Przedmiotem wynalazku jest pnzyrzad do nastawiania zapalników pocisków arty¬ leryjskich.Przyrzad ten posiada urzadzenie, usku¬ teczniajace elektromechanicznie rózne czyn¬ nosci nastawiania (unieruchomienie pocisku w otworze przyrzadu, sprzezenie narzadu napedowego z dajaca sie regulowac rucho¬ ma czescia zapalnika, uruchomienie me¬ chanizmu w kierunku nastawiania i ponow¬ ne ustawienie przyrzadu na zero), oraz u- rzadizenie, powodujace samoczynne naste¬ powanie po sobie tych czynnosci w okre¬ slonej kolejnosci, odpowiadajacej nastawia¬ niu.Na rysunku przedstawiono dla przykla¬ du jedna postac wykonania przyrzadu we¬ dlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój przyrzadu, uwidoczniajacy rózne narzady do nasta¬ wiania, przyczem obwody elektryczne sa oznaczone schematycznie; fig. 2 przedsta¬ wia szczególowy schemat napedu elek¬ trycznego.Przyrzad, przedstawiony na rysunku, posiada oslone 1, wewnatrz której znajdu¬ ja sie nastepujace narzadly: kolo slimako¬ we 2, zaopatrzone w zderzak 36, uwidocz¬ niony na fig. 2, które zapionioca kólka recz¬ nego 3 i slimaka 4 moze byc nastawiane odpowiednio do danych wskaznika 5; na¬ stepnie kolo (zebate 6, zaopatrzone w zde-% rzak 37, przeznaczony do poruszania sie pomiedzy nieruchomym, zderzakiem 38 a zderzakiem kola slimakowego 2, przyczem kat, o który on sie obraca, okresla ilosc obrotów walu 8, uruchomianego kolem 6 zapomoca kota zebatego 7 i uskuteczniaja¬ cego nakrecanie mechanizmu zegarowego zapalnika, którego polozenie, jak równiez i polozenie pocisku 9, jest oznaczone linia¬ mi pirzerywanemi.Kolo zebate 6 jest uruchomiane zapo- moca elektrycznego siltaika 10 oraz lancu¬ cha napedowego 11, laczacego ten silnik z powyzsizem kolem za posrednictwem odpo¬ wiednich kól zebatych. W celu nadania po¬ datnosci temu napedowi, miedzy wal srod¬ kowy, uruchomiany zapomoca lancucha 11, a kolo zebate 6, Wlaczone sa sprezyny tlu¬ miace 12.Pocisk 9 moze byc wlozony do komory, znajdujacej sie w tym celu w przyrzadzie, przyczem pocisk moze byc zacisniety w komorze mimosirodem 13, a koniec 14 za¬ palnika zostaje uchwycony przez narzad napedowy, Mimosród 13 i narzad uruchomiajacy 15, przeznaczone do sprzegania walu 8 z koncem 14 zapalnika, sa tak polaczone ze soba zapomoca zespolu dzwigni 16, 17, 18, iz, przekrecajac dzwignie 18 w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara, dociska sie jednoczesnie narzad napedowy 15 do konca 14 zapalnika, a mimosród 13 — do tulowia pocisku; w danym przy¬ padku dzwignia 18 jest uruchomiana w po¬ wyzej wskazanym kierunku zapomoca rdzenia 19, wciaganego przez uzwojenie 20. Mimosród 13, narzad napedowy 15, dzwignie 16, 17, 18 oraz rdzen 19 sa przedstawione na rysunku w polozeniu do nastawiania, L j. w polozeniu, wktórempio- cisk jest unieruclhomiony w przyrzadzie, a koniec 14 zapalnika jest uchwycony i uru¬ chomiany przez narzad 15. W tern poloze¬ niu uzwojenie 20 jest wzbudzone; skoro tylko wzbudzenie ustaje, sprezyna 21, wy¬ ciagajac rdzen 19, zwalnia tulów pocisku i koniec zapalnika.Silnik 10 posiada trzy zaciski, z których jeden 22, J£st zaciskiem dosylowym dla pradu dodatniego, doprowadzanego z punktu 23, a dwa ijnne zaciski 24 i 25 sluza do odprowadzania pradu, przyczem zacisk 24 odpowiada ruchowi silnika w kierunku, który bedzie nazywany kierunkiem powro¬ tu do zera, drugi zas zacisk 25 odpowiada ruchowi silnika w kierunku przeciwnym, który bedzie nazywany kierunkiem nasta¬ wiania. Te dwa zaciski moga byc polaczo¬ ne zapomoca dwóch przewodów 26 i 27 oraz zderzaka 28, który przesuwa sie lacz¬ nie z rdzeniem elektromagnesu, z masa przyrzadu, która, jak to uwidoczniono w miejscu 29, jest polaczona z ujemnym bie¬ gunem zródla pradu.Jednak prad, wlaczony do przyrzadu, przeplywa riietylko przez silnik i, zaleznie od polozenia rdzenia 19, przez, jeden lub drugi z przewodów 26 i 27, lecz jeszcze przez obwód odgaleziony od pierwszego obwodu i idacy poprzez przewód 30, pare kontaktów 31, o których bedzie mowa po¬ nizej, przewód 34, uzwojenie 20 i przewód 35, odprowadzajacy prad do masy poprzez tulów pocisku, gdy pocisk ten znajduje sie na swem miejscu w przyrzadzie do nasta¬ wiania, W odgalezieniu do przewodu 34 znaj¬ duje sie równiez narzad kontrolny w postaci lampy sygnalizacyjnej 33, rozrza¬ dzanej ta sama para kontaktów 31 i pola¬ czonej z drugiej strony z masa zapomoca przewodu 32. Ta lampa sygnalizacyjna, która sie zapiala, gdy prad przeplfywa przez przyrzad, gasnie, gdy nastawianie jest za¬ konczone, i uprzedza obsluge, ze pocisk moze byc usuniety.Para kontaktów 31, oznaczona na fig. 1 bardzo schematycznie, aby nie przeciazac rysunku, jest przedstawiona bardziej szczególowo na fig. 2. Na tej figurze uwi¬ doczniony jest »nóV slimak 4 oraz kolo — 2 —slimakowe 2, umchomiane przezen wt&z ze zderzakiem ruchomym 36, kolo zebate 6, uruchomiane zapomoca silnika i dzwigaja¬ ce zderzak 37, przeznaczony do porusza¬ nia sie miedzy zderzakiem (nieruchomym 38 oslony, sluzacym za punkt zerowy, a zderzakiem ruchomym 36 kola 2, który okresla przesuniecie, potrzebne dla dane¬ go nastawienia zapalnika. Zderzak 37 za¬ wiera poiza tern izolowany palec 39 jedne¬ go z kontaktów pary 31, który jest pola¬ czony ziapoimoca pierscienia 40 i odpowied¬ niej szczotki, np. z przewodem 32 i z u- ^wojeniem elektromagnesu, podczas gdy drugi kontakt 41 pary 31 jest polaczony z przewodem 30 zapomoca pierscienia 42 i odpowiedniej 'szczotki. Kontakt, do które¬ go przymocowany jest palec 39, ma postac narzadu ruchomego 43. Z rysunku widac, ze przy obracamiu kola 6 wraz ze znajdu- jacemi sie na niem narzadami w kierunku ruchu wskazówki zegara, palec 39 napoty¬ ka w pewnym momencie zderzak 36, wsku¬ tek czego kontakt 43 zostaje w swym ru¬ chu zatrzymany. Moznosc wychylania sie kontaktu 43 dookola swej osi umozliwia dalsze obracanie sie kola 6, co powoduje oddzielenie sie kontaktu 43 od kontaktu 41, czyli przerwanie obwodu przewodów 30, 32. Przy obracaniu sie w kierunku od¬ wrotnym kolo 6 zatrzyma sie dopiero wte¬ dy* gdy jego zderzak 37 napotka nieru¬ chomy zderzak 38 oslony; podczas calego ruchu pomiedzy zderzakiem 38 a zderza¬ kiem 36 narzady, stanowiace zderzak i kontakty kola 6, utrzymuja obwód 30, 32 w stanie zamknietym.Dzialanie przyrzadu jest nastepujace.Gdy przyrzad zmajduje sie w stanie nieczynnym, to znaczy, gdy w przyrzadzie niema pocisku i zderzaki 37 i 38 stykaja sie ze soba, to wartosc nastawienia prze¬ slana jest na odleglosc z posterunku do¬ wództwa do przyrzadu do' nastawiania za¬ pomoca wskazówki, która sie przesuwa na tarczy wskaznika 5. Na tej samej tarczy znajduje sie ctfu^a wskazówka, potaczotó z mechanizmem do regulowania i z kól¬ kiem recznem 3. Do regulowania przyrza¬ du do nastawiania, wjystarczy obracac kól¬ ko reczne 3 i doprowadzic odpowiednia wskazówke do pokrycia sie ze wskazówka, przesunieta pnzez posterunek dowództwa.Na tern polega regulowanie przyrzadu.W chwili, gdy nastawienie powinno byc juz dokonane, zostaje wlaczony poprzez zactek 23 prad do przyrzadu oraz do dwóch nastepujacych obwodów: a. obwód, zawierajacy zacisk 22, pmze- wód 30, pare kontaktów 31, przewód 34 oraz uzwojenie 20, przewód 35 i mase lteb lampe sygnalizacyjna i ma kiem, ze pocisk znajduje sie w przyrza¬ dzie; jezeli pocisku niema w przyrzadzie, to obwód elektromagnesu przerywa sie w miejscu 35 i nie przepuszcza pradu. Od¬ wrotnie, obwód lampy sygnalizacyjnej 33, polaczonej z masa przewodem 32, nie jest pod1 napieciem i lampa kontrolna zapala sie, co stanowi sygjial do nastawiania, za¬ wiadamiajacy obslugujacego, ze powinien wprowadzic pocisk do przyrzadu, b. obwód, zawierajacy .zacisk 22, silnik 10, zacisk 24, przewóid 26, zderzak 28 rdzenia 19 i mase, pnzyczem ten obwód odpowiada kierunkowi ruchu silnika, nazy¬ wanemu powrotem do zera; kierunek ten ma na celu dosuniiecie zderzaka 37 kola 6 do nieruchomego zderzaka 38 oslony, czyli zabezpieczenie rozpoczecia ruchu od punk¬ tu zerowego w chwili zmiany kierunku ru¬ chu.Jezeli wlozyc pocisk do pj^zyrzadu przy wlaczonym pradzie, to zamyka sie obwód pradu elektromagnesu wskutek polaczenia z masa, które stwarza pocisk zapomoca przewodu 35, przyczem uzwojenie 20 zo¬ staje wzbudzone i rdzen 19 wciagniety do polozenia, przedstawionego na rysunku.Pocisk zostaje natychmiast zablokowany mimosriodem 13, a koniec 14 zapalnika uchwycony przez narzad 15 do nastawla- — 3 —nia.Jednoctzesnie jedbak zderzak 28 rdze¬ nia 19 przerywa obwód (silnikowy, prze¬ chodzacy poprze- przewód 26, i zamyka nowy obwód silnikowy poprzez przewód 27, peiwodujacy ruch silnika w kierunku odwrotnym, Sikiik zaczyna sie obracac w kierunku nastawiania zapalnika, azyli w kierunku, przy którym zderzak 37 kola ze¬ batego 6 odsuwa sie od nieruchomego zde¬ rzaka 38 ostony, przyczem obraca wal 8 i narzad napedowy 15 w kierunku nastawia¬ nia zapalnika. Ruch ten trwa az do chwili, gdy palec 39 zetknie sie z ruchomym zde¬ rzakiem 36 i spowoduje oddzielenie sie (od siebie kontaktów 41, 43, wskutek czego para kontaktów 31 na fig. 1 przerywa ob¬ wód pradu, zasilajacego uzwojenie 20. Po przerwaniu tego obwodu rdzen 19 nie jest juz przyciagany i sprezyna 21 odciaga go zpowrotem w jego polozenie wyjsciowe, przy którem jego zderzak 28, który nie styka sie juz z przewodem 27, pnzywraca polaczenie przewodu 26 z masa, przyczem pocisk zostaje zwolniony i moze byc wyje¬ ty, a lampa sygnalizacyjna gasnie, wskazu¬ jac tern, ze nastawianie jest juz ukonczone.W tym momencie wyjmuje sie pocisk, . poczem silnik 10, którego obwód zostal za¬ mkniety poprzieiz .zacisk 24 i przewód 26, zaczyna sie obracac w kierunku przeciw¬ nym do kierunku nastawiania i doprowadza kolo 6 do polozenia zerowego.Powrót kola 6 w polozenie zerowe po¬ woduje zwarcie pary kontaktów 31 i jezeli strzelanie ma trwac w dalszym ciagu, to wy¬ starcza wlozyc nowy pocisk do przyrzadu, alby sie rozpoczal ponownie przebieg, opi¬ sany powyzej* Jezeli w chwili wlaczenia pradu do przyrzadu pocisk znajduje sie juz we wla- sdwem miejscu w przyrzadzie, to opisany przebieg rozpoczyna sie natychmiast, po¬ niewaz obwód, przechodzacy przez prze¬ wód 35 i pocisk, jest juz, zamkniety.Jak widac iz powyzszego, opisany przy¬ rzad umozliwia nastawianie mechanicz¬ nych zapalników zegarowych % duza szyb¬ koscia, a dzialanie jego jest samoczynne, przyczem nastawia sie zapalnik kazdego pocisku, który sie wlozy do przyrzadu lub który znajduje sie tam w chwili Wlaczenia pradu.Najlepiej jest poslugiwac sie przyrza¬ dem wedlug wynalazku tak, by pocisk znaj¬ dowal sie w nim staile w polozeniu do na¬ stawiania, aby po otrzymaniu rozkazu z posterunku dowództwa mozna bylo usku¬ tecznic nastawienie betz straty czasu.Nalezy jeszcze dodac, ze silnik 10 po¬ winien byc takiego typu, który moze pod¬ czas utrzymywania kola 6 w polozeniu ze- rowem, pozostawac pod napieciem, a mimo to nie porusizac sie. Przytem silnik ten nie jest przeznaczony do wykonywania duzej liczby obrotów, najlepiej powinien on byc wykonany jako serwomotor, zdolny do wytworzenia chwilowo stosunkowo silnego momentu. Dzialanie takiego serwomotoru jest wiec momentalne, to izoaczy, ze zarów¬ no nastawianie, jak i ponowne ustawianie przyrzadu w polozenie zerowe jest usku¬ teczniane w ciagu ulamków sekundy, prze¬ dzielonych krótka chwila pnzerwy, wywo¬ lywanej bezwladnoscia poruszajacych sie mas. PL