Stosowane dotychczas liczne urzadze¬ nia do nastawiania drazków hamulcowych, majace na celu wyrównywanie zuzycia klocków wzglednie wyrównywanie wydlu¬ zenia drazków, maja przewaznie te jedna wspólna wade, ze posiadaja zazwyczaj du¬ zo sprezyn, których obecnosc nie wplywa dodatnio na dzialanie urzadzenia, badz tez jak np. w samochodach uzaleznione sa od silnika.Urzadzenie wedlug wynalazku nalezy do rodzaju urzadzen, dzialajacych nieza¬ leznie od silnika, a wiec .przydatnych do kazdego pojazdu, zwlaszcza do wagonów kolejowych.Urzadzenie nie posiada zadnych spre¬ zyn, które odgrywalyby powazniejsza ro¬ le i moglyby spowodowac wadliwe jego dzialanie.Poza tern urzadzenie umozliwia samo¬ czynne nastawienie drazków hamulcowych w wymaganym stopniu.Na rysunku przedstawiono tytulem przykladu kilka postaci wykonania urza¬ dzenia wedlug wynalazku. Fig. 1 przedsta¬ wia przekrój podluzny urzadzenia nastaw- czego do wagonów kolejowych; fig, 2 — prtzekrój wzdluz linji II—// na fig. 1, fig. 3 i 4 przedstawiaja w widoku zboku i zgóry czesc ostoi wagonu kolejowego z urzadze¬ niem, przedstawionem na fig. 1 i 2, przy- stosowaneni do hamulca Westiiftghóuse'a,fig. 5—10' —* Hrzy rózne sposoby przysto¬ sowania urzadzenia do nastawiania draz¬ ków hamiuicpwych, fig. 11 — w przekroju podluznym urzadzenie wedlug wynalazku, ¦przeznaczone do samochodu, fig. 12 wy¬ jasnia dzialanie urzadzenia wedlug fig. 11.Urzadzenie wedlug fig. 1 i 2 sklada sie z dwóch oslon 1 i 2, zaopatrzonych w zde¬ rzaki, .przyczean oslone 1 przymocowuje sie do ramy wozu zapomoca uszek 3, nato¬ miast oslona 2, znajdujaca sie po stronie cylindra hamulcowego, sluzy do przenosze¬ nia sily hamowania na drazek 4. Dzwignie hamulcowe sa polaczone z drazkami 4 za¬ pomoca uszka 5 osldfoy£. '''•* .-., W kazdej oslonie znajduje sie pochwa 6 wzglednie 7, z których pochwa 6 sluzy do nastawiania, a pochwa 7 do zakleszcze¬ nia drazka hamulcowego. Kazda pochwa tworzy nakretke, skladajaca sie z kilku, np. czterech czesci 8, 9, 10, 11, i zaopatrzo¬ na w gwint w ksztalcie zebów pily, odpo¬ wiedni do gwintu 12 drazka 4. Gwint w ksztalcie zelbów pify pozwala na ruch pochw 6 i 7 tylko w kierunku strzalki 13.Czesci, czyli wycinki 8, 9, 10, 11, z któ¬ rych skladaja sie pochwy, sa polaczone za¬ pomoca sprezyn pierstieniowych, osadzo¬ nych w rowkach 14, 15.Zderzaki, pomiedzy któremi moga sie poruszac obydwie pochwy, sa dwóch ro¬ dzajów: stozkowate 16, 17, jak odpowied¬ nie powierzchnie pochw, oraz plaskie 18, 19, jak podstawy pochw.W razie poddania urzadzenia dzialaniu sily rozciagajacej obydwie pochwy zakle¬ szczaja sie w swych stozkowatych zderza¬ kach 16, 17, wskutek czego nastepuje silne docisniecie czesci pochw do gwintu drazka 4, przyczem zakleszczenie to zapobiega przesunieciu drazka 4 w kierunku strzal¬ ki 13.Natomiast w kierunku odwrotnym do strzalki 13 drazek 4 moze byc przesuniety, gdyz pochwy nie stykaja sie wówczas ze stozkowatemi zderzakami 16, 17, lecz zo¬ staja przesuniete razem z drazkiem 4 do zderzaków 18 wzglednie 19 i, opierajac sie o te zderzaki, rozsuwaja sie, przyczem przepuszczaja poszczególne zwoje gwin¬ tu 12.Poza tern przesuw pochwy 6 miedzy zderzakami 16 i 18 jest wiekszy od prze¬ suwu pochwy zakleszczajacej 7 miedzy zderzakami 17, 19. Wielkosc przesuwu pochwy nastawczej 6 odpowiada luzowi po¬ miedzy klockiem a kolem, natomiast prze¬ suw pochwy zakleszczajacej 7 winien byc tylko tak duzy, aby pochwa mogla zwolnic drazek 4.Oslona 2 posiada przedluzenie 20 w ksztalcie tulei, koniec jej zas 21 otoczony jest oslona 1, aby gwint 12 podczas przesu¬ wania sie drazka 4 lub ruchu wzglednego obydwóch osltan byl stale chroniony przed cialami dbcemi. W tym celu oslona 1 za¬ konczona jest równiez tuleja 22.Samoczynne urzadzenie wedlug wyna¬ lazku dziala w sposób nastepujacy.Podczas hamowania na oslone 2 dziala sila ciagnaca w kierunku strzalki 23. Sila ta dzieki pochwie zakleszczajacej 7, która sprzega oslone 2 z drazkiem 4, zostaje przeniesiona na ten drazek, a nastepnie na narzady bezposrednio hamujace.Cale urzadzenie przesuwa sie w kie¬ runku strzalki 23 z wyjatkiem nierucho¬ mej oslony /.Wymiary poszczególnych narzadów sa tak dobrane, aby przy prawidlowem na¬ stawieniu drazków hamulcowych hamowa¬ nie nie wymagalo wiekszego przesuniecia urzadzenia, niz pozwala na to przesuw po¬ chwy 6 w oslonie 1, ograniczony zderzaka¬ mi 16 i 18.W tym wypadku jednak, kiedy prze¬ suw urzadzenia, potrzebny do hamowania, jest wiekszy od rozstepu pomiedzy zderza¬ kami 16 i 18, oslona 2, pochwa zakleszcza¬ jaca 7 i nagwintowana czesc 12 drazka 4 beda poruszaly sie w dalszym ciagu; pomi¬ mo ze pochwa 6 oprze sie o zderzak 18. - 2 -Wówczas pochwa 6 przeskakuje przez ko¬ lejne zwoje gwintu drazka, przyczem wzgledny przesuw pochwy i drazka jest okreslony róznica miedzy przesunieciem drazka, potrzebnem w danym przypadku przy hamowaniu, a przesunieciem, potrzeb- nem przy prawidlowem nastawieniu draz¬ ków hamulcowych. Wielkosc ta jest miara nastawiania. Podczas zwalniania hamul¬ ców drazki hamulcowe winny byc skróco¬ ne wlasnie o te wielkosc.W rzeczywistosci jednak przesuniecie drazka przy cofnieciu nie powinno byc wieksze od przesuwu pochwy 6 miedzy zderzakami 16 i 18, z chwila bowiem opar¬ cia sie wspomnianej pochwy o stozek 16 wszelki ruch drazka 4 w kierunku strzalki 13 jest uniemozliwiony, Z chwila jednak, gdy pochwa 6 pola¬ czy sztywno drazek 4 z oslona 1, pomiedzy oslonami 1 i 2 powstanie odleglosc, beda¬ ca miara nastawiania. Jezeli nastepnie na¬ rzad uruchomiajacy hamulce, dzialajacy na oslone 2, powróci calkowicie do swego pier¬ wotnego polozenia, to jednoczesnie oslona 2 zostanie zblizona do oslony 1, przyczem pochwa zakleszczajaca 7 przeskoczy przez odpowiednia ilosc zwojów gwintu 12, wskutek czego drazek 4 zostanie odpowied¬ nio skrócony, t. j. do wymaganego nasta¬ wienia drazków hamulcowych.W ten sposób drazki hamulcowe zosta¬ ja nastawiane za kazdym razem na odpo¬ wiednia dlugosc zapomoca narzadów, któ¬ re zapewniaja calkowita pewnosc dziala¬ nia, nie podlegajac przytem jakimkolwiek wplywom zewnetrznym. Gdyby nawet sprezyny pierscieniowe, obejmujace po¬ chwy 6 i 7, przestaly z jakichkolwiek badz przyczyn dzialac, wówczas pozostalyby czynne przynajmniej trzy czesci (o ile nie cztery) pochwy, które dzialalyby zakle- szczajaco.W celu zapewnienia równomiernego rozmieszczenia czesci pochw 8, 9, 10, 11 naokolo gwintowanego drazka 4, miedzy temi czesciami umieszczone sa podkladki w postaci lbów srub 24, które zapobiegaja wzajemnemu zetknieciu: sie tych czesci.Prócz tego przynajmniej jedna czesc pochwy, a tern samem i cala pochwa, jest zabezpieczona od obracania sie na drazku 4 zapomoca koleczków ustalajacych 26 lub 27. Wskutek unieruchomienia pochwy uzyskuje sie jednoczesnie moznosc wy¬ srubowania drazka 4 np. przy wymianie zuzytych klocków hamulcowych.Na fig. 1 uwidoczniono sposób obroto¬ wego osadzenia konca drazka 4 w miej¬ scu, gdzie zapomoca Ucha 28 drazek ten oddzialywa na dalsze narzady hamulco¬ we. Obrotowe osadzenie drazka 4 umozli¬ wia wzmiankowane wyzej wysrubowanie tegoz drazka bez potrzeby rozbierania ca¬ lego urzadzenia. Na drazku 4 umocowany jest pierscien 29, który przenosi sile cia=, gnienia na tuleje 30, wkrecona w obsade ucha 28.W celu ulatwienia przesuwu pochw 6 i 7 wzdluz gwintu 12 oraz dla zapobiezenia powstawaniu opilek ostre brzegi gwintu 12 nalezy nieco splaszczyc.Fig. 3 i 4 przedstawiaja przyklad urza¬ dzenia, zastosowanego do hamulców We- stinghousea. Do ostoi 31 wagonu przymo¬ cowany jest zwykly cylinder hamulcowy 32 i podwójne dzwignie 33, które urucho¬ miaja dwa glówne drazki 4.Do kazdego drazka wlaczone jest w miejscu 34 urzadzenie wedlug fig. 1 i 2.Oslona 1 tego urzadzenia jest przymoco¬ wana, jak powiedziano wyzej, zapomoca uszek 3 i pretów 35 do ostoi wozu.Zwykla sprezyna 36 po kazdem hamo¬ waniu cofa dzwignie hamulcowe do ich pierwotnego polozenia i uskutecznia jed¬ noczesnie przy kazdem nastawianiu draz¬ ków hamulcowych przesuniecie pochw 7 po odnosnych drazkach 4.Fig. 5 — 7 przedstawiaja urzadzenie podobnie zastosowane, jak w przykladzie poprzednim, lecz wlaczone inaczej. Uklad — 3 -ten rózni sie od poprzedniego' tern, ze wy¬ maga tylko jednego urzadzenia nastawne¬ go wedlug wynalazku- Liczba 32 oznacza cylinder hamulcowy, uruchomiajacy dwie dzwignie 33, polaczone zapomoca drazka, oznaczonego równiez liczba 33. Obydwie oslony i i 2, w których znajduja sie po¬ chwy 6 i 7, przedstawione sa schematycz¬ nie, przyczem oslona 1 nie jest przymoco¬ wana do ostoi wagonu, lecz jest polaczona zapomoca ucha 37 i preta 38 z ta dzwignia 33, na która nie dziala bezposrednio tlok cylindra hamulcowego. Oslona 2 jest po¬ laczona przegubem 39 z lewa dzwignia 33, oslona zas 1 przegubem 40 z prawa dzwi¬ gnia 33.Fig. 5 przedstawia urzadzenie w polo¬ zeniu spoczynku. Podczas hamowania po¬ szczególne czesci zmieniaja swe polozenie, jak uwidoczniono na fig. 6. Przeguby 39 i 40 dzwigni 33 zblizaja sie ku sobie, nato¬ miast oslony 1 i 2 oddalaja sie od siebie.Pochwa 7 zapewnia sztywne polaczenie miedzy oslona 2 a drazkiem 4, pochwa zas 6 opiera sie o zderzak 18 oslony 1.Jezeli luz miedzy klockiem a kolem jest zbyt duzy, wówczas potrzebne jest nasta¬ wienie drazków hamulcowych, .przyczem dzwignie 33 odchyla sie w polozenie we¬ dlug fig. 7. Odleglosc miedzy oslonami 1 i 2 zwieksza sie, wskutek czego pochwa 6 i drazek 4 przesuna sie wzgledem sie¬ bie.Otrzymane rozsuniecie oslon / i 2 jest miara nastawiania nietylko w stosunku do jednego, lecz w stosunku do obydwóch ze¬ stawów kól, obslugiwanych przez drazki 4 wzglednie 41. Dzieki polaczeniu zapomoca drazka 38 wspomniane wyzej luzy dodaja sie, wiskutek czego wielkosc przesuwu po¬ chwy 6, wyrazona odcinkiem 43, winna od¬ powiadac podwojonej wartosci dopuszczal¬ nego luzu miedzy klockiem a kolem.Po zwolnieniu hamulca dzwignie 33 przybieraja polazenie, przedstawione na fig. 8, przyczem pochwa 7 skraca drazek 4 odpowiednio do róznicy miedzy odcinkami 42 i 43.Fig. 9 przedstawia urzadzenie wedlug wynalazku wlaczone w sposób odmienny, anizeli w opisanych poprzednio przykla¬ dach do hamulca Westinghousea. Urzadze¬ nie, skladajace sie z oslon 1 i 2, opisanych powyzej w zwiazku z fig. 1 i 2, polaczone jest z drazkiem laczacym dzwignie 33.W tym celu drazek ten sklada sie z dwóch czesci 44 i 45, przyczem pochwy sa nasa* dzone na czesc 44, oslona zas 2 pochwy za¬ kleszczajacej jest polaczona z czescia 45.Podczas gdy przegub 46 lewej dzwigni 33 nie zmienia swego polozenia, przegub 47 dzwigni prawej przesuwa sie przy ha¬ mowaniu pod naciskiem tloczyska 48, wy¬ suwajacego sie z cylindra hamulcowego 32.Prawa dzwignia 33 zapomoca przegubu 49 jest polaczona z drazkiem 45, zapomo¬ ca zas przegubu 50 — z drazkiem 41. Dzwi¬ gnia pomocnicza 51, prawie równolegla w polozeniu spoczynku do dzwigni 33, pola¬ czona jest jednym swym koncem przy po¬ mocy lacznika 52 z przegubem 50, drugim zas koncem zapomoca przegubu 55 — z cylindrem 32; ponadto przegub 54 i lacz¬ nik 53 laczy dzwignie 51 z oslona 1.Podczas gdy odleglosc miedzy przegu¬ bami 50 i 56 pozostaje bez zmiany, odle¬ glosc miedzy przegubami 47 i 55 zmienia sie, poniewaz podczas hamowania przegub 47 oddala sie od cylindra 32, a wiec i od przegubu 55. Przy hamowaniu zatem na¬ stepuje oddalenie przegubów 47 i 55 oraz dzwigni 33 i 51, które ustawiaja sie wów¬ czas pod katem, tern wiekszym, im wiek¬ szego przesuwu tloka wymaga hamowanie.Poniewaz zas wielkosc tego przesuwu zale¬ zy od luzu miedzy klockami a kolem, wiec i wspomniany wyzej kat bedzie tern wiek¬ szy, im wiekszy jest luz,.Gdy jednak odleglosc miedzy przegu¬ bami 47 i 55 zwieksza sie, wówczas rosnie równiez odleglosc miedzy przegubami 49 i 54. — 4 —Przy kazdem wiec hamowaniu oslony 1 i 2, z których jedna jest polaczona z prze¬ gubem 54, a druga z przegubem 49, odda¬ laja sie od siebie na odleglosc, odpowia¬ dajaca przesunieciu klocków hamulcowych.Po ukonczeniu zas hamowania obydwie o- slony zblizaja sie odpowiednio do siebie.Zblizanie sie i oddalanie oslon 1 i 2 od¬ bywa sie w sposób juz opisany, gdy zas powyzsze przesuniecia sa wieksze od do¬ puszczalnego przesuwu pochwy nastaw- czej, nastepuje odpowiednie skrócenie drazków 44 i 45. Skrócenie to zbliza; prze¬ guby dzwigni 33, dzieki czemu klocki ha¬ mulcowe przysuwaja sie dó kól. Polacze¬ nie 57, podóhrte do polaczenia drazka 4 z uchem 28 (fi|g. 1), umozliwia podczas wy¬ miany klocków hamulcowych zwiekszenie ogólnej dlugosci drazków 44 i 45 przez ob¬ rót drazka 44.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc wlaczone do drazka (fig. 10), laczace¬ go dzwignie, uruchomiajace klocki hamul¬ cowe wózka (Jwiuoaiowego. Drazek 41 od¬ dzialywa na klocki zapomoca dzwigni 60 i 61, polaczonych drazkami 63, 64. Oslona 2 urzadzenia liastawczego laczy sie z draz¬ kiem 63, natomiast oslona 1 obejmuje po¬ chwe nastawcza, osadzona na drazku 64, tak jak i pochwa zakleszczajaca. Przegub 65 dzwigni 61 jest nieruchomy. Sposób dzialania hamulca mozna latwo sobie u- przytommic, zalozywszy, ze na drazek 41 dziala sila w kierunku strzalki 66.Dzwignia pomocnicza 67 jest osadzona przegubowo jednym koncem 68 na odpo¬ wiednim nieruchomym narzadzie 69 ostoi wagonu, srodek 70 dzwigni' 67 jest pola¬ czony z dzwignia 60 zapomoca przegubu 71, koniec zas 72 dzwigni 67 jest polaczo¬ ny zapomoca lacznika 73 z oslona 1.Podczas hamowania, t, j. gdy na dra¬ zek 41 dziala sila w kierunku strzalki 66, dzwignia 60 obraca sie na przegubie 71 w kierunku ruchu wskazówek zegara, wskutek czego przegub posuwa sie wówczas nieco na prawo, dopóki klocek 59 nie oprze sie o kolo. Na drazki 63, 64 dziala sila ciagnie¬ nia w kierunku strzalki 74 tak, iz oslona 2 bedzie miala daznosc posuwania sie w tym samym kierunku, natomiast przesuw kloc¬ ka 59 i odpowiednia zmiana polozenia dzwiijgni pomocniczej 67 wywoluje przesu¬ niecie oslony 1 w kierunku przeciwnym do strzalki 74.Obydwie oslony urzadzenia nastawcze- go oddala sie od siebie na odleglosc, za¬ lezna od luzu miedzy klockami a kolami.Po odhamowaniu obydwie oslony 1, 2 zbli¬ zaja sie do siebie, skracajac zlozony dra¬ zek 63, 64, gdy tylko luz klocków hamul¬ cowych przekracza okreslona zgóry war¬ tosc.Na fi]g. 11 i 12 przedstawiono urzadze¬ nie wedlug wynalazku, zupelnie podobne do urzadzen opisanych, lecz przystosowa¬ ne do samochodów.Sile hamowania przenosi oslona 75 na pochwe 76 i za posrednictwem drazka 77, zaopatrzonego czesciowo w gwint w ksztal¬ cie zebów pily, na wlasciwe narzady ha¬ mujace. Pochwa 76 jest zakleszczajaca, przed nia zas w drugiej oslonie 79 umie¬ szczona jest pochwa 78 nastawoza. Oby¬ dwie pochwy, jak równiez i oslony, sa wy¬ konane tak samo, jak w przypadkach juz opijanych. Róznica polega jedynie na od- miennem sprzezeniu oslony 75 z drazkiem 86 oraz odmiennem unieruchomieniu oslo¬ ny 79. W rozpatrywanym wypadku sprze¬ zenie oslony 75 z drazkiem 86 zostaje u- skutecznione zapomoca gwintu 80, unieru¬ chomienie zas oslony 79 zapomoca sruib 81. Trzpienie 82 zabezpieczaja pochwy przed obracaniem sie.Poza tern na cale urzadzenie nasunieta jest sprezyna 83, która ma na celu przy¬ ciaganie ku sobie oslon 75 i 79. Sprezyna jest przykrecona zewnatrz do oslony 79, a. drugim koncem jest zaczepiona o stozko¬ wata czesc 84 oslony 75. Taki ustrój po¬ zwala na szybka wymiane sprezyny, która — 5 —stale jest widoczna i latwo dostep¬ na.Urzadzenie wedlug fig. 12 dziala taik samo, jak i urzadzenie w przykladach juz opisanych.Sila hamowania zostaje przeniesiona z pedalu hamulcowego 85 na narzady hamul¬ cowe za posrednictwem drazka 86, urza¬ dzenia wedlug wynalazku, sworznia 87, dzwajgni 88, walu 89 i drazków 90. Pochwy rtastawcze i zakleszczajace dzialaja tak samo, jak w przykladach poprzednich, przyczem po zwolnieniu pedalu 85 po¬ szczególne czesci zostaja sprowadzane do polozenia pierwotnego zapomoca sprezyny 83, Oczywiscie sprezyna ta moze byc nie¬ potrzebna, jezeli pedal 85 jest zaopatrzo¬ ny w odpowiednia sprezyne.Nalezy zauwazyc, ze nieruchoma czesc oslony 79 jest polaczona zapomoca preta 91 nie z podwoziem, lecz z walem 89* PL