Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób i urzadzenie do okreslania zapomo¬ ca przyrzadów podsluchowych kata podnie¬ sienia, jaki nadaje sie lufie dziala podczas nocnych strzelan przeciwlotniczych.Sposób ten polega zasadniczo na zasta¬ pieniu zwyklego wykresu cotangensowego przyrzadu, kontrolujacego przyrzad podslu¬ chowy, innym wykresem, do którego wpro¬ wadzono poprawki kata celownika i z któ¬ rego mozna odczytac wartosc kata podnie¬ sienia, jaki nadaje sie lufie dziala przy o- strzeliwaniu samolotu, np. poruszajacego sie na stalej wysokosci.Przesuwajac odpowiednio w kierunku wysokosci badz zródlo swiatla, które sluzy do rzutowania na wykres cotangensowy obrazów kolejnych polozen samolotu (w ra¬ zie zastosowania np. przyrzadu kontrolu¬ jacego analogiczne poszukiwania, opisanego w patencie Nr 14282), badz wykres cotan¬ gensowy, mozna bezposrednio uzyskac po¬ prawki kata celownika w przypadku, gdy zmienia sie wzniesienie samolotu.Wiadomo, ze podczas ostrzeliwania sa¬ molotu, gdy (fig. 1) samolot ten znajduje sie w punkcie A w przestrzeni (polozenie sa¬ molotu w punkcie A w przestrzeni okreslawzmenmie h;k^\Jbocztiy (azymut) cp i kat polozenia S), uplywa .pewien okres czasu pomiedzy zhwila! gdy okrfsla sie polozenie samolotu w puftkcie A, a chwila, gdy wy¬ strzelony z lufy dziala pociik trafia do te¬ go samolotu. Jezeli polozenie samolotu w przestrzeni zostaje okreslone zapomoca przyrzadu podsluchowego, to wspomniany okres czasu zalezy od czasu trwania prze¬ biegu dzwieku, od czasu potrzebnego do przygotowania dziala do strzalu i od czasu trwania ^przelotu pocisku. W cia^u tego cza¬ su samolot przesunie sie w przestrzeni od punktu A do punktu A\ To przyszle polo¬ zenie A' samolotu okreslone jest pewnym katem polozenia S, pewnym azymutem oraz wzniesieniem h, które uwaza sie za stale, przyczem przyjmuje sie równiez, ze w ciagu tego czasu samolot przesuwa sie po drodze prostopadlej do stalego wzniesie¬ nia. Szybkosc V samolotu przyjmuje sie za znana i okresla sie z szumu motoru.Kat podniesienia i, jaki ma byc nadany danej lufie dziala równa sie, jak wiadomo: ¦..¦¦¦.-<¦.¦.;¦*< i±=& +p. ¦ - Z wykresu torów pocisków dla danej lu¬ fy dziala, na którym nakreslono tory, od¬ powiadajace katom rzutu, zawartym pomie¬ dzy 0° i 90°, mozna z latwoscia okreslic war¬ tosci kata celownika, jaki nalezy nadac lu¬ fie dziala, aby strzelac w kierunku celów o wzniesieniu h i kacie polozenia S (przyczem przyjmuje sie, ze obie te wartosci sa znane).Wartosci kata celownika oblicza sie z rów¬ nania typu fi = f(h.S), przyczem kat celownika maleje naogól wraz z katem polozenia i wzrasta wraz ze wzniesieniem celu, który ma byc trafiony.Mozna równiez nakreslic siatke krzywych, które podaja wartosci kata celownika jako funkcje kata polozenia przy stalem wznie¬ sieniu, przyczem te krzywe maja przebieg krzywych, nakreslonych na fig. 2 rysunku i odpowiadaja wzniesieniom 500 m, 1000 m i 1500 m.W razie ostrzeliwania samolotu otrzy¬ muje sie wartosc kata podniesienia i, jaki nalezy nadac lufie dziala, dodajac do war¬ tosci przyszlego kata polozenia S' wartosc kata celownika /?, odczytana na siatce krzy¬ wych katów celownika (fig. 2) i odpowiada¬ jaca temu katowi polozenia i wzniesieniu h samolotu.Wartosc przyszlego kata polozenia S' samolotu mozna okreslic, jak wiadomo, z wykresu cotangensowego, w który jest za¬ zwyczaj zaopatrzony przyrzad podslucho¬ wy. Co sie tyczy wzniesienia h samolotu, to mozna je z latwoscia okreslic, jak tó sie po¬ nizej okaze, zapomoca przyrzadu podslu¬ chowego i z obliczen.Wedlug niniejszego wynalazku mozna bezposrednio z wykresu cotangensowego przyrzadu podsluchowego odczytac kat i podniesienia, jaki ma byc nadany lufie dziala.Wiadomo, ze na zwyklym wykresie przyrzadu podsluchowego mozna nakreslic kolk jednakowych katów polozenia, któ¬ rych promienie oblicza sie z równania: R = e0 cotg S\ w którem e0 jest odlegloscia OH (fig. 1) pomiedzy srodkiem O rzutu przyrzadu kon¬ trolujacego poszukiwania przyrzadu pod¬ sluchowego (np. typu opisanego w patencie Nr 14282) a wykresem G spólrzednych.Jezeli zwykly wykres zastapi sie innym wykresem o tych samych podzialkach, na którym jednak kola jednakowych katów po¬ lozenia sa obliczone dla wysokosci fikcyj¬ nego rzutu: to wówczas na tym nowym wykresie mozna — 2 —bezposrednio odczytywac wartosci kata podniesienia i.Mozna równiez zachowac przy oblicza¬ niu wykresu wysokosc rzutu eQ, lecz po¬ wiekszyc o wartosc fi podzialki wykresu, lub tez zachowac wartosc e0 i podzialki, lecz okreslic promien R kól jednakowych katów polozenia z równania: R = e0cotg(S4-fi), Jezeli a jest obrazem przyszlego polo¬ zenia A4 samolotu na wykresie cotangenso- wym, wówczas wartosc, odczytana w punk¬ cie a, odpowiada w rzeczywistosci katowi, którego cotangens równa sie: cotg (S4 + + fi) = — , to znaczy katowi i, a nie ka- towi, którego cotangens równa sie: cotg S4 = a77 Azymut samolotu, odtworzony na tym wykresie, nie zmieni sie.Przyrzad kontroluj acy poszukiwania, zaopatrzony w wykres cotangensowy w ten sposób ulozony, umozliwia przez zwykle odczytywanie okreslanie kata podniesienia U jaki nadaje sie lufie dziala, i kata ^'(któ¬ ry tez stanowi jeden z elementów strzela¬ nia) dla samolotu, posuwajacego sie na wy¬ sokosci h.Aby w ten sposób zmieniony wykres da¬ wal poprawki kata celownika, gdy zmienia sie wzniesienie samolotu, nalezy zmienic w zaleznosci od wzniesienia odleglosc OH na fig. 1.Jak widac z poprzedniego, kat celowni¬ ka fi wzrasta wraz ze wzniesieniem dla sta¬ lego kata polozenia. Dla danego przyrza¬ du kontrolujacego, w którym odleglosc e0 (fig. 1) jest stala, punkt b zbliza sie do H w miare zwiekszania sie wzniesienia i oddala si^ od H w miare, jak wzniesienie sie zmniejsza (przyczem przyjmuje sie stale, ze kat polozenia jest staly).Aby uniknac potrzeby stalej zmiany wykresu dla kazdego nowego wzniesienia, co zreszta w praktyce jest niewykonalne, nalezy zachowac wykres ulozony dla wzniec sienia h i odpowiednio przyblizyc wykres G do srodka o rzutu przyrzadu kontroluja¬ cego poszukiwania, w razie, gdy wzniesie¬ nie zwieksza sie, lub, przeciwnie, odpowied¬ nio oddalic ten wykres od srodka o rzutu, gdy wzniesienie maleje.Gdy samolot przy stalym kacie poloze-? nia przesuwa sie np. od A4 do A± (fig. 3), to wówczas wykres cotangensowy G prze¬ suwa sie do Glf przyczem Gdy samolot przesuwa sie od A4 do A42, wówczas wykres cotangensowy G przesu-r wa sie do G2 przyczem O . H2 .< e0.Kolo kata polozenia nakreslone na wy¬ kresie dla wzniesienia h, odtwarza bezpo¬ srednio w kazdym przypadku, to znaczy zarówno dla mniejszego wzniesienia hlf jak i dla wzniesienia wiekszego h21 kat podnie¬ sienia z, jaki nadaje sie lufie dziala.Pionowe przesuniecia wykresu cotan- gensowego zarówno w jednym kierunku, jak i drugim mozna okreslic z siatki krzy¬ wych katów celownika, poszukujac dla da¬ nego kata polozenia kata celownika /?, od¬ powiadajacego rozmaitym wzniesieniom sa¬ molotu.Dla nowego wzniesienia h2 samolotu o- trzymuje sie np.H H2 = efcotg i — cotg ij tg S', jezeli i = S4 + fi (dla wzniesienia h) i i2 = S4 + fi2 (dla wzniesienia h2).Na siatce; krzywych katów celownika wybiera sie przez wyposrodkowanie krzywa wzniesienia posredniego h (dla której usta- — 3 —la sierwykres cotangensowy poprawiony dla kata celownika) w ten sposób, aby dawala jak najmniejsze odchylenia wzgledem krzy¬ wych, odpowiada!jacych granicznym wziiie- sieniom, stosowanym przy óstrzieliwaLniu sa¬ molotów w granicach najkorzystniejszych katów polozenia, Z obliczenia bowiem roz¬ rzutu przy zalozeniu, ze zwykle strzela sie szybko, wynika, ze dla strzelania istnieja najdogodniejsze katy polozenia, wahajace sie naogól pomiedzy 50° i 809. \)#zhiesaenie samolotu h mozna obliczyc w nastepujacy sposób.Przyjmuje sie, jak juz wspomniano po¬ wyzej, ze samolot posuwa sie po drodze prostopadlej do stalego wzniesienia. Zaj¬ muje on szereg kolejnych polozen A — A^...A# odpowiadajacych okresom czasu l01 Nasluchujacy sledzi samolot w jego roz* maitych kolejnych polozeniach i notuje na wykresie cotangensowym przyrzadu pod¬ sluchowego punkty a, av...an, stanowiace obrazy miejsc A, A1....An samolotu.Jezeli e0 odpowiada wysokosci OH rzu¬ tu wykresu (fig. 1), wówczas pomiedzy punktami A± i A2 uplynie czas {t2 —- lj i otrzymuje sie (fig. 5) A, A,, n przyczem, jezeli szybkosc samolotu V jest znana, to A1A2=V(t2-t1), skad Przyjmujac, ze h podane jest w metrach, V — w metrach na sekunde, at a2 — w mi¬ limetrach, otrzymuje sie natychmiast war¬ tosc h.Naogól eb^ Qm, 10i Poniewaz kat polozenia S samolotu po¬ daje przyrzad podsluchowy! wiec tern sa¬ mem zna sie jego odleglosc D = ——. sinS Zamiast przesuwac wgóre wykres co- tangensowy mozna przesuwac wgóre zródlo swiatla przyrzadu kontrolujacego badania.Na fig. 5 przedstawiono dla przykladu urzadzenie, umozliwiajace przesuwanie sto¬ lu, na którym znajduje sie wykres cotan- gensowy, w ten sposób, aby mozna bylo okreslac bezposrednio kat celownika w za¬ leznosci od wzniesienia.Na fig. 1 przedstawiony jest stól, na którym znajduje sie wykres, zaopatrzony w noge 2, która moze slizgac sie w kierunku pionowym w podstawie 3. Liczba 4 oznaczo¬ no zródlo swiatla przyrzadu, kontroluja¬ cego 'poszukiwania, a liczba 5 — jego pier¬ scien z przepona. Na nodze 2 stolu 1 znaj¬ duje sie podzialka, okreslajaca wzniesienie, przesuwajaca sie przed nieruchoma wska¬ zówka 6. Reczna korba 7 umozliwia zapo* moca sruby 8, wycinka zebatego 9, zebate¬ go kola 10 oraz zebatki 11 podnoszenie lub opuszczanie nogi 2 stolu 1 wewnatrz pod¬ stawy 3.Calkowite podniesienie stolu moze wy¬ nosic 15 mm, co wystarcza dla wszystkich wzniesien samolotu, zawartych pomiedzy 500 i 2.500 m. PL