Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób wyrobu naczyn w postaci pustych walców, zlozonych ze stref kulowych, przy którym wymienione trudnosci sa usuniete* Przy wyrobie takich naczyn stosuje sie we¬ dlug wynalazku jako produkt wyjsciowycylinder, posiadajacy srednice i grubosc scianki równe srednicy i grubosci scianki czesci kulistych gotowego naczynia. Ten cy¬ linder zostaje przeksztalcony przez walco- wiamie, wytlaczanie lub kucie w pusty wa¬ lec* zlozony z kul. Przeksztalcenie powyz¬ sze jest uskuteczniane przytem w taki spo¬ sób, ze przewezanie cylindra wyjsciowego, przedzielajace czesci kuliste naczynia, jest diokonywane w kierunku promieni kul. tak, ze wytwarzane czesci kuliste posiadaja taka grubosc scianek, jaka posiadaly scianki cy¬ lindra wyjsciowego, gdyz przy jednakowej wielkosci srednicy kula wzglednie strefa kulowa posiada taka sama grubosc scianki, jak cylinder tej samej srednicy i odpowied¬ niej dlugosci. Miejsca przejsciowe miedzy dwiema strefami kulowemu sa jednak wtloczone w kierunku promienia cylindra tak, ze ze stosunkowo szerokiego cylindra tworzy sie waska, podlugowata bryla, utworzona z kul, przyczem stosunek gru¬ bosci scianki w miejscu przejsciowem do grubosci scianki cylindra wyjsciowego jest odwrotny do stosunku promieni.Sposób wedllug wynalazku jest wyja¬ sniony na kilku przykladach wykonania, uwidocznionych schematycznie na rysunku.Fig. 1 przedstawia czesc cylindra wyjscio¬ wego i wyjasnia przebieg przeksztalcania go, fig. 2 — gotowe naczynie (czesciowo w prze¬ kroju) wraz z urzadzeniem do przeksztalca¬ nia cylindra wyjsciowego, fig. 3 — czescio¬ wy widok zgóry naczynia wedlug fig. 2, fig. 4 — przekrój poprzeczny tegoz, fig. 5 — czesc naczynia z odmiennem urzadzeniem do przeksztalcenia cylindra wyjsciowego, fig. 6 — przekrój poprzeczny tegoz a fig. 7 — przekrój scianki czesci przejsciowej na¬ czynia.Cylinder wyjsciowy wedlug fig. 1 po¬ siada promien r i grubosc scianki fr Gru¬ bosc tx scianki cylindra winna wynosic tyl¬ ko a/2 V^ tej grubosci, jaka musi posiadac cylinder tej samej srednicy o takiejze wy¬ trzymalosci, jaka ma posiadac gotowe na¬ czynie. Cylinder ten zwezony zostaje np. zapomoca walca o przekroju W. Przy ta- kiem walcowaniu wytworzone zostaja stre¬ fy kulowe, których promien wynosi rlf a grubosc scianki — t±. Scianki czesci przej¬ sciowych o dlugosci z wskutek stloczenia scianek cylindra do wielkosci promienia r2 otrzymuja grubosc, która jest r1/r2 razy wieksza niz t±.Sposób, odbiegajacy nieco od opisane¬ go powyzej, polega na tern, ze miejscowe przewezanie cylindra wyjsciowego w celu utworzenia czesci kulistych jest dokonywa¬ ne nie zapomoca walca, lecz zapomoca krazków lub kul, które sa poruszane po to¬ rach kolistych, lezacych w jednej pla¬ szczyznie z osia cylindra wyjsciowego i po¬ siadajacych srodki, znajdujace sie na tej osi.Na fig. 2 wyjsciowy cylinder /, naryso¬ wany linjanii kreskowanemu, posiada gru¬ bosc i promien takie sanie, jak strefy kulo¬ we. Trzy strefy kulowe narysowane sa w widoku zgóry, podczas gdy jedna naryso- wana jest w przekroju. Krazki 2 sa umo¬ cowane w palakach 3. Palaki 3 sa osadzo¬ ne obrotowo na czopach 4.Przeksztalcanie cylindra 1 w pusta bryle podlugowata, ulozona z kul, dokony¬ wa sie w sposób nastepujacy.Cylinder jest obracany woktilo swej osi, a palaki 3 sa wprawiane zapomoca dowol¬ nego odpowiedniego urzadzenia w ruch wa¬ hadlowo obrotowy dookola osi, przecho¬ dzacej przez czopy 4. Przez to krazki 2 sa zmuszone do poruszania sie po torach ko¬ lowych, oznaczonych strzalkami, i wskutek tego do nadawania cylindrowi wyjsdowe- niu pozadanego ksztaltu. Przy sposobie pracy, wyjasnionym na fig. 2 — 4, do wy¬ twarzania jednej strefy kulowe} sluza dwa palaki, z których kazdy jest zaopatrzony w dwa krazki, przyczem sasiadujace ze soba krazki dwóch palaków poruszaja sie po le¬ zacych obok siebie równoleglych torach ko¬ lowych, które r sa polozone w plaszczyznach - 2 —równoleglych do osi cylindra i znajduja sie w jednakowych od niej odleglosciach. Odle¬ glosc pomiedzy obydwoma torami koliste- mi moze byc najwyzej równa dlugosci miejsc przejsciowych pomiedzy dwiema strefami kulowemi. Palaki umieszczone po róznych stronach cylindra wyjsciowego najlepiej jest poruszac we wzajemnie prze¬ ciwnych kierunkach, lecz moga orne byc ze soba polaczone sztywno i posiadac wspólny mechanizm napedowy.Sposób, nieco odbiegajacy od powyz¬ szego, polega na tem, ze wszystkie cztery krazki lub kule sa prowadzone po tym sa¬ mym torze kolowym, polazonym w pla¬ szczyznie, przechodzacej przez os cylindra.Obydwa palaki, podtrzymujace krazki, sa poruszane we wzajemnie odwrotnych kie¬ runkach tak, iz kazdy poszczególny krazek ksztaltuje jedna czwairta czesc strefy ku¬ lowej.Odmienny przyklad przymocowania krazków wzglednie kul jest uwidoczniony na fig. 5 16, przyczem fig. 5 przedstawia taki sam widok, jak fig. 2, a fig. 6 — jak fig. 4. W tym przypadku krazki, sluzace do wywalcowywania kulistych czesci na¬ czynia, sa umocowane w dwóch srednicowo przeciwleglych do siebie miejscach pier¬ scienia 6, otaczajacego cylinder wyjscio¬ wy i obracanego ruchem wahadlowo obro¬ towym wokolo osi 7, prostopadlej do linji, laczacej obydwa krazki. Przy obracaniu pierscienia mchem wahadlowo obrotowym wokolo osi 7 krazki poruszaja sie po torach kolowych, oznaczonych na fig. 5 strzalka¬ mi, polozonych w plaszczyznie, przecho¬ dzacej przez os cylindra wyjsciowego, i na tejze plaszczyznie leza srodki tych torów.Poszczególne pierscienie 6 moga byc takze wlaczone ze soba sztywno i moga byc na¬ pedzane lacznie.Do wytwarzania naczyn w postaci pu¬ stych bryl podlugowatydi, utworzonych ze stref kulowych o duzej szerokosci, czyli o bardzo zwezonych przejsciach od jednej strefy kulowej do drugiej, stosuje sie we? dlug wynalazku specjalne krazki 5, maja¬ ce na celu glebokie wgniatanie przez wal¬ cowanie tych miejsc przejsciowych miedzy dwie strefy kulowe. Krazki te sa rozmie¬ szczone parami i sa poruszane ku sobie w kazdej parze w kierunku promienia cylin¬ dra. Krazki, ksztaltujace kuliste czesci na¬ czynia, i krazki, ugniatajace przejscia mie¬ dzy kulowemi strefami, sa w stosunku do siebie przestawione tak, iz sobie nie prze¬ szkadzaja wzajemnie. Aby uzyskac mozli¬ wie jednakowe naprezenia w tworzywie na¬ czynia w miejscach odksztalcanych, kraz¬ ki 5 sa poruszane odpowiednio do ruchu krazków 2. Krazki 5 moga oprócz wigniata- nia miejsc przejsciowych sluzyc takze do nadawania ruchu obrotowego cylindrowi wyjsciowemu podczas walcowania tego cylindra.Przy wyrobie naczyn o postaci pustych bryl podlugowatydi, zlozonych z czesci kulisytch o waskich strefach kulowych, a zatem naczyn nieznacznie zwezonych w przejsciach pomiedzy strefami kulowemi, aby osiagnac nalezyta wytrzymalosc na¬ czyn, nie wystarcza juz zgrubianie scianek miejsc przejsciowych odpowiednio do wzmiankowanego powyzej stosunku pro¬ mienia cylindrów. Stosownie do wynalaz¬ ku w tym przypadku zmniejszanie obwodu miejsc przejsciowych dokonywa sie przez walcowanie lub wtlaczanie w taki sposób, ze posrodku przejscia miedzy strefami ku¬ lowemi wytwarza sie skupienie tworzywa.Narzady walcujace albo tloczace, zapo- moca których osiaga sia tafcie odksztalce¬ nie miejsc przejsciowych (np. krazki 5 na fig. 2 — 6), zaopatruje sie w wyzlobienia, wskutek czego tworzywo scianki naczynia skupia sie posrodku przejscia podczas zmniejszania obwódki cylindra. Na fig, 7 uwidoczniony jest jako przyklad przekrój takiego przejscia b pomiedzy dwiema stre¬ fami kulowemi a, utworzonego przez zmniej¬ szenie obwodu cylindra wyjsciowego za- — 3 —pOttiofca wyrobionego na obwodzie krazka c i p&siadajacego skupienie tworzywa po¬ srodku.Takie przeksztalcanie miejsc przejscio¬ wych wskazane jest szczególnie w tych przypadkach, w których wytwarzanie ku¬ listych czesci naczynia jest dokonywane nie przez walcowanie cylindra o promie¬ niu, równym promieniowi czesci kulistych, te©z przez wydymanie pod dzialaniem ci¬ snienia wewnetrznego z cylindra o niniej¬ szej srednicy. Przy tym sposobie moze sie latwo zdatfzyc, ze podfczas takiego wydy* mania tworzywo zostanie pobrane z miejsc pr^jScioWych. Jezeli scianki przejscia zostana pogrubione w opisany sposób, to tworzywo, pobierane z nich przy wydyma¬ niu czesci kulistych, zostanie dostarczone z pogrubione} srodkowej czesci przejscia, wobec czego nie nastapi niedopuszczalne ostafctenie tego przejscia.Nieco odmienny sposób wzmocnienia przejsc pomiedzy dwiema strefami kulowe- mi poksga na tern, ze przejscia zostaja ogrzane przed przeksztalceniem cylindra wyjsciowego, poczem przez nacisk w kie- ruriku osi cylindra scianki miejsc przej¬ sciowych zostaja zigriibione przez specza- nie. Nagrzewanie miejsc, które -maja ulec speczaniu jest dokonywane np. zapomoca jednego lub ikilku palników, dzialajacych W kierunku piromieaii cylindra, przyczem podfczas tego nagrzewania cylinder jest obrkcany.WzimaCnianie poszczególnych przejsc jest dokonywane albo kolejno, albo tez wszystkie przejecia sa ogrzewane jednocze¬ nie i nastepnie W jednym zabiegu robo¬ czym sia zgniatane przez sciskanie w kie¬ runku osi cylindra. Z tern speczaniem mo¬ ze byc jednoczesnie polaczone zmniejszenie obwodu przejsc przez walcowanie lub tlo¬ czenie którymkolwiek z opisanych powy¬ zej sposobów-.Zalete sposobu wedlug wynalazku sta¬ nowi ta okolicznosc, ze wytwarzanie naczy¬ nia moze byc (bezposrednio skojarzone z wyrdbem cylindra wyjsciowego, gdyz gora¬ cy cylinder wyjsciowy moze bflc bezpo¬ srednio po jego wytworzeniu poddany prze¬ ksztalceniu ewentualnie jednoczesnie z wytwarzaniem den. Podczas przeksztalca¬ nia cylindra w pusta bryle podlugowata, zlozona z kulowych stref, palaki wzglednie pierscienie, podtrzymujace krazki lub ku¬ le, sa odchylane poczatkowo o male katy, a nastepnie odchylenia katowe powoli i stale zostaja zwiekszone. Zalete urzadzenia Wedlug fig. 2 — 6 stanowi to, ze naczynia w postaci pustych bryl, zlozonych ze stref kulowych, moga posiadac strefy kulowe o dowolnej szerokosci. PL