Przy projektowaniu specjalnego pieca do wyrobu wegla przeznaczonego dla celów wojskowych, wylonila sie potrzeba skon¬ struowania zaworu do hermejycznej retor¬ ty, pracujacej w temperaturze okolo 1000° C, pod cisnieniem rózniacem sie od cisnie¬ nia atmosferycznego. Zawór ma umozli¬ wiac czeste branie prób bez otwierania re¬ torty.Zaden z istniejacych zaworów nie odpo¬ wiada wymienionym wymaganiom. Zapro¬ jektowany zawór w istocie swej jest zawo¬ rem przelotowym lub katowym, bez u- sziczelki. Os przelotu wlotowego jest równo¬ legla do osi zaworu, druga os przelotu wy¬ lotowego jest do niej prostopadla. Ze wzgledu na wysoka temperature i prawdo¬ podobienstwo zacinania sie zaworu zasto¬ sowana jest kulista forma grzybka, ula¬ twiajaca samouszczelnienie zaworu, oraz zastosowano urzadzenie umozliwiajace regulowanie docisku, a takze oderwanie za¬ cietego grzybka w kazdem polozeniu za¬ woru. Szczelnosc osiagnieta jest wylacz¬ nie przez dokladne doleganie powierzchni ciernej grzybka do gniazda zaworu. Pro¬ wadzenie grzybka uskutecznione jest za- pomoca klów umieszczonych kolo o- brzeza grzybka i wlozonych do odpowied¬ nich otworów prowadnicy, sluzacej do ob¬ racania zaworu.Konstrukcja powyzsza usuwa wady dotychczasowych zaworów i daje sie zasto¬ sowac do brania próbek nietylko cial ziar¬ nistych, lecz takze sypkich lub cieklych, wogóle do wymagan przemyslu, kierunkizas osi przelotowych oraz ksztalt grzybka zalezec beda od wymagan.Zawór sklada sie z grzybka G (rys. 1, 2) ksztaltu pólkuli, w którym znajduje sie jedna albo dwie wkleslosci W, W, slu¬ zace do brania próbki (wkleslosc W- przedstawiona jest na rys. 1 i 2 linja kre¬ skowana). Kadlub retorty R, w której znaj¬ duje sie materjal, posiada pólkuliste gnia¬ zdo, o wymiarach odpowiadajacych wy¬ miarom grzybka. W sklepieniu tego gnia¬ zda sa dwa otwory: wlotowy Ox i wyloto¬ wy 02 o przeswitach, odpowiadajacych wielkosci wkleslosci W. U spodu grzybka znajduja sie dwa kly K, które wchodza do odpowiednich otworów prowadnicy F1 dwa ucha U (rys. 2) z okraglemi otworami do sworznia, a miedzy niemi zaglebienie Z, którem grzybek opiera sie o nasrubek N.t Nasrubek ten o przekroju kwadrato¬ wym (w przecieciu prostopadlem do osi zaworu), posiada okragly otwór do sworz¬ nia, laczacego nasrubek z uchami U grzyb¬ ka, miesci sie w prostokatnem zaglebieniu prowadnicy F (rys. 1, 3), opatrzonej oprócz tego w otwory na przyjecie klów K grzybka. W srodku prowadnicy umie¬ szczony jest gladki okragly otwór, przez który przechodzi sworzen sruby nastawni- czej S. Sruba ta, unieruchomiona w kie¬ runku osiowym zapomoca kolnierza i na¬ krywki P, posiada kwadratowy leb do klu¬ cza i laczy, za posrednictwem nasrubka N i sworznia L z lonkami L, prowadnice F z grzybkiem G. Polaczenie calego zaworu z kadlubem retorty uskutecznic mozna w rozmaity sposób. Na rysunku 1 przedsta¬ wione jest polaczenie zapomoca nakretki T, która wkreca sie na gwintowana szyje reftorty. Obrót nakretki uskutecznia sie zabka lub specjalnym kluczem, którego zeby wchodza w odpowiednie otwory na¬ kretki.Do obracania zaworu poslugujemy sie specjalnym duzym kluczem stprcowym, któ¬ rym chwytamy prostokatna wynioslosc A - B - C - D prowadnicy F. Ruch obrotowy, nadany tejze, przenosi sie zapomoca klów K na grzybek G. Przez obrót grzybka o 180°, wkleslosc W z polozenia pod otwo¬ rem wlotowym 01 (rys. 1) przeniesie sie w polozenie przeciwlegle naprzeciw otworu wylotowego 02 i umozliwi wziecie próbki.Wielkosc i ksztalt wkleslosci w powierzch¬ ni ciernej grzybka musza byc takie, by w czasie obrotu zaworu nie nastapilo pola¬ czenie wnetrza retorty przez wkleslosc z kanalem wylotowym, a wiec, by w poloze¬ niu posredniem miedzy wylotami Ox a 02 (po obrocie grzybka o 90°) miedzy krawe¬ dziami otworów Ox i 02, a krawedzia wkle¬ slosci, powierzchnia ciernia byla dostatecz¬ nie szeroka. Regulowanie szczelnosci za¬ woru wzglednie oderwanie grzybka od gnia¬ zda w wypadku zacinania sie powierzchni ciernych uskutecznia sie malym kluczem storcowym, zalozonym na leb sruby nastaw- niczej S. Wkrecajac ja w nasrubek N, po¬ woduje sie nacisk tegoz na sworzen L. Na¬ cisk ten przenosi sie na ucha U, a powodu¬ jac zmniejszenie sie docisku powierzchni ciernich, ulatwia obrót zaworu. W wypad¬ ku zaciecia sie grzybka, ruch sruby nastaw- niczej S wywoluje poczatkowo dzwigniecie prowadnicy F i dopiero po przebyciu ma¬ lego luzu miedzy prowadnica a szyja re¬ torty, nastepuje oderwanie sie grzybka od gniazda.Wykrecajac srube nastawnicza S z na¬ srubka N, powoduje sie wznoszenie sie te¬ goz. Po przebyciu malego luzu miedzy na- srubkami a zaglebieniem Z, nasrubek zacz¬ nie dzwigac grzybek, powodujac przez to zwiekszenie docisku miedzy powierzchnia¬ mi ciernemi. PL