp wzmacniajacych odbiorników radjowych.Fig. 3 przedstawia krzywa przebiegu natezenia pradu w zaleznosci od czasu, li¬ czac od momentu wlaczenia odbiornika, po¬ laczonego w szereg z opornikiem, w którym przed opornikiem zelazowodorowym jest wlaczony opornik o ujemnym wspólczynni¬ ku cieplnym opornosci, wykonany z dwutlen¬ ku uranu. Opornik zelazowodorowy jest równiez przeznaczony na 0,18 amp i zakres regulowania od 90 do 270 woltów. Krzywa jest wykreslona równiez na podstawie oscy¬ logramu. Z wykresu wynika, ze prad wla¬ czajacy, rozpoczynajac sie praktycznie od zera, wzrasta w ciagu 0,5 sekundy do za¬ danej wartosci bez przekroczenia tejze. PL